პაატა შეშელიძე
თავისუფალი გადაადგილება, კერძო საკუთრება და სახელმწიფოს მიერ შექმნილი ეკონომიკური წინააღმდეგობები
იმიგრაციის შესახებ ევროპული პოლიტიკური დისკუსიის მთავარი შეცდომა ის არის, რომ ადამიანთა თავისუფალ გადაადგილებასა და სახელმწიფოს მიერ ორგანიზებულ, რეგულირებულ და სუბსიდირებულ იმიგრაციას ერთ მოვლენად განიხილავს.
ეს ორი განსხვავებული წესრიგია.
პირველი ეფუძნება ადამიანთა ნებაყოფლობით თანამშრომლობას, კერძო საკუთრებას, ხელშეკრულებასა და პირად პასუხისმგებლობას. მეორე – პოლიტიკურ ნებართვებს, ბიუროკრატიულ განაწილებას, გადასახადებით დაფინანსებასა და გადაწყვეტილებების შედეგების მესამე პირებზე გადატანას.
ამ განსხვავების უგულებელყოფა მხოლოდ თეორიული შეცდომა არ არის. სწორედ მისგან გამომდინარეობს ევროპის საიმიგრაციო პოლიტიკის მრავალი წინააღმდეგობა.
სახელმწიფო ადგილობრივ მეწარმეს უკრძალავს უცხოელი მუშაკის დაქირავებას, მაგრამ ამავე დროს გადასახადის გადამხდელთა ხარჯზე აფინანსებს იმ ადამიანების ცხოვრებას, რომლებსაც მუშაობის უფლება არ აქვთ ან შრომის ბაზარზე შესვლა უჭირთ.
სახელმწიფო ზღუდავს საცხოვრებლის მშენებლობას, შემდეგ კი მოსახლეობის ზრდით გამოწვეულ გაძვირებას სუბსიდიებით პასუხობს.
სახელმწიფო კერძო მესაკუთრეებსა და ორგანიზაციებს არ აძლევს შესაძლებლობას, საკუთარი შეთანხმებებით გადაწყვიტონ თანამშრომლობის პირობები, მაგრამ თავად იღებს ვალდებულებას, ადმინისტრაციულად მართოს მილიონობით ადამიანის ეკონომიკური და სოციალური ინტეგრაცია.
როდესაც ეს სისტემა წინააღმდეგობებს წარმოშობს, პოლიტიკური ძალები გამოსავალს კვლავ სახელმწიფოს ძალაუფლების გაფართოებაში ეძებენ.
ერთი მხარე მოითხოვს საზღვრების დამატებით ჩაკეტვას, მეორე – სოციალური დაფინანსების გაზრდას, მესამე – კულტურული ურთიერთობების უფრო მკაცრ ადმინისტრაციულ მართვას.
მაგრამ არც ერთი ეს მოთხოვნა თავისთავად არ პასუხობს ფუნდამენტურ კითხვას: რატომ უნდა შეეძლოს სახელმწიფოს, აკრძალოს ადამიანთა ურთიერთსასარგებლო შეთანხმება და ამავე დროს სხვა ადამიანებს დააკისროს იმ გადაწყვეტილებების დაფინანსება, რომლებშიც მონაწილეობა არ მიუღიათ?
ავსტრიულ-ლიბერალური პოზიციის საწყისი პრინციპი ასეთია: თავისუფალი გადაადგილება უნდა ეფუძნებოდეს კერძო საკუთრებასა და ნებაყოფლობით შეთანხმებას, ხოლო ეკონომიკური გადაწყვეტილების შედეგებზე პასუხისმგებლობა უნდა ეკისრებოდეთ იმ პირებს, რომლებმაც ეს გადაწყვეტილება მიიღეს.
ამ პრინციპიდან გამომდინარეობს საიმიგრაციო პოლიტიკის სრულიად განსხვავებული შეფასება.
1. იმიგრაცია ადამიანური მოქმედებაა და არა სახელმწიფო გეგმის შესრულება
ლუდვიგ ფონ მიზესის ეკონომიკური თეორიის საწყისი წერტილი ინდივიდუალური მოქმედებაა.
ადამიანი მოქმედებს იმიტომ, რომ არსებული მდგომარეობა არ აკმაყოფილებს და სურს მისთვის უფრო სასურველი მდგომარეობის მიღწევა.
ამ მიზნით იგი ირჩევს საშუალებებს, აფასებს შესაძლებლობებს და მოქმედებს გაურკვევლობის პირობებში.
სხვა ქვეყანაში გადასვლაც ასეთი მოქმედებაა.
ადამიანი შეიძლება გადაადგილდებოდეს სამუშაოს, უსაფრთხოების, განათლების, ოჯახის, მეწარმეობის ან პირადი ცხოვრების უკეთესი პირობების მოსაძებნად.
ამ გადაწყვეტილების ღირებულება სუბიექტურია. მისი მნიშვნელობა დამოკიდებულია ადამიანის მიზნებზე, ცოდნასა და ალტერნატივებზე.
ამიტომ სახელმწიფო ვერ განსაზღვრავს ადამიანის გადაადგილების ეკონომიკურ ღირებულებას მხოლოდ მისი ეროვნებით, ასაკით, პროფესიით ან წინასწარ დადგენილი კვოტით.
მით უმეტეს, ვერ განსაზღვრავს წინასწარ ყველა იმ შესაძლებლობას, რომელიც შეიძლება წარმოიშვას მისი ჩამოსვლის შემდეგ.
ადამიანი შეიძლება ჩავიდეს როგორც მუშაკი, შემდეგ გახდეს მეწარმე, შექმნას ახალი საწარმო, აღმოაჩინოს ახალი ბაზარი ან სხვებს შესთავაზოს ისეთი მომსახურება, რომლის არსებობაც თავდაპირველად არავის ჰქონდა დაგეგმილი.
