ხავიერ მილეის გამოსვლა დავოსში (2026 წლის 21 იანვარი)
მოგესალმებით ყველას. მე აქ ვდგავარ თქვენ წინაშე, რათა კატეგორიულად განვაცხადო: მაკიაველი მკვდარია.
წლების განმავლობაში ჩვენს აზროვნებას ამახინჯებდა ცრუ დილემა საჯარო პოლიტიკის დაგეგმვისას: თითქოს არჩევანი უნდა გაგვეკეთებინა პოლიტიკურ ეფექტიანობასა და დასავლეთის ეთიკურ-მორალური ფასეულობების პატივისცემას შორის. როგორც პროფესორი ხესუს უერტა დე სოტო აღნიშნავს თავის ნაშრომში „დინამიკური ეფექტიანობის შესახებ“, ამ პერსპექტივიდან ეფექტიანობა შეთავსებადი არ არის სამართლიანობის სხვადასხვა სქემებთან; პირიქით, ის წარმოიშობა მხოლოდ და ექსკლუზიურად ერთ-ერთი მათგანისგან — კერძოდ იმისგან, რომელიც ეფუძნება კერძო საკუთრებისა და სამეწარმეო ფუნქციის პატივისცემას.
შესაბამისად, დაპირისპირება ეფექტიანობასა და სამართლიანობას შორის არის მცდარი და მავნე. ის, რაც სამართლიანია, არ შეიძლება იყოს არაეფექტიანი. ისევე როგორც ის, რაც ეფექტიანია, არ შეიძლება იყოს უსამართლო. დინამიკური ანალიზის თვალსაზრისით, სამართლიანობა და ეფექტიანობა ერთი და იმავე მონეტის ორი მხარეა.
ეჭვგარეშეა, მოაზროვნე, რომელმაც ეს ყველაზე ნათლად განჭვრიტა, იყო მარი როტბარდი, როდესაც მან ჩამოაყალიბა კავშირი ეკონომიკური ეფექტიანობის დინამიკურ კონცეფციასა და ეთიკის სფეროს შორის. როტბარდი თვლიდა, რომ აუცილებელია წინასწარ დადგინდეს ადეკვატური ეთიკური ჩარჩო დინამიკური ეფექტიანობის ხელშესაწყობად. მხოლოდ დასავლური კულტურის საფუძვლად არსებული ეთიკური პრინციპები შეიძლება გამოდგეს ეფექტიანობის კრიტერიუმად საჯარო პოლიტიკის გადაწყვეტილებების მიღებისას.
პირდაპირ ვიტყვი: პოლიტიკის დაგეგმვისას, ეთიკისა და მორალის თვალსაზრისით, მიუღებელია სამართლიანობის მსხვერპლად შეწირვა ეფექტიანობის საკურთხეველზე. ღირებულებებისადმი ეს ერთგულება არა მხოლოდ ეკონომიკურ ეფექტიანობაზე მაღლა დგას, არამედ ბევრად აღემატება პოლიტიკურ უტილიტარიზმს.
ეთიკური და მორალური ღირებულებების გვერდზე გადადებით, ჩვენ ვიღებთ პოლიტიკას, რომელიც არა მხოლოდ უსამართლოა, არამედ იწვევს კოლაფსს — არა მხოლოდ ეკონომიკურს, არამედ სოციალურსაც, იმ დონემდე, რომ საბოლოოდ შეიძლება თავად დასავლური ცივილიზაციის დაცემა გამოიწვიოს.
სწორედ ამიტომ, ჩემს 2024 და 2025 წლის გამოსვლებში მე ვაჩვენე, რომ სხვადასხვა საერთაშორისო ორგანიზაციების მიერ მხარდაჭერილი დღის წესრიგი სხვა არაფერია, თუ არა კეთილშობილურად შეფუთული სოციალისტური პოლიტიკა, რომელიც ხალხის მოსატყუებლად არის გამიზნული, მაგრამ ყოველთვის ერთსა და იმავე კატასტროფულ შედეგამდე მივყავართ.
