იდეოლოგიური წინააღმდეგობები და სტრატეგიული შეცდომები: მილეი, მელონი და ორბანის ეტატისტი საამხანაგო

პაატა შეშელიძე

ხავიერ მილეის (La Libertad Avanza – არგენტინა) და ჯორჯია მელონის (Fratelli d'Italia – იტალია) მხრიდან ვიქტორ ორბანის (Fidesz – უნგრეთი) საჯარო მხარდაჭერა ვიდეო მიმართვის სახით https://x.com/clashreport/status/2010429487209431484?s=20, მათივე გაცხადებული იდეოლოგიური პრინციპების ჭრილში, რამდენიმე ფუნდამენტურ წინააღმდეგობას შეიცავს. ეს საერთაშორისო აქცია წარმოადგენს "ჭრელი" ლიდერების კრებულს, რომელთა პოლიტიკური ვექტორები ხშირად რადიკალურად განსხვავდება, რაც მილეისა და მელონისთვის რეპუტაციულ „ნაღმად“ იქცევა.

ალიანსის მონაწილეთა დეტალური პროფილი

ქვემოთ მოცემულია იმ ლიდერთა დახასიათება, რომლებიც ამ ალიანსში მილეისა და მელონის გვერდით ფიგურირებენ, რუსეთის აგრესიისა და ეკონომიკური მოდელების ჭრილში:

- ჰერბერტ კიკლი (ავსტრია) – FPÖ:

რუსეთი: კრემლის ერთ-ერთი ყველაზე ერთგული მოკავშირე ევროპაში. ეწინააღმდეგება სანქციებს, მოითხოვს უკრაინის დახმარების შეწყვეტას და ქადაგებს „მკაცრ ნეიტრალიტეტს“, რაც მოსკოვისთვის ხელსაყრელი გეოპოლიტიკური ვაკუუმის შექმნას ნიშნავს.

ეკონომიკა: სოციალ-პოპულისტი. ითხოვს სახელმწიფო სუბსიდიების გაზრდას, პროტექციონიზმს და ბიუჯეტის ხარჯზე „შეღავათების“ დაწესებას, რაც პირდაპირ ეწინააღმდეგება მილეის ფისკალური დისციპლინის იდეას.

- მარი ლეპენი (საფრანგეთი) – Rassemblement National:

რუსეთი: ისტორიულად რუსული ბანკებიდან დაფინანსებული პარტიის ლიდერი. მიუხედავად რიტორიკის ნაწილობრივი შერბილებისა, კვლავ ეწინააღმდეგება უკრაინისთვის შორი მოქმედების იარაღის გადაცემას და ნატოს როლის შესუსტების მომხრეა.

ეკონომიკა: მემარცხენე-მემარჯვენე ჰიბრიდი. მხარს უჭერს საპენსიო ასაკის შემცირებას და სახელმწიფო ჩარევას ეკონომიკაში, რაც ფისკალურად ისეთივე დამანგრეველია, როგორც არგენტინული პერონიზმი.

- ალექსანდრ ვუჩიჩი (სერბეთი) – SNS:

რუსეთი: მოსკოვის მთავარი დასაყრდენი ბალკანეთში. ერთადერთი ევროპელი ლიდერი, რომელიც უარს ამბობს რუსეთისთვის სანქციების დაწესებაზე და ინარჩუნებს პირდაპირ ავიამიმოსვლას ოკუპანტ ქვეყანასთან.

ეკონომიკა: ეტატისტი. ეკონომიკას მართავს კორუფციული სქემებითა და სახელმწიფო კონტროლით, რაც შორსაა თავისუფალი ბაზრის იდეისგან.

- ანდრეი ბაბიში (ჩეხეთი) – ANO:

რუსეთი: ორბანის უახლოესი მოკავშირე უკრაინის დახმარების ბლოკირებაში. მისი რიტორიკა ხშირად იმეორებს კრემლის ნარატივს „მშვიდობის“ შესახებ უკრაინის სუვერენიტეტის ხარჯზე.

