თანამედროვე პოლიტიკური კონტროლის ხელოვნება არა პროტესტის სრულ აკრძალვაში, არამედ მის მოდელირებასა და მართვაში მდგომარეობს. ავტორიტარული სისტემები დიდი ხანია მიხვდნენ, რომ რაც არ უნდა ძლიერი იყოს რეპრესიული აპარატი, უკმაყოფილო ადამიანების გაჩენა გარდაუვალია, ხოლო ტოტალური რეპრესიული სისტემა მოკლევადიანი და ძვირი სიამოვნებაა. სწორედ აქ იწყება ყველაზე დახვეწილი თამაში: ნაცვლად იმისა, რომ სისტემამ ებრძოლოს ამბოხს, ის თავად ხდება ამბოხის ავტორი. ამ ტექნოლოგიას, რომელსაც პოლიტტექნოლოგიური სკოლები „კონტროლირებად ქაოსს“ ან „პოლიტიკურ მოდელირებას“ უწოდებენ, ერთი მთავარი მიზანი აქვს – ნებისმიერი გულწრფელი პროტესტი მოაქციოს წინასწარ განსაზღვრულ კალაპოტში და მისი ენერგია უსაფრთხოდ განმუხტოს.
ეს ხელწერა განსაკუთრებით მკაფიოდ იკითხება იმ რეგიონებში, სადაც რუსული სპეცსამსახურების მიერ ათწლეულების განმავლობაში დახვეწილი მეთოდოლოგია (მაგალითად, ოპერაცია „ტრესტის“ მემკვიდრეობა) აქტიურად გამოიყენება. სისტემა ქმნის ე.წ. „მატრიოშკას“ პრინციპს, სადაც ოპოზიციური ფლანგი გაჯერებულია ფსევდო-დასავლური რიტორიკითა და რადიკალური ლოზუნგებით, თუმცა გადამწყვეტ მომენტებში ეს ძალები ყოველთვის რეჟიმის სასარგებლო გადაწყვეტილებებს იღებენ. ეს არის „ორთქლის გამოშვების“ მექანიზმი: ხალხს ჰგონია, რომ იბრძვის, სინამდვილეში კი სისტემის მიერ დაგებულ ხაფანგში ცეკვავს.
1. როგორ ამოვიცნოთ „დაგეგმილი“ პროცესი? (ინდიკატორები)
დააკვირდით, ხომ არ ჰგავს ქვემოთ აღწერილი ნიშნები იმ პროცესებს, რომლებსაც თქვენს პოლიტიკურ რეალობაში აწყდებით:
„ორთქლის გამოშვების“ ტაქტიკა: პროტესტი პიკს აღწევს მაშინ, როცა რეჟიმი ყველაზე სუსტია, თუმცა „ლიდერები“ მოულოდნელად აცხადებენ შესვენებას, ითხოვენ დაშლას ან პროცესს გადასცემენ არაეფექტურ ბიუროკრატიულ მექანიზმებს (მაგალითად, კომისიების შექმნას), რაც საბოლოოდ მუხტის ჩაკვდომას იწვევს.
ხელოვნური რადიკალიზაცია საჭირო დროს: მშვიდობიანი მუხტის დროს მოულოდნელად ჩნდებიან ჯგუფები, რომლებიც ახდენენ აგრესიის პროვოცირებას. ეს ხელისუფლებას აძლევს ძალის გამოყენების ლეგიტიმაციას, ხოლო ზომიერ ამომრჩეველს პროტესტის მიმართ შიშს უნერგავს.
არაბუნებრივი მედია-აქცენტები: სისტემის მიერ მართული მედია-საშუალებები (ფორმალურად ოპოზიციურიც) ხშირად ახდენენ ისეთი ფიგურების ტირაჟირებას, რომელთა რეალური რეიტინგი ნულია, მაგრამ მათი რიტორიკა სასარგებლოა რეჟიმისთვის მოსახლეობის დასაშინებლად ან დასაბნევად.
2. ფორმალური და არაფორმალური მართული ჯგუფები
სისტემა ოპერირებს ორი ტიპის აგენტურით:
ფორმალური ლიდერები: ესენი არიან პარტიები და პოლიტიკოსები, რომლებიც „მთავარი ოპოზიციონერის“ სტატუსს ატარებენ (მაგალითად, პარლამენტში). მათი ფუნქციაა უკმაყოფილო ამომრჩევლის ხმების მონოპოლიზება და მათი ჩიხში შეყვანა. ისინი მონაწილეობენ სისტემის ლეგიტიმაციაში, ქმნიან პლურალიზმის განცდას და, რაც მთავარია, ბლოკავენ ნამდვილი, დამოუკიდებელი ძალების გზას პოლიტიკისკენ. ეს არის რადიკალიზაციის ხაფანგი – ხელოვნურად შექმნილი ოდიოზური ფიგურები აშინებენ ზომიერ ამომრჩეველს, რის შედეგადაც მოსახლეობის დიდი ნაწილი, სტაბილურობის მოტივით, ისევ არსებულ რეჟიმს უჭერს მხარს, ან საერთოდ ნიჰილიზმში ვარდება.
არაფორმალური ჯგუფები: ესენი არიან ე.წ. „სამოქალაქო აქტივისტები“, „ექსპერტები“ ან „რადიკალური დაჯგუფებები“. ისინი ხშირად უფრო აგრესიულები არიან და ემსახურებიან საზოგადოებრივი აზრის პოლარიზაციას, რათა არ დარჩეს სივრცე ჯანსაღი, ინტელექტუალური მესამე ალტერნატივისთვის.