ჩვენ არასოდეს უნდა დავივიწყოთ თომას სოულის სიტყვები სოციალიზმზე: ის ძალიან მიმზიდველად ჟღერს, მაგრამ მისი მეორე მხარე ისაა, რომ ყოველთვის ცუდად მთავრდება — ფაქტობრივად, საშინლად ცუდად. მე-20 საუკუნის უამრავი კატასტროფის მიღმა, ჩვენ ვხედავთ ვენესუელას საშინელ მაგალითს — არა მხოლოდ მშპ-ს 80%-იან ვარდნას, არამედ სისხლიან ნარკო-დიქტატურას, რომლის ტერორისტული საცეცები მთელ კონტინენტზე ვრცელდება.
დღეს, უფრო მეტად, ვიდრე ოდესმე, აუცილებელია თავისუფლების იდეების ხელახალი პოპულარიზაცია. თუმცა, წარსულისგან განსხვავებით, თავისუფალი სამეწარმეო კაპიტალისტური სისტემის დაცვა უნდა ეფუძნებოდეს მის ეთიკურ და მორალურ უპირატესობას. როგორც ისრაელ კირცნერი აღნიშნავს, დღევანდელი სოციალისტები არ უარყოფენ კაპიტალიზმის უპირატესობას პროდუქტიულობის თვალსაზრისით. ისინი კაპიტალიზმს უპირისპირდებიან იმ მოტივით, რომ ის თითქოს უსამართლოა. ამიტომ, მხოლოდ იმის თქმა, რომ სისტემა პროდუქტიულია, საკმარისი არ არის. თუ მისი ფესვები უსამართლო იქნებოდა, კაპიტალიზმი არ უნდა დაგვეცვა.
დღეს მე დავამტკიცებ, რომ თავისუფალი მეწარმეობის კაპიტალიზმი არა მხოლოდ უფრო პროდუქტიულია, არამედ ერთადერთი სამართლიანი სისტემაა. მე ასევე დავამტკიცებ, რომ არ არსებობს დილემა პოლიტიკურ უტილიტარიზმსა და ღირებულებებზე დაფუძნებულ პოლიტიკას შორის. თუ ჩვენ გვსურს გამოვიდეთ ბნელი აწმყოდან, უნდა დავუბრუნდეთ ბერძნულ ფილოსოფიას, რომაულ სამართალს და იუდეო-ქრისტიანულ ფასეულობებს. ეს გადაარჩენს დასავლეთს.
ადამიანური კონფლიქტების დიდი ნაწილი წარმოიშობა ბუნებით სამართალსა (Natural Law) და პოზიტიურ სამართალს (Positive Law) შორის წარუმატებელი ურთიერთქმედების გამო. ბუნებითი სამართალი არის ის, რაც უნდა მართავდეს ადამიანს, რადგან ის შეესაბამება მის ბუნებას და არის სამართლიანი უნივერსალური გაგებით. პოზიტიური სამართალი კი არის კანონი, რომელიც ადამიანებმა დაწერეს თავიანთი მოხერხებულობისთვის. როდესაც პოზიტიური სამართალი ჰარმონიაშია ბუნებით სამართალთან, გვაქვს სამართლიანობა. წინააღმდეგ შემთხვევაში, კანონი შეიძლება იყოს ლეგალური, მაგრამ არა ლეგიტიმური.
შესაბამისად, აღიარებულია ორი ფუნდამენტური უფლება: სიცოცხლის უფლება და თავისუფლების უფლება. ადამიანი იბადება ცოცხალი და თავისუფალი. თავისუფლების უფლებიდან გამომდინარეობს კერძო საკუთრების უფლება, რომელიც ვლინდება ჩვენს უნარში, თავისუფლად შევიძინოთ საქონელი ჩვენი შრომის ნაყოფით.
ლიბერტარიანულ ლიბერალიზმს ჩვენ განვსაზღვრავთ ალბერტო ბენეგას ლინჩი უმცროსის სიტყვებით: ეს არის სხვათა ცხოვრებისეული პროექტისადმი შეუზღუდავი პატივისცემა, რომელიც ეფუძნება არააგრესიის პრინციპს და იცავს სიცოცხლის, თავისუფლებისა და საკუთრების უფლებას.
კაპიტალიზმის ერთ-ერთი განმსაზღვრელი მახასიათებელი სწორედ ისაა, რომ ის სამართლიანი დოქტრინაა. მას შემდეგ, რაც ვაჩვენეთ, რომ სისტემა სამართლიანია, დროა ვაჩვენოთ მისი ეფექტიანობაც.