ეკონომიკა: ოლიგარქიული ინტერესების დამცველი. მისი პოლიტიკა ორიენტირებულია სახელმწიფო და ევროპული სუბსიდიების მითვისებაზე საკუთარი კონგლომერატისთვის.

- მატეუშ მორავეცკი (პოლონეთი) – PiS:

რუსეთი: ერთადერთი პოზიტიური ვექტორი – რუსეთი მისთვის ეგზისტენციალური საფრთხეა. თუმცა, ორბანთან ალიანსი მას მორალურ და სტრატეგიულ ჩიხში აყენებს.

ეკონომიკა: მძიმე ეტატიზმი. მისი მთავრობა ეყრდნობოდა მასიურ სახელმწიფო ხარჯებსა და სახელმწიფო კომპანიების (მაგ. Orlen) პოლიტიზებას, რაც მილეის „ანტი-კასტური“ ფილოსოფიის საპირისპიროა.

- ალის ვეიდელი (გერმანია) – AfD:

რუსეთი: პარტია აღქმულია, როგორც მოსკოვის „რბილი ძალა“ გერმანიაში. ვეიდელი მუდმივად გამოდის უკრაინის შეიარაღების წინააღმდეგ.

ეკონომიკა: პროტექციონისტი. მიუხედავად ლიბერალური რიტორიკის ნაშთებისა, მხარს უჭერს ეკონომიკურ იზოლაციონიზმს.

- მატეო სალვინი (იტალია) – Lega:

რუსეთი: ცნობილია პუტინისადმი სიმპათიებით. მისი წარსული კავშირები მოსკოვთან მუდმივ საფრთხეს უქმნის მელონის ატლანტიკურ რეპუტაციას.

ეკონომიკა: პოპულისტი. ითხოვს სახელმწიფო ხარჯების ზრდას, რაც იწვევს ბიუჯეტის დეფიციტს.

- სანტიაგო აბასკალი (ესპანეთი) – VOX:

რუსეთი: მელონის მსგავსად, ატლანტიკური კურსის მომხრეა, თუმცა მისი ალიანსი ორბანთან და ლეპენთან ამ კურსს ბუნდოვანს ხდის.

ეკონომიკა: ნაციონალ-კონსერვატიული ეკონომიკა. მხარს უჭერს პროტექციონიზმს.

- ბენიამინ ნეთანიაჰუ (ისრაელი) – Likud:

რუსეთი: ატარებს რთულ პოლიტიკას მოსკოვთან სირიის ფაქტორის გამო. მისი გამოჩენა ამ ალიანსში ხაზს უსვამს ალიანსის პრაგმატულ ბუნებას.

ეკონომიკა: მემარჯვენე-ცენტრისტული, თუმცა ბოლო წლებში მისი პოლიტიკა უფრო მეტად პოპულისტური და „კასტური“ ინტერესების დამცველი გახდა.

- რობერტ შნაიდერი (აშშ):

პროფილი: მისი საქმიანობა ხშირად მოიცავს შუამავლობას პრორუსულ ევროპულ ძალებსა და ამერიკულ პოლიტიკურ წრეებს შორის, რაც სტრატეგიული შეცდომაა აშშ-ის ეროვნული ინტერესების ჭრილში.

1. საგარეო პოლიტიკური დისონანსი: რუსეთის ფაქტორი

ეს არის ყველაზე მკვეთრი წინააღმდეგობის წერტილი. როგორც ხავიერ მილეი, ისე ჯორჯია მელონი, გამოირჩევიან რუსეთის აგრესიის მიმართ უკომპრომისო პოზიციით.

მელონიმ თავისი საერთაშორისო ლეგიტიმაცია სწორედ დასავლურ ერთიანობაზე, უკრაინის მხარდაჭერასა და ატლანტიზმზე ააგო. მისი მკაფიო პოზიცია G7-ის ფარგლებში და კიევის სამხედრო დახმარების საკითხში მას სანდო პარტნიორად აქცევს ვაშინგტონისთვის.

მილემ არგენტინა ღიად დააფიქსირა, როგორც დასავლური სამყაროსა და უკრაინის მოკავშირე. მან უარი თქვა BRICS-ში გაწევრიანებაზე, რადგან არ სურს ასოცირდებოდეს რეჟიმებთან, რომლებიც თავისუფლებას ზღუდავენ.