მეწარმეობის არსი სწორედ გაურკვევლობის პირობებში შესაძლებლობების აღმოჩენაა.
ამიტომ სახელმწიფო კვოტა ვერ იქნება ეკონომიკური საჭიროების ობიექტური საზომი.
როდესაც ხელისუფლება აცხადებს, რომ ქვეყანას კონკრეტულ წელს მხოლოდ განსაზღვრული რაოდენობის უცხოელი მუშაკი სჭირდება, იგი ცდილობს წინასწარ გადაწყვიტოს ის, რაც მხოლოდ თავისუფალი ეკონომიკური საქმიანობის პროცესში შეიძლება გაირკვეს.
ეს ჰაიეკის ცოდნის პრობლემის პირდაპირი გამოვლინებაა.
სახელმწიფო უწყებამ არ იცის, რომელი საწარმო გაიხსნება ხვალ, რომელი ტექნოლოგია გახდება მომგებიანი, რომელ ქალაქში გაჩნდება ახალი მოთხოვნა და რომელი ადამიანი აღმოაჩენს აქამდე გამოუყენებელ შესაძლებლობას.
ასეთი ცოდნა არ არსებობს ერთ ცენტრალურ დაწესებულებაში.
იგი წარმოიშობა ეკონომიკური მოქმედებისა და კონკურენციის პროცესში.
ამიტომ საიმიგრაციო პოლიტიკის ეკონომიკური ეფექტიანობის შეფასება ვერ დაიწყება კითხვით, რამდენი უცხოელი უნდა დაუშვას სახელმწიფომ.
უნდა დავიწყოთ კითხვით: რატომ უნდა შეეძლოს სახელმწიფოს, ჩაანაცვლოს მეწარმის, მუშაკისა და მესაკუთრის გადაწყვეტილება საკუთარი ადმინისტრაციული შეფასებით?
2. კერძო საკუთრება განსაზღვრავს, ვის აქვს გადაწყვეტილების მიღების უფლება
თავისუფალი გადაადგილების განხილვა კერძო საკუთრების გარეშე არასრულია.
ადამიანს აქვს უფლება, განკარგოს საკუთარი შრომა და კანონიერად შეძენილი ქონება. მაგრამ მას არ აქვს უფლება, სხვისი ქონება მესაკუთრის თანხმობის გარეშე გამოიყენოს.
ეს ორი პრინციპი ერთმანეთს ავსებს.
თუ უცხოელს სურს კონკრეტულ ქვეყანაში ცხოვრება, მას სჭირდება ადგილი, სადაც კანონიერად იცხოვრებს, და რესურსები, რომლითაც საკუთარ არსებობას უზრუნველყოფს.
ეს შეიძლება განხორციელდეს საკუთრების შეძენით, ქირაობით, სამუშაო ხელშეკრულებით, ოჯახის წევრის მოწვევით ან სხვა ნებაყოფლობითი შეთანხმებით.
ამ ურთიერთობებში გადაწყვეტილების მიღების უფლება ეკუთვნის შესაბამის მონაწილეებს.
მესაკუთრე წყვეტს, ვის მიაქირაოს საკუთარი ქონება.
დამსაქმებელი წყვეტს, ვის შესთავაზოს სამუშაო.
მუშაკი წყვეტს, მიიღოს თუ არა შეთავაზება.
უნივერსიტეტი წყვეტს, ვის მისცეს სწავლის შესაძლებლობა.
საქველმოქმედო ორგანიზაცია წყვეტს, ვის დაეხმაროს საკუთარი რესურსებით.
სახელმწიფოს როლი ამ ურთიერთობებში უნდა იყოს უფლებების დაცვა, ხელშეკრულებების აღსრულება და კონკრეტული დარღვევების სამართლებრივი განხილვა და არა კერძო არჩევანის პოლიტიკური მიზანშეწონილობით ჩანაცვლება.
მაგრამ აქ აუცილებელია მკაფიო განსხვავება.
საკუთრების უფლება არ ნიშნავს უცხოელის შეუზღუდავ უფლებას, ნებისმიერ ტერიტორიაზე შევიდეს. იგი ნიშნავს, რომ მესაკუთრეს აქვს უფლება, საკუთარი ქონების გამოყენებაზე გადაწყვეტილება მიიღოს.
ამიტომ კერძო საკუთრებაზე დაფუძნებული იმიგრაციის მოდელი არ არის არც სახელმწიფო საზღვრების უპირობო გახსნის და არც მათი უპირობო ჩაკეტვის იდენტური.
მისი მთავარი კითხვა განსხვავებულია: არსებობს თუ არა ნებაყოფლობითი შეთანხმება, რომელიც კონკრეტული ადამიანის ჩამოსვლასა და ყოფნას უზრუნველყოფს?
თუ ასეთი შეთანხმება არსებობს და იგი არ არღვევს მესამე პირთა უფლებებს, მისი აკრძალვა დამოუკიდებელ დასაბუთებას მოითხოვს.
თუ ასეთი შეთანხმება არ არსებობს, ადამიანი ვერ მოითხოვს სხვისი საკუთრების გამოყენებას მხოლოდ გადაადგილების თავისუფლებაზე მითითებით.
ეს განსხვავება ცენტრალურია როგორც როტბარდის საკუთრების თეორიისთვის, ისე ჰოპესა და უერტა დე სოტოს საიმიგრაციო არგუმენტების შესაფასებლად.
3. ჰოპე და დე სოტო – საერთო საფუძველი, განსხვავებული დასკვნები
ჰანს-ჰერმან ჰოპე და ხესუს უერტა დე სოტო იმიგრაციის საკითხს კერძო საკუთრებისა და თავისუფალი საზოგადოების პრინციპებიდან განიხილავენ, მაგრამ მათ შორის მნიშვნელოვანი განსხვავებაა.
