ლუდვიგ ფონ მიზესი: ეკონომიკური ციკლი და საკრედიტო ექსპანსია: იაფი ფულის ეკონომიკური შედეგები

დიდი ნააზრევის მოკლე შინაარსი №3

მომზადებულია პაატა შეშელიძის მიერ.

ლუდვიგ ფონ მიზესი — იაფი ფული და ეკონომიკური ციკლის წარმოშობა

ავტორი: ლუდვიგ ფონ მიზესი (Ludwig von Mises, 1881–1973)
ნაშრომი: The Trade Cycle and Credit Expansion: The Economic Consequences of Cheap Money
გამოცემა: 1946 წლის 24 აპრილის მემორანდუმი; მოგვიანებით გამოქვეყნდა კრებულში The Causes of the Economic Crisis.
პირველწყარო: https://mises.org/online-book/causes-economic-crisis-and-other-essays-and-after-great-depression/5-trade-cycle-and-credit-expansion-economic-consequences-cheap-money-1946

მთავარი თეზისი

საბანკო კრედიტის ხელოვნურმა გაფართოებამ შეიძლება საპროცენტო განაკვეთები იმ დონეზე დაბლა დაწიოს, რომელიც საზოგადოების რეალურ დანაზოგსა და დროით უპირატესობებს შეესაბამება. ასეთი ცვლილება მეწარმეებს უბიძგებს დაიწყონ პროექტები, რომელთა დასრულებას საჭირო რეალური რესურსები არ უზრუნველყოფს. შედეგად წარმოიქმნება ეკონომიკური აღმავლობა, რომელსაც შემდგომი კორექტირება და კრიზისი მოსდევს.

მოკლე შინაარსი

მიზესი ეკონომიკურ ციკლს ფულისა და კრედიტის ცვლილებების წარმოების სტრუქტურაზე ზემოქმედებით ხსნის.

თავისუფალ ბაზარზე საპროცენტო განაკვეთები უკავშირდება ადამიანების არჩევანს დღევანდელ და მომავალ მოხმარებას შორის. როდესაც ადამიანები მეტს ზოგავენ, წარმოების უფრო ხანგრძლივი პროცესებისთვის მეტი რეალური რესურსი თავისუფლდება.

სხვა ვითარებაა, როდესაც დამატებითი კრედიტი იქმნება შესაბამისი ნებაყოფლობითი დანაზოგის ზრდის გარეშე.

ბიზნესისთვის სესხის გაიაფება შეიძლება ისე გამოიყურებოდეს, თითქოს საზოგადოება მზად არის მეტი რესურსი გამოყოს შორეული მომავლის პროექტებისთვის. მაგრამ მომხმარებლებს შეიძლება საკუთარი მიმდინარე მოხმარება საერთოდ არ შეუმცირებიათ.

ეკონომიკური მექანიზმი

საკრედიტო გაფართოება თავდაპირველად ზრდის საინვესტიციო აქტივობას. განსაკუთრებით მიმზიდველი ხდება ის პროექტები, რომელთა შედეგის მიღებას მეტი დრო სჭირდება.

ამავე დროს, მომხმარებლები აგრძელებენ მოთხოვნას მიმდინარე საქონელსა და მომსახურებაზე.

წარმოების სხვადასხვა ეტაპი ერთსა და იმავე შეზღუდულ შრომით, მატერიალურ და კაპიტალურ რესურსებზე იწყებს კონკურენციას.

როდესაც შეუსაბამობა აშკარა ხდება, ხარჯები იზრდება, დაფინანსება რთულდება და ზოგი პროექტი წამგებიანი აღმოჩნდება.

კრიზისი ამ გაგებით მხოლოდ ეკონომიკური აქტივობის შემთხვევითი ვარდნა არ არის. იგი ადრე დაწყებული, ერთმანეთთან შეუთავსებელი გეგმების გადახედვის პროცესიცაა.

მთავარი დასკვნები

ფულისა და კრედიტის მოცულობის ზრდა თავისთავად არ ქმნის დამატებით რეალურ კაპიტალს.

ხელოვნურად დაბალმა საპროცენტო განაკვეთებმა შეიძლება შეცდომაში შეიყვანოს ინვესტორები და დაამახინჯოს წარმოების სტრუქტურა.

ეკონომიკური აღმავლობის მდგრადობა დამოკიდებულია არა მხოლოდ კრედიტის ხელმისაწვდომობაზე, არამედ რეალურ დანაზოგსა და რესურსების არსებობაზე.

თანამედროვე მნიშვნელობა

მიზესის ანალიზი მნიშვნელოვანია დაბალი საპროცენტო განაკვეთების, საკრედიტო ბუმებისა და აქტივების ბაზრებზე გადაჭარბებული ოპტიმიზმის განხილვისას.

მისი თეორია გვთავაზობს კითხვას: საინვესტიციო ზრდას რეალური დანაზოგი და რესურსები უდევს საფუძვლად, თუ დამატებითი კრედიტი მხოლოდ დროებით ქმნის ასეთი შესაძლებლობის შთაბეჭდილებას?

დასკვნა

მიზესისთვის ეკონომიკური ციკლის მთავარი პრობლემა ფულის სიმცირე კი არა, ფულისა და კრედიტის ისეთი გაფართოებაა, რომელიც მეწარმეთა გეგმებს რეალური რესურსების ხელმისაწვდომობას აშორებს.