მილეის და მელონის გვერდით ვიდეო მიმართვაში ისეთი ძალების ყოფნა, როგორიცაა კიკლი (ავსტრია) ან ლეპენი (საფრანგეთი), ირიბად აძლიერებს იმ ბანაკს, რომელიც დასავლეთის შიგნიდან დასუსტებასა და პუტინისთვის სასარგებლო საერთაშორისო "ნეიტრალიტეტს" ქადაგებს. ეს არის გეოპოლიტიკური ოქსიმორონი: იყო უკრაინის დამცველი და ამავდროულად მხარს უჭერდე მათ, ვინც უკრაინისთვის იარაღის მიწოდების ბლოკირებას ცდილობს.

2. ეკონომიკური იდეოლოგია: თავისუფალი ბაზარი vs ეტატიზმი

ხავიერ მილეის ლიბერტარიანული რევოლუცია არგენტინაში (ფისკალური პროფიციტი, ინფლაციის დრამატული შემცირება, ბიუროკრატიის დემონტაჟი) პირდაპირ ეჯახება მისი ევროპელი „მეგობრების“ ეტატისტურ და პოპულისტურ მოდელებს:

ორბანის (Fidesz) ეტატიზმი: უნგრეთში გამოყენებული ფასების ადმინისტრაციული კონტროლი და ცენტრალური ბანკის პოლიტიზება ზუსტად ის მეთოდებია, რამაც არგენტინა ეკონომიკურ კატასტროფამდე მიიყვანა. ორბანის პოლიტიკამ უნგრეთში ევროკავშირის ყველაზე მაღალი ინფლაცია (25%) გამოიწვია.

ლეპენისა და კიკლის პოპულიზმი: ორივე ლიდერი მხარს უჭერს სახელმწიფო ხარჯების ზრდას, სუბსიდიებსა და პროტექციონიზმს. ეს არის „პერონიზმი ევროპულად“ – დაპირება იმაზე, რომ სახელმწიფო ყველას ყველაფერს გადაუხდის, რაც საბოლოოდ გადასახადების ზრდასა და თავისუფალი მეწარმეობის შეზღუდვას ნიშნავს.

ბაბიშის ოლიგარქიული მოდელი: მისი პოლიტიკა ორიენტირებულია სახელმწიფო და ევროპული სუბსიდიების მითვისებაზე საკუთარი კონგლომერატისთვის, რაც კონკურენციის მოსპობასა და ეკონომიკის მონოპოლიზებას ნიშნავს.

ლიბერტარიანული პერსპექტივიდან, ამ ლიდერების „მემარჯვენეობა“ ისეთივე ეტატისტური ბუნებისაა, როგორც მემარცხენეობა. მილეი ებრძვის "კასტას", რომელიც ბიუჯეტს ჭამს, ხოლო მისი ევროპელი მოკავშირეები ბიუჯეტის ხარჯზე ამომრჩევლის მოსყიდვას ცდილობენ.

3. კორუფცია და „კასტის“ სიმბოლოები

მილეის მთავარი ნარატივია ბრძოლა „პოლიტიკური კასტის“ წინააღმდეგ. თუმცა, მისი მოკავშირეები სწორედ ამ კასტის განსახიერებაა:

ორბანის ნეპოტიზმი: მისი ბავშვობის მეგობრის (ლორინც მესაროში) და სიძის (იშტვან ტიბორცი) ზღაპრული გამდიდრება სახელმწიფო კონტრაქტების ხარჯზე არის კორუფციის კლასიკური მაგალითი. ეს არის ზუსტად ის "კარის კაპიტალიზმი" (crony capitalism), რასაც მილეი არგენტინაში ებრძვის.

ბაბიშის სკანდალები: ევროკავშირის სუბსიდიების თაღლითურად მითვისების ბრალდებები (საქმე „წეროს ბუდე“) აჩვენებს, თუ როგორ იყენებს ოლიგარქი პოლიტიკურ ძალაუფლებას პირადი გამდიდრებისთვის.