ჰოპე ამტკიცებს, რომ სახელმწიფო ტერიტორიისა და კერძო საკუთრების ერთმანეთში არევა იწვევს იმიგრაციის პოლიტიკის ფუნდამენტურ წინააღმდეგობას.
მისი არგუმენტის მიხედვით, მთლიანად კერძო საკუთრებაზე დაფუძნებულ წესრიგში გადაადგილება დაკავშირებული იქნებოდა მესაკუთრეთა თანხმობასთან.
ადამიანი ვერ შევიდოდა სხვის ტერიტორიაზე მესაკუთრის ნებართვის გარეშე, მაგრამ მესაკუთრესაც შეეძლებოდა სასურველი სტუმრის, მუშაკის ან დამქირავებლის მიღება.
ჰოპე განსაკუთრებით აკრიტიკებს სახელმწიფოს მიერ ორგანიზებულ იმიგრაციას, როდესაც სახელმწიფო გადაწყვეტილებით ადამიანები შეიძლება აღმოჩნდნენ ისეთ გარემოში, სადაც მათი ყოფნის ხარჯები ან შედეგები სხვა პირებს ეკისრებათ მათი თანხმობის გარეშე.
უერტა დე სოტო უფრო მკაფიოდ უსვამს ხაზს გადაადგილების თავისუფლების ეკონომიკურ მნიშვნელობას და სახელმწიფო საიმიგრაციო შეზღუდვების კრიტიკას.
მისი მიდგომით, თავისუფალი გადაადგილება უნდა შეთანხმდეს კერძო საკუთრების დაცვასა და პირად პასუხისმგებლობასთან.
ამგვარად, ავტორები განსხვავდებიან იმით, რა დასკვნებს აკეთებენ სახელმწიფო ტერიტორიისა და არსებული საჯარო საკუთრების პირობებში.
მაგრამ მათი არგუმენტების საერთო საფუძველია განსხვავება ნებაყოფლობით თანამშრომლობასა და სახელმწიფოს მიერ დაწესებულ იძულებით ურთიერთობებს შორის.
ეს განსხვავება საშუალებას გვაძლევს უარვყოთ ორი გავრცელებული მცდარი ალტერნატივა.
პირველი: თითქოს კერძო საკუთრების დაცვა აუცილებლად მოითხოვდეს უცხოელთა ეკონომიკური საქმიანობის ზოგად აკრძალვას.
მეორე: თითქოს გადაადგილების თავისუფლება გულისხმობდეს სახელმწიფოს ვალდებულებას, ნებისმიერი ჩამოსული ადამიანის ცხოვრება გადასახადის გადამხდელთა ხარჯზე დააფინანსოს.
არც ერთი დასკვნა არ გამომდინარეობს კერძო საკუთრებისა და ნებაყოფლობითი შეთანხმების პრინციპიდან.
4. სახელმწიფო არ ქმნის სამუშაო ადგილებს ნებართვების გაცემით
თანამედროვე საიმიგრაციო სისტემა ხშირად ადამიანებს ყოფნისა და მუშაობის სხვადასხვა სტატუსს ანიჭებს.
შესაძლებელია, ადამიანი ქვეყანაში კანონიერად იმყოფებოდეს, მაგრამ მუშაობა არ შეეძლოს.
შესაძლებელია, დამსაქმებელი მზად იყოს მის დასაქირავებლად, მაგრამ ხელშეკრულება სახელმწიფო ნებართვის გარეშე ვერ გაფორმდეს.
ეკონომიკური თვალსაზრისით, ეს ნიშნავს, რომ ხელისუფლება კრძალავს ურთიერთობას, რომელსაც ორივე მონაწილე სარგებლიანად მიიჩნევს.
ამ აკრძალვით სახელმწიფო ვერ ქმნის დამატებით შრომას, კაპიტალს ან ცოდნას.
იგი მხოლოდ ზღუდავს მათი გამოყენების შესაძლებლობას.
შედეგად, შეიძლება შემცირდეს წარმოება, მომსახურება და შემოსავლის მიღების შესაძლებლობები.
ამასთან, ეკონომიკური მოთხოვნა არ ქრება მხოლოდ იმიტომ, რომ სახელმწიფო მის დაკმაყოფილებას კრძალავს.
დამსაქმებელს მუშაკი კვლავ სჭირდება. მუშაკს შემოსავალი კვლავ სურს.
ამიტომ ჩნდება არაფორმალური დასაქმების სტიმული.
ადამიანი შეიძლება ტურისტული სტატუსით ჩავიდეს და ნებართვის გარეშე დაიწყოს მუშაობა. შეიძლება ლეგალურად შევიდეს, მაგრამ ყოფნის ვადის ამოწურვის შემდეგ საქმიანობა გააგრძელოს.
ეს არ ნიშნავს, რომ კანონის დარღვევა ავტომატურად გამართლებულია.
მაგრამ ნიშნავს, რომ კანონმდებლობის ეკონომიკური შეფასებისას უნდა განვიხილოთ ის სტიმულებიც, რომლებსაც თავად აკრძალვა წარმოშობს.
შემდეგ სახელმწიფო ზრდის შემოწმებებს, ჯარიმებსა და ადმინისტრაციულ კონტროლს.
ასე ყალიბდება ინტერვენციონიზმისთვის დამახასიათებელი პროცესი: თავდაპირველი შეზღუდვა ქმნის არასასურველ შედეგს, ხოლო ხელისუფლება ამ შედეგს ახალი შეზღუდვით პასუხობს.
სახელმწიფო ჯერ კრძალავს ნებაყოფლობით დასაქმებას, შემდეგ კი საკუთარი აკრძალვის შედეგად წარმოშობილ ეკონომიკურ პრობლემებს დამატებითი სახელმწიფო ჩარევის საბაბად იყენებს.
ეს არის არა თავისუფალი ბაზრის, არამედ ინტერვენციონიზმის წინააღმდეგობა.