3. გამოსავალი: მატრიციდან გამოსვლის გზა
ამ მანკიერი წრის გარღვევა მხოლოდ სრული სოციალური ტრანსფორმაციითაა შესაძლებელი. გამოსავალი ჰორიზონტალურ თვითორგანიზებაშია:
ჰორიზონტალური თვითორგანიზება (ცენტრის გარეშე): სანამ პროტესტი დამოკიდებულია ერთ „მესიაზე“ ან ცენტრალიზებულ ლიდერზე, სისტემა ყოველთვის მოახერხებს მის მართვას. ნამდვილი წინააღმდეგობა უნდა აშენდეს მცირე, ავტონომიური ჯგუფების ქსელზე – სტუდენტური გაერთიანებები, პროფესიული კავშირები და უბნის თემები, რომელთაც არ ჰყავთ ერთი მოსასყიდი თავი. ასეთ ქსელურ სტრუქტურას რუსული პოლიტტექნოლოგია ვერ ერევა, რადგან ის ვერ პოულობს ერთ წერტილს, რომელზე დარტყმითაც მთელ მოძრაობას გააჩერებს.
იდეოლოგიური ავტონომია და „მესამე ენის“ შექმნა: ახალმა მოძრაობამ უარი უნდა თქვას სისტემის მიერ თავსმოხვეულ დღის წესრიგზე. ნაცვლად პოლიტიკური კინკლაობისა, აქცენტი უნდა გაკეთდეს ეგზისტენციალურ საკითხებზე: რესურსების კონტროლზე, რეალურ განათლებასა და ეკონომიკურ სუვერენიტეტზე.
„ფილტრაციის სისტემის“ შექმნა: საჭიროა მკაცრი შიდა ფილტრები და დაფინანსების სრული გამჭვირვალობა (Crowdfunding), რათა გამოირიცხოს სისტემასთან დაკავშირებული ბიზნეს-ჯგუფების გავლენა. ასევე, წარსულის რევიზია – ადამიანები, რომლებიც წლების განმავლობაში მონაწილეობდნენ სისტემურ თამაშებში და „ორთქლის გამოშვების“ აქციებში, არ უნდა უდგნენ სათავეში ახალ ტალღას.
ინფორმაციული ჰიგიენა და საკუთარი მედია-არხები: სისტემის მიერ მართული მედია ყოველთვის ეცდება, ნამდვილი პროტესტი ან გააშაოს, ან საერთოდ დააიგნოროს. გამოსავალი საკუთარი საინფორმაციო ეკოსისტემის შექმნაა, პირდაპირი კავშირი მოსახლეობასთან „კარიდან კარამდე“ პრინციპით.
სისტემის „გამოფიტვა“ და არა მასთან „შეტაკება“: მართვადი ოპოზიცია ყოველთვის გიბიძგებს ნაადრევი, მოუმზადებელი და აგრესიული შეტაკებისკენ, რათა სისტემამ მიიღოს ძალის გამოყენების ლეგიტიმაცია. გამოსავალი მშვიდობიანი, მაგრამ ტოტალური დაუმორჩილებლობაა, რაც მოითხოვს დიდ მოთმინებასა და ორგანიზებულობას.
ინტელექტუალური უპირატესობა: ნამდვილი წინააღმდეგობა უნდა გახდეს „ინტელექტუალური ცენტრი“. მან ხალხს უნდა აჩვენოს არა მხოლოდ ის, თუ რა არის ცუდი, არამედ კონკრეტული, გათვლილი გეგმა, თუ როგორ იმუშავებს სახელმწიფო სისტემის ჩამოშლის მეორე დღეს. ეს აქრობს ქაოსის შიშს, რომლითაც რეჟიმი სულდგმულობს.
დასკვნა
მართვადი ოპოზიციის ხაფანგი მხოლოდ ინდივიდუალური სუბიექტობისა და თავსმოხვეული სისტემისგან დისტანცირების პირობებში იშლება. რეალური ცვლილების პროცესი გულისხმობს მუდმივი „რეფორმატორი ლიდერის“ ძიების უარყოფას და პასუხისმგებლობის საკუთარ თავზე აღებას, რაც გამორიცხავს ყოველგვარ პოლიტბიუროკრატიულ მეურვეობას.
სისტემის მიერ შემოთავაზებული სატყუარების გაუაზრებელი მიღება მანკიერი წრიდან გამოსვლის შანსს სპობს. პოლიტიკური პროცესებისადმი უაღრესად კრიტიკული დამოკიდებულება და ანალიტიკური მიდგომა აუცილებელია იმის დასადგენად, ხომ არ წარმოადგენს ესა თუ ის კონკრეტული აქტივობა „მართვადი ქაოსის“ დაგეგმილ ნაწილს და ხომ არ იქცევა პროტესტის გულწრფელი მონაწილე ამ „მართვადი ქაოსის“ უნებლიე გმირად. საჭიროა სიფხიზლე, რათა ცვლილებებისკენ სწრაფვა არ იქცეს არსებული სისტემის რეგენერაციისა და მისი უფრო მედეგი ფორმით განახლების საშუალებად.
გამოსავალი არა სისტემის მიერ ნაკარნახევ პირობებში ბრძოლასა თუ მზა რეცეპტებში, არამედ თავსმოხვეული დღის წესრიგისა და ხელოვნურად შექმნილი დაპირისპირებების სრულ უარყოფაშია. ნამდვილი წინააღმდეგობა იქ იწყება, სადაც ხდება კრიტიკული ხედვის სუვერენიტეტის დაბრუნება და იმ ყალბი პარადიგმის უარყოფა, რომელშიც მტერიცა და მოყვარეც წინასწარ სისტემის მიერ არის განსაზღვრული.