FPÖ-ს კორუფციული წარსული: „იბიცას სკანდალი“ (Ibiza-gate), სადაც პარტიის წინა ლიდერი რუსული დაფინანსების სანაცვლოდ სახელმწიფო კონტრაქტებს ჰპირდებოდა "ინვესტორებს", ამხელს ამ პარტიების ნამდვილ სახეს.

მილეი რისკავს, რომ მისი ბრძოლა "კასტის" წინააღმდეგ აღქმულ იქნას როგორც შერჩევითი და არაპრინციპული, თუ ის აგრძელებს მათ მხარდაჭერას, ვინც კორუფციას სისტემურ დონეზე ნერგავს.

4. ტრამპის ფაქტორი და სტრატეგიული ხაფანგი

ტრამპის ადმინისტრაცია რუსეთის მიმართ მოთხოვნებს ამკაცრებს. ვაშინგტონი აღარ გააგრძელებს დიპლომატიურ „დაყვავებას“ მათთან, ვინც ამერიკის ინტერესებს საბოტაჟს უწყობს.

ზემოხსენებული ლიდერებიდან (ორბანი, ვეიდელი, ლე პენი, კიკლი, ვუჩიჩი) არცერთს არ გამოუხატავს მხარდაჭერა ტრამპისთვის კრიტიკულ მომენტებში – მაგალითად, მადუროს გატაცებისა და მის რეჟიმზე ზეწოლისას ვენესუელაში, რუსული გემების დაკავება ატლანტიკურ ოკეანეში, ვენესუელის და კუბის ბლოკადა, ირანში მთავრობის და რელიგიური ფანატიკოსების მიმართ კრიტიკული დამოკიდებულება.

მელონი და მილეი რისკავენ, რომ ვაშინგტონის თვალში აღქმულნი იყვნენ არა როგორც სერიოზული, შეგნებული მოკავშირეები, არამედ როგორც „პუტინის მეგობრების კლუბის“ წევრები, რომლებიც ორმაგ თამაშს ეწევიან.

მითუმეტეს, რომ რობერტ შნაიდერის მონაწილეობა მიანიშნებს მცდელობაზე, რომ ეს პრორუსული ძალები რამენაირად „გაიყიდოს“ ამერიკელ კონსერვატორებთან, რაც სტრატეგიული სიბრმავეა.

შეჯამება

ამ ლიდერების მხარდაჭერა ერთმანეთის მიმართ უფრო ტაქტიკური და პოპულისტურია, ვიდრე პრინციპული. ორბანისა და ბაბიშის კორუფცია, კიკლისა და ლე პენის პრორუსული პოზიციები, ვუჩიჩის ორმაგი თამაში და მორავეცკის ეკონომიკური ეტატიზმი პირდაპირ ეწინააღმდეგება მელონისა და მილეის მიერ დეკლარირებულ თავისუფლებასა და ატლანტიზმს. ეს ალიანსი მილეისა და მელონს რეალური სახელმწიფო მოღვაწეობიდან პოლიტიკური ავანტიურიზმისკენ მიათრევს.

ხავიერ მილეის ლიბერტარიანული რევოლუცია და ჯორჯია მელონის პროდასავლური კურსი თითქოს ახალ, ჯანსაღ მემარჯვენეობას გვპირდება. თუმცა, მათი პოლიტიკური ფლირტი ისეთ ფიგურებთან, როგორიც ვიქტორ ორბანია, საფრთხის ქვეშ აყენებს ორივე ლიდერის მთავარ მონაპოვარს: მილეის შემთხვევაში – მის იდეოლოგიურ სისუფთავეს და ბრძოლას კორუფციული "კასტის" წინააღმდეგ, ხოლო მელონის შემთხვევაში – მის, როგორც საიმედო ევროატლანტიკური პარტნიორის რეპუტაციას. საბოლოო ჯამში, "მეგობრის მეგობარი" ყოველთვის არ არის მოკავშირე, განსაკუთრებით მაშინ, როცა ეს მეგობრობა მოსკოვისა და კორუფციული სქემების ჩრდილში გადის.