5. იმიგრაციის პირველი მოდელი – საკუთარი შრომითა და რესურსებით ცხოვრება
პირველი მოდელი ეფუძნება ადამიანის ეკონომიკურ დამოუკიდებლობას.
იგი შეიძლება ქვეყანაში ჩავიდეს სამუშაო ხელშეკრულებით, საკუთარი დანაზოგით, მეწარმეობის მიზნით ან კერძო ფინანსური მხარდაჭერით.
მისი ცხოვრების ხარჯები ფინანსდება იმ რესურსებით, რომელთა გამოყენებაზეც შესაბამისმა პირებმა ნებაყოფლობით მიიღეს გადაწყვეტილება.
წარმოვიდგინოთ უცხოელი მეწარმე, რომელიც ქვეყანაში რესტორანს ხსნის.
იგი ქირაობს ფართობს, ყიდულობს მოწყობილობებს, ქირაობს მუშაკებს და ცდილობს მომხმარებლების მოზიდვას.
მისი საქმიანობა წარმატებული იქნება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მომხმარებლები მის მომსახურებას საკუთარი სურვილით შეიძენენ.
თუ მეწარმე შეცდება, ზარალს მიიღებს.
თუ წარმატებას მიაღწევს, მოგებას მიიღებს.
აქ მოქმედებს ეკონომიკური კალკულაციისა და მეწარმეობრივი პასუხისმგებლობის მექანიზმი.
მეწარმე თავად აფასებს შესაძლებლობებს და თავად იღებს შეცდომის შედეგებს.
სახელმწიფოს არ სჭირდება განსაზღვროს, რამდენი რესტორანი უნდა არსებობდეს ქალაქში.
ეს გადაწყვეტილება მომხმარებლებისა და მეწარმეების ურთიერთქმედებით მიიღება.
მაგრამ თუ სახელმწიფო უცხოელს ბიზნესის გახსნას მოქალაქეობის ან ბინადრობის სტატუსის საფუძველზე უკრძალავს, იგი ამ პროცესს ადმინისტრაციული გადაწყვეტილებით ანაცვლებს.
ასეთი აკრძალვა მხოლოდ უცხოელის თავისუფლებას არ ზღუდავს.
იგი ზღუდავს მესაკუთრის უფლებას, გააქირაოს ფართობი, მუშაკის შესაძლებლობას, მიიღოს ახალი სამსახური, და მომხმარებლის არჩევანსაც.
ამიტომ ეკონომიკურად დამოუკიდებელი იმიგრაციის შეზღუდვა ხშირად ადგილობრივი მოსახლეობის ეკონომიკური თავისუფლების შეზღუდვაც არის.
თავისუფალი იმიგრაცია არ ნიშნავს, რომ ჩამოსული ადამიანი აუცილებლად შექმნის ეკონომიკურ სარგებელს. იგი ნიშნავს, რომ სახელმწიფომ არ უნდა ჩაანაცვლოს კერძო მონაწილეთა შეფასება საკუთარი ადმინისტრაციული ვარაუდით.
მოგება და ზარალი, კონკურენცია და ხელშეკრულება გაცილებით უშუალოდ აკავშირებს გადაწყვეტილებას მის შედეგთან, ვიდრე პოლიტიკური კვოტა.
6. იმიგრაციის მეორე მოდელი – როდესაც ხარჯს სხვა იხდის
მეორე მოდელში ადამიანის ცხოვრების დაფინანსება სახელმწიფო ბიუჯეტზეა დამოკიდებული.
სახელმწიფო უზრუნველყოფს საცხოვრებელს, ფულად დახმარებას ან სხვა მომსახურებას.
ამ შემთხვევაში ეკონომიკური ურთიერთობა იცვლება.
პირველ მოდელში გადაწყვეტილების მონაწილეები საკუთარი რესურსებით მოქმედებდნენ.
მეორეში გადაწყვეტილებას პოლიტიკური ორგანო იღებს, ხოლო ხარჯი გადასახადის გადამხდელებს ეკისრებათ.
ეს არის იძულებითი გადანაწილების საკითხი.
ავსტრიული ეკონომიკური ანალიზისთვის მნიშვნელოვანია, რომ ასეთი სისტემა ცვლის ადამიანთა მოქმედების სტიმულებს.
თუ ადამიანი საკუთარი სახსრებით გადაადგილდება, მას უწევს გაითვალისწინოს მოსალოდნელი შემოსავალი, საცხოვრებლის ღირებულება, დასაქმების შესაძლებლობა და საკუთარი დანაზოგი.
თუ სახელმწიფო ამ ხარჯების ნაწილს აფინანსებს, გადაწყვეტილების ეკონომიკური პირობები იცვლება.
ამ ცვლილებას შეუძლია გავლენა მოახდინოს ადამიანთა არჩევანზე.
მისი რეალური მასშტაბი კონკრეტული მონაცემებით უნდა შეფასდეს, მაგრამ სტიმულის არსებობა ეკონომიკური ანალიზის აუცილებელი ნაწილია.
განსაკუთრებით პრობლემურია მდგომარეობა, როდესაც სახელმწიფო ადამიანს მუშაობას უზღუდავს და შემდეგ მის ცხოვრებას აფინანსებს.
ასეთ შემთხვევაში ხელისუფლება არა მხოლოდ ანაწილებს რესურსებს, არამედ შეიძლება თავად წარმოშობდეს იმ დამოკიდებულებას, რომლის დაფინანსებაც საჭიროდ მიაჩნია.
ეს არ ნიშნავს, რომ ყველა დახმარების მიმღები ადამიანი საკუთარი ნებით რჩება უმუშევარი.
არ ნიშნავს იმასაც, რომ ომისგან გაქცეული ადამიანების გადაუდებელი დახმარება და ხანგრძლივი სოციალური პროგრამები ერთნაირად უნდა შეფასდეს.