ჰანს-ჰერმან ჰოპეს მტკიცებულება, რომელიც ეფუძნება საკუთრების უფლებებსა და ლოკის პრინციპს, ადასტურებს, რომ ამ წესებიდან ნებისმიერი გადახვევა ნიშნავს საკუთრების ტიტულების გადანაწილებას მწარმოებლებიდან არამწარმოებლებზე. ეს იწვევს წარმოების შემცირებას და ცხოვრების დონის ვარდნას.
ეკონომიკურმა თეორიამ გამოავლინა პროგრესის ოთხი წყარო:
შრომის დანაწილება (ადამ სმიტის მაგალითი).
კაპიტალის დაგროვება (ფიზიკური და ადამიანური).
ტექნოლოგიური პროგრესი.
სამეწარმეო სულისკვეთება.
დინამიკური ეფექტიანობა ნიშნავს ეკონომიკის უნარს, ხელი შეუწყოს სამეწარმეო კრეატიულობას. ეთიკური პრობლემა მდგომარეობს იმაში, თუ როგორ წავახალისოთ ეს კრეატიულობა. ჩვენ მივდივართ დასკვნამდე: ადამიანის, როგორც შემოქმედი აქტორის აღიარება ნიშნავს იმ პრინციპის მიღებას, რომ ყველა ადამიანს აქვს უფლება მიისაკუთროს თავისი სამეწარმეო შემოქმედების შედეგი. ეს არის ბუნებითი სამართლის პრინციპი.
არგენტინაში ჩვენმა მთავრობამ 15%-იანი ფისკალური დეფიციტი აღმოფხვრა, ინფლაცია 300%-დან 30%-მდე შეამცირა და სიღარიბე 57%-დან 27%-მდე დაიყვანა. ჩვენ შევქმენით დერეგულაციის სამინისტრო, რომელსაც შინ „მზარდი უკუგების სამინისტროს“ ვუწოდებთ.
რაც შეეხება ხელოვნურ ინტელექტს (AI), ის არის ადამ სმიტის ქინძისთავების ქარხნის 21-ე საუკუნის ვერსია. ის არის მზარდი უკუგების კატალიზატორი. ყველაზე პასუხისმგებლიანი რამ, რაც სახელმწიფოებმა შეიძლება გააკეთონ, არის ის, რომ თავი დაანებონ მათ (პოლიტიკოსებმა), ვინც უკეთეს სამყაროს ქმნის. ყოველგვარი დისტოპიური სცენარი სისულელეა.
დასასრულს, მინდა გავიხსენო თორის ამ კვირის საკითხავი — „პარაშატ ბო“. იქ აღწერილია მოსეს დაპირისპირება ფარაონთან — სახელმწიფოს მჩაგვრელი ძალაუფლების სიმბოლოსთან. ფარაონის უარმა გამოიწვია კალიების შემოსევა (შიმშილი), სიბნელე (გადაწყვეტილების მიღებისას სიცხადის დაკარგვა) და პირმშოების სიკვდილი (იმ საზოგადოების ბედი, რომელიც უარყოფს თავისუფლებას).
ანალოგია იმასთან, რაც დღეს დასავლეთში ხდება, ნათელია. 2024 წელს ვთქვი, რომ დასავლეთი საფრთხეში იყო სოციალიზმის ჰიპოკრიტული ფორმის — „ვოუქიზმის“ (Wokeism) გამო. 2025 წელს ავხსენი მემარცხენეების მიერ დათესილი მენტალური პარაზიტების შესახებ.
თუმცა, 2026 წელი არის წელი, როდესაც მე მოგიტანეთ კარგი ამბავი: სამყარომ გაღვიძება დაიწყო. ამის საუკეთესო დასტურია ის, რაც ამერიკის კონტინენტზე ხდება — თავისუფლების იდეების ხელახალი დაბადება. ამერიკა იქნება სინათლის შუქურა, რომელიც კვლავ გაანათებს მთელ დასავლეთს.
ჩვენ წინ უკეთესი მომავალი გველოდება, მაგრამ ეს მომავალი მხოლოდ მაშინ იარსებებს, თუ დავუბრუნდებით დასავლეთის ფესვებს — თავისუფლების იდეებს.
ღმერთმა დალოცოს დასავლეთი. ზეციური ძალები იყოს ჩვენთან. გაუმარჯოს თავისუფლებას, ჯანდაბას! დიდი მადლობა.