მაგრამ ჰუმანიტარული მიზანი ვერ აუქმებს დაფინანსების ეკონომიკურ საკითხს.
თუ დახმარება სახელმწიფო ბიუჯეტიდან ფინანსდება, უნდა შეფასდეს მისი ალტერნატიული ღირებულება.
ყოველი რესურსი, რომელსაც სახელმწიფო ერთი პროგრამისთვის იყენებს, ვეღარ გამოიყენება სხვა კერძო მიზნისთვის.
გადასახადებით ამოღებული თანხა შეიძლებოდა დარჩენილიყო იმ ადამიანებთან, რომლებიც მას საკუთარი პრიორიტეტების შესაბამისად დახარჯავდნენ, დაზოგავდნენ ან დააბანდებდნენ.
ამიტომ სახელმწიფო პროგრამის ღირებულება არ შემოიფარგლება მისი საბიუჯეტო ხარჯით.
მას აქვს ალტერნატიული ღირებულებაც – ის შესაძლებლობები, რომლებიც გადასახადების გადამხდელებმა დაკარგეს.
სახელმწიფოს მიერ დაფინანსებული იმიგრაცია უფასო ჰუმანიტარული გადაწყვეტილება არ არის. იგი რესურსების პოლიტიკური გადანაწილებაა, რომლის ხარჯიც რეალურ ადამიანებს ეკისრებათ.
ეს გარემოება უნდა იყოს ღია ეკონომიკური შეფასების საგანი და არა პოლიტიკური დისკუსიიდან გამორიცხული კითხვა.
7. იმიგრაციის მესამე მოდელი – უცხოური პოლიტიკური დაფინანსება
მესამე მოდელი ეკონომიკურად და პოლიტიკურად განსხვავებულია.
ადამიანი ან ორგანიზაცია შეიძლება ფინანსდებოდეს უცხო სახელმწიფოს ან პოლიტიკური ქსელის მიერ.
ასეთი დაფინანსება თავისთავად არ არის უკანონო.
საერთაშორისო ინვესტიცია, ოჯახის წევრების ფულადი გზავნილები, კერძო ქველმოქმედება და რელიგიური შემოწირულობები ნებაყოფლობითი თანამშრომლობის ჩვეულებრივი ფორმებია.
მაგრამ თუ უცხოური დაფინანსება გამოიყენება ფარული პოლიტიკური ოპერაციების, ძალადობის ან უკანონო გავლენის ორგანიზებისთვის, საკითხი სცდება ჩვეულებრივი იმიგრაციის ფარგლებს.
აქ უკვე უნდა შეფასდეს კონკრეტული ქმედებები და მათი სამართლებრივი საფუძველი.
განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რომ პოლიტიკური საფრთხე არ განისაზღვროს ადამიანის წარმომავლობით ან რელიგიით.
უცხოელი მუშაკი, რომელიც საკუთარ თავს ირჩენს, არ არის უცხო სახელმწიფოს პოლიტიკური აგენტი მხოლოდ იმიტომ, რომ სხვა ქვეყანაში დაიბადა.
რელიგიური ორგანიზაცია არ არის უკანონო გავლენის ქსელი მხოლოდ იმიტომ, რომ უცხოეთიდან იღებს შემოწირულობას.
მაგრამ არც ორგანიზაციის რელიგიური ან საქველმოქმედო სტატუსი გამორიცხავს მისი საქმიანობის სამართლებრივ შემოწმებას, როდესაც არსებობს კონკრეტული საფუძველი უკანონო მოქმედების გამოსაძიებლად.
თავისუფალი საზოგადოების პასუხი უნდა ეფუძნებოდეს საკუთრების, ხელშეკრულების, კანონის წინაშე თანასწორობისა და ინდივიდუალური პასუხისმგებლობის პრინციპებს.
სახელმწიფომ უნდა გამოიძიოს ძალადობა, მუქარა, თაღლითობა და სხვა უფლებადარღვევები.
მაგრამ პოლიტიკური საფრთხის წინააღმდეგ ბრძოლა არ უნდა იქცეს მშვიდობიანი ადამიანების რელიგიური ან ეროვნული ნიშნით შეზღუდვის საბაბად.
სახელმწიფოს ამოცანაა კონკრეტული უფლებადარღვევის აღკვეთა და არა ადამიანთა პოლიტიკური ლოიალობის წინასწარ გამოცნობა მათი წარმომავლობის მიხედვით.
8. კერძო მოწვევა და ყოფნის უფლება – ეკონომიკური ურთიერთობა ადმინისტრაციული კატეგორიის წინააღმდეგ
განვიხილოთ პრაქტიკული შემთხვევა.
ადამიანი ქვეყანაში ათდღიანი ვიზიტით ჩადის და სასტუმროში ცხოვრობს.
ამ პერიოდში პოულობს კომერციულ ფართობს, რომლის მესაკუთრეც მზად არის იგი რესტორნისთვის მიაქირაოს.
შემდეგ პოულობს საცხოვრებელსაც და იღებს გადაწყვეტილებას, საკუთარი დანაზოგით ბიზნესი დაიწყოს.
არსებობს ნებაყოფლობითი შეთანხმებები, ფინანსური რესურსი და ეკონომიკური საქმიანობის შესაძლებლობა.
მაგრამ მოქმედი საიმიგრაციო კანონმდებლობით თავდაპირველი ვიზიტის სტატუსი შეიძლება არ იძლეოდეს ხანგრძლივად დარჩენის უფლებას.
აქ ჩნდება პრინციპული წინააღმდეგობა.
სახელმწიფო თავდაპირველ ადმინისტრაციულ კატეგორიას უფრო მაღლა აყენებს, ვიდრე მოგვიანებით წარმოშობილ კერძო შეთანხმებებს.
კერძო საკუთრებაზე დაფუძნებული მოდელი განსხვავებულ მიდგომას მოითხოვს.
თუ ადამიანს აქვს მესაკუთრის თანხმობა, ფინანსური უზრუნველყოფა და კანონიერი საქმიანობის შესაძლებლობა, მისი ყოფნის გაგრძელების საკითხი უნდა შეფასდეს ამ გარემოებების გათვალისწინებით.
ეს არ ნიშნავს, რომ ადამიანი ავტომატურად იღებს უფლებას, დაარღვიოს მოქმედი კანონი.
ეს ნიშნავს, რომ თავად კანონი უნდა შეფასდეს საკუთრებისა და ხელშეკრულების თავისუფლების პრინციპებიდან გამომდინარე.
ამავე დროს, კერძო შეთანხმება ვერ გაამართლებს სხვისი საკუთრების უნებართვოდ გამოყენებას.
თუ ადამიანი რესტორნისთვის დაქირავებულ ფართობში ცხოვრობს მესაკუთრის თანხმობის გარეშე, შეიძლება არღვევდეს ხელშეკრულებას.
თუ მესაკუთრე თანახმაა, კერძო შეთანხმების საკითხი სხვაგვარად დგება.
დავა უნდა გადაწყდეს ფაქტების, ხელშეკრულების პირობებისა და შესაბამისი სამართლებრივი პროცედურის საფუძველზე.
ამიტომ საკუთრებაზე დაფუძნებული იმიგრაციის სისტემა არ გულისხმობს არც სრულ ადმინისტრაციულ თვითნებობას და არც შეუზღუდავ უფლებას სხვის ქონებაზე.
იგი გულისხმობს კონკრეტული უფლებების მკაფიო განსაზღვრას.
9. კერძო სპონსორობა – პასუხისმგებლობის დაბრუნება გადაწყვეტილების მიმღებთან
ადამიანს შეიძლება არ ჰქონდეს საკმარისი დანაზოგი, რომ სხვა ქვეყანაში დამოუკიდებლად დაიწყოს ცხოვრება.
მაგრამ აქედან არ გამომდინარეობს, რომ მისი ჩამოსვლის ხარჯები აუცილებლად გადასახადის გადამხდელებმა უნდა დაფარონ.
შესაძლებელია კერძო სპონსორობა.
დამსაქმებელმა შეიძლება დაფაროს მუშაკის ჩამოსვლის ხარჯები.
უნივერსიტეტმა შეიძლება უზრუნველყოს სტუდენტის საცხოვრებელი და სწავლა.
ოჯახის წევრმა შეიძლება იკისროს ნათესავის დროებითი ფინანსური მხარდაჭერა.
საქველმოქმედო ორგანიზაციამ შეიძლება დაეხმაროს ომისგან გაქცეულ ადამიანს.
ამ შემთხვევებში დახმარება ნებაყოფლობითია.
მაგრამ პასუხისმგებლობა რეალური უნდა იყოს.
სპონსორობის ხელშეკრულებამ უნდა განსაზღვროს ვალდებულების მოცულობა, ვადა და შეწყვეტის პირობები.
შესაძლებელია დაზღვევის, ფინანსური გარანტიის ან სხვა უზრუნველყოფის მექანიზმების გამოყენება.
ამავე დროს, სპონსორობა არ უნდა იქცეს ადამიანის პირად თავისუფლებაზე კონტროლის ინსტრუმენტად.
დამსაქმებელს არ უნდა შეეძლოს მუშაკის იძულებით შენარჩუნება მხოლოდ იმიტომ, რომ მისი ჩამოსვლის ხარჯები დაფარა.
პასუხისმგებლობა უნდა იყოს ფინანსური და სახელშეკრულებო, ხოლო პირადი თავისუფლება – დაცული.
ამ მოდელის მთავარი უპირატესობა გადაწყვეტილებასა და ხარჯს შორის კავშირის აღდგენაა.
ვინც საკუთარი გადაწყვეტილებით იღებს ფინანსურ ვალდებულებას, თავად უნდა აგებდეს პასუხს მის შესრულებაზე.
ეს პრინციპი გაცილებით თანმიმდევრულია, ვიდრე სისტემა, რომელშიც სახელმწიფო გადაწყვეტილებას იღებს, ხოლო ხარჯს ადამიანებზე ანაწილებს, რომლებსაც თანხმობა არ განუცხადებიათ.
10. საკუთრების შეძენა პოლიტიკური სუვერენიტეტის შეძენა არ არის
უცხოელთა მიერ უძრავი ქონების შეძენის წინააღმდეგ ხშირად გამოიყენება არგუმენტი, რომ დიდი მოცულობის ინვესტიციებმა შეიძლება ქვეყანა უცხოურ კონტროლს დაუქვემდებაროს.
მაგრამ აქ ერთმანეთისგან უნდა გაიმიჯნოს კერძო საკუთრება და პოლიტიკური ძალაუფლება.
თუ უცხოელი ყიდულობს სახლს, იგი იძენს კონკრეტულ ქონებაზე უფლებას.
თუ ყიდულობს საწარმოს, იგი იძენს შესაბამის ეკონომიკურ აქტივს.
თუ ყიდულობს მიწის ნაკვეთს, იგი იძენს კანონით განსაზღვრულ ქონებრივ უფლებებს.
არც ერთი ეს გარიგება თავისთავად არ ნიშნავს ქვეყნის კანონების შეცვლის, საჯარო ინსტიტუტების მართვის ან სხვა ადამიანებისთვის პოლიტიკური გადაწყვეტილებების დაკისრების უფლებას.
საფრთხე წარმოიშობა მაშინ, როდესაც კერძო საკუთრება პოლიტიკური პრივილეგიების მოპოვების საშუალებად იქცევა.
თუ ინვესტორი საჯარო მოხელეებს ქრთამს უხდის, სახელმწიფო მონოპოლიას იღებს ან პოლიტიკური გადაწყვეტილებების უკანონო კონტროლს ცდილობს, პრობლემა კერძო საკუთრების შეძენა კი არ არის, არამედ სახელმწიფოს ძალაუფლების ბოროტად გამოყენება.
ამიტომ თავისუფალი საზოგადოების პასუხი უნდა იყოს კორუფციის აღკვეთა, კანონის წინაშე თანასწორობა და სახელმწიფო პრივილეგიების შეზღუდვა.
არა საკუთრების ნებაყოფლობითი გაცვლის ავტომატური აკრძალვა.
საკუთრების ყიდვა ქვეყნის ყიდვა არ არის.
11. სოციალური სახელმწიფოს რეფორმის გარეშე საიმიგრაციო თავისუფლება წინააღმდეგობებს შეინარჩუნებს
თავისუფალი გადაადგილების თანმიმდევრული მოდელი ვერ აშენდება სოციალური სახელმწიფოს უცვლელად შენარჩუნებით.
თუ სახელმწიფო ადამიანებს გადაადგილებისა და დასაქმების თავისუფლებას უზღუდავს, იგი ამცირებს მათი ეკონომიკური დამოუკიდებლობის შესაძლებლობას.
თუ ამავე დროს მათ ცხოვრებას გადასახადის გადამხდელთა ხარჯზე აფინანსებს, გადაწყვეტილებასა და პასუხისმგებლობას ერთმანეთისგან აცალკევებს.
თუ საცხოვრებლის მშენებლობას ზღუდავს, მაგრამ ახალ მოსახლეობას სუბსიდირებულ საცხოვრებელს ჰპირდება, იგი ერთდროულად ზღუდავს მიწოდებას და აფინანსებს მოთხოვნას.
ასეთი სისტემა შინაგან წინააღმდეგობებს წარმოშობს.
ამიტომ საიმიგრაციო რეფორმა უნდა მოიცავდეს შრომის ბაზრის გახსნას, მეწარმეობის ბარიერების შემცირებას, საცხოვრებლის მიწოდების გათავისუფლებას და სოციალური დახმარების სისტემის გადახედვას.
მთავარი მიზანი უნდა იყოს ეკონომიკური დამოუკიდებლობის შესაძლებლობების გაფართოება.
გრძელვადიან პერიოდში სოციალური უსაფრთხოების უფრო დიდი ნაწილი უნდა დაეფუძნოს პირად დანაზოგს, კერძო დაზღვევას, ოჯახურ მხარდაჭერასა და ნებაყოფლობით ურთიერთდახმარებას.
ამ მიმართულებით გადასვლა შეიძლება მოითხოვდეს გარდამავალ მექანიზმებს, რადგან ადამიანებს უკვე აქვთ არსებული სამართლებრივი მოლოდინები და ვალდებულებები.
მაგრამ გარდამავალი სირთულეები ვერ ცვლის რეფორმის პრინციპულ მიმართულებას.
სახელმწიფოს არ შეუძლია მუდმივად ზღუდავდეს ეკონომიკურ დამოუკიდებლობას და ამავე დროს ამტკიცებდეს, რომ სოციალური დამოკიდებულების შემცირება სურს.
12. ინტეგრაცია არის თანამშრომლობის პროცესი და არა ადმინისტრაციული დავალება
კულტურული ინტეგრაციის შესახებ დისკუსიაშიც იგივე ეკონომიკური შეცდომა მეორდება.
სახელმწიფო ცდილობს ადმინისტრაციულად განსაზღვროს, როგორ უნდა თანაარსებობდნენ სხვადასხვა კულტურის ადამიანები.
მაგრამ მშვიდობიანი თანაცხოვრება არ მოითხოვს კულტურულ ერთგვაროვნებას.
ადამიანს შეუძლია შეინარჩუნოს საკუთარი ენა, რელიგია და ტრადიციები და ამავე დროს სრულფასოვნად მონაწილეობდეს ეკონომიკურ ცხოვრებაში.
მთავარია, რომ იგი პატივს სცემდეს სხვათა უფლებებს.
თავისუფალი ბაზარი თანამშრომლობის შესაძლებლობას ქმნის იმ ადამიანებს შორისაც, რომლებსაც ერთმანეთის კულტურა ან შეხედულებები არ მოსწონთ.
მეწარმეს სჭირდება მომხმარებელი.
მუშაკს – დამსაქმებელი.
მესაკუთრეს – დამქირავებელი.
მომხმარებელს – სასურველი საქონელი და მომსახურება.
ამ ურთიერთობების საფუძველი საერთო პოლიტიკური ან რელიგიური იდენტობა არ არის.
საფუძველია ურთიერთსარგებლიანობა და ნებაყოფლობითი შეთანხმება.
სახელმწიფოს მიერ ორგანიზებული მულტიკულტურალიზმი კი ხშირად ცდილობს ინდივიდუალური ურთიერთობების ნაცვლად ეთნიკური ან რელიგიური ჯგუფების ოფიციალური წარმომადგენლების მეშვეობით მართოს საზოგადოება.
ამგვარად, ინდივიდი შეიძლება გადაიქცეს ადმინისტრაციული კატეგორიის წევრად, ხოლო ჯგუფის ლიდერი – სახელმწიფოსთან ურთიერთობის შუამავლად.
ეს მიდგომა ასუსტებს ინდივიდუალურ პასუხისმგებლობას და ზრდის ჯგუფური პოლიტიკური პრივილეგიებისთვის ბრძოლის სტიმულს.
თავისუფალი საზოგადოების ალტერნატივა ინდივიდის უფლებების დაცვაა.
ადამიანს შეუძლია მშვიდობიანად მისდევდეს საკუთარ რელიგიას და კულტურას.
მაგრამ მას არ შეუძლია სხვებს საკუთარი წესები ძალადობით მოახვიოს თავს.
ასევე, სახელმწიფოს არ უნდა შეეძლოს მშვიდობიანი კულტურული არჩევანის აკრძალვა მხოლოდ იმიტომ, რომ იგი უმრავლესობისთვის უცხოა.
კულტურული განსხვავებები თავისუფალი საზოგადოების პრობლემა არ არის მანამდე, სანამ ისინი სხვათა უფლებების ხელყოფაში არ გადაიზრდება.
დასკვნა – იმიგრაციის თავისუფლება სახელმწიფოს ძალაუფლების შეზღუდვას მოითხოვს
იმიგრაციის შესახებ მთავარი დავა არ უნდა იყოს იმაზე, რამდენი უცხოელი უნდა დაუშვას სახელმწიფომ.
მთავარი დავა უნდა იყოს იმაზე, რა უფლებამოსილება უნდა ჰქონდეს სახელმწიფოს ადამიანთა ნებაყოფლობითი ეკონომიკური ურთიერთობების შეზღუდვისა და მათი ხარჯების სხვებზე გადანაწილების საკითხში.
სახელმწიფო ვერ განსაზღვრავს წინასწარ ადამიანთა გადაადგილების ყველა ეკონომიკურ შედეგს.
ვერ იცის, რომელი მუშაკი გახდება წარმატებული მეწარმე.
ვერ იცის, რომელი ახალი საწარმო შექმნის სამუშაო ადგილებს.
ვერ იცის, რომელი კერძო შეთანხმება წარმოშობს ახალ შესაძლებლობას.
მაგრამ შეუძლია ამ შეთანხმებების აკრძალვა.
შეუძლია მათი შედეგების ადმინისტრაციული მართვა.
და შეუძლია ამ მართვის ხარჯების გადასახადის გადამხდელებისთვის დაკისრება.
სწორედ ამ უფლებამოსილებათა გაფართოება ქმნის იმ წინააღმდეგობებს, რომლებიც ევროპის საიმიგრაციო პოლიტიკაში განსაკუთრებით მკაფიოდ ჩანს.
ამიტომ გამოსავალი არც საზღვრების უპირობო ჩაკეტვაა და არც სახელმწიფოს მიერ დაფინანსებული შეუზღუდავი იმიგრაცია.
გამოსავალია კერძო საკუთრებაზე, ნებაყოფლობით შეთანხმებაზე, თავისუფალ შრომაზე, მეწარმეობასა და პირად პასუხისმგებლობაზე დაფუძნებული გადაადგილების სისტემა.
ასეთ სისტემაში ადამიანთა თანამშრომლობას განსაზღვრავს მათი შეთანხმება და არა პოლიტიკური კვოტა.
დახმარება ეფუძნება ნებაყოფლობით ვალდებულებას და არა განუსაზღვრელ იძულებით გადანაწილებას.
უცხოური პოლიტიკური გავლენის წინააღმდეგ ბრძოლა ეფუძნება კონკრეტულ უფლებადარღვევებს და არა ადამიანთა წარმომავლობის მიხედვით კოლექტიურ ეჭვს.
კულტურული თანაცხოვრება ეფუძნება ინდივიდუალურ თავისუფლებას და არა სახელმწიფოს მიერ ორგანიზებულ ჯგუფურ პრივილეგიებს.
ავსტრიულ-ლიბერალური დასკვნა მკაფიოა: სახელმწიფო არ უნდა იყოს ადამიანთა გადაადგილების ეკონომიკური მიზანშეწონილობის განმსაზღვრელი, კერძო შეთანხმებების საყოველთაო ნებართვის გამცემი და მათი ხარჯების იძულებითი გამანაწილებელი.
მისი სამართლებრივი ფუნქცია უნდა შემოიფარგლებოდეს საკუთრების, ხელშეკრულებისა და ინდივიდუალური უფლებების დაცვით, კონკრეტული დარღვევების აღკვეთით და ყველასთვის თანაბარი წესების აღსრულებით.
იმიგრაციის პრობლემების გადაწყვეტა არ მოითხოვს ადამიანთა ეკონომიკური თავისუფლების კიდევ უფრო შეზღუდვას.
იგი მოითხოვს იმ შეზღუდვების გადახედვას, რომლებიც თავისუფალ თანამშრომლობას აფერხებს და პირად პასუხისმგებლობას სახელმწიფო დაფინანსებით ანაცვლებს.
ვინც იღებს გადაწყვეტილებას, მან უნდა იკისროს მისი ხარჯი. ვისაც საკუთარი რესურსებით სურს თანამშრომლობა, სახელმწიფომ ეს დაუსაბუთებლად არ უნდა აუკრძალოს.
ეს არის არა მხოლოდ საიმიგრაციო პოლიტიკის, არამედ თავისუფალი საზოგადოების ძირითადი პრინციპი.
მაგრამ ევროპაში სულ უფრო ძლიერდებიან პოლიტიკური მოძრაობები, რომლებიც ეკონომიკური და კულტურული წინააღმდეგობების გადაწყვეტას სახელმწიფოს ძალაუფლების გაფართოებით ცდილობენ.
ზოგი ამას ეროვნული უსაფრთხოების სახელით აკეთებს, ზოგი – სოციალური თანასწორობის, ზოგი კი – კულტურული ან რელიგიური მიზნების სახელით.
მათი მიზნები შეიძლება ერთმანეთისგან მკვეთრად განსხვავდებოდეს.
მაგრამ როდესაც ყველა მათგანი კერძო არჩევანის ნაცვლად პოლიტიკურ იძულებას სთავაზობს საზოგადოებას, თავისუფლება საერთო მსხვერპლად იქცევა.
სწორედ აქ იწყება ევროპის კრიზისის მესამე და ყველაზე სახიფათო განზომილება.
თუ თავისუფალი საზოგადოების ინსტიტუტები არ გაძლიერდება, ევროპელებს შეიძლება საბოლოოდ არჩევანი შესთავაზონ არა თავისუფლებასა და იძულებას შორის, არამედ იძულების კონკურენტულ ფორმებს შორის.
