პაატა შეშელიძე
ცხოვრება, ინტელექტუალური წინამორბედები, ეკონომიკური თეორია, პოლიტიკური გავლენა, კრიტიკა და თანამედროვე მემკვიდრეობა
შესავალი — რატომ არის კეინსი მნიშვნელოვანი?
ჯონ მეინარდ კეინსი (1883–1946) XX საუკუნის ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი ეკონომისტია. მისი სახელის გარეშე ძნელია თანამედროვე მაკროეკონომიკის, სახელმწიფო ბიუჯეტის, ეკონომიკური სტაბილიზაციის პოლიტიკისა და საერთაშორისო სავალუტო სისტემის ისტორიის გაგება.
კეინსის მთავარი კითხვა იყო: რატომ შეიძლება საბაზრო ეკონომიკაში არსებობდეს ხანგრძლივი უმუშევრობა და გამოუყენებელი საწარმოო შესაძლებლობები მაშინაც კი, როდესაც ადამიანები მზად არიან იმუშაონ, საწარმოებს კი წარმოების ტექნიკური შესაძლებლობა აქვთ?
კლასიკური ეკონომიკური ტრადიციის მნიშვნელოვანი ნაწილი მიიჩნევდა, რომ მოქნილი ფასები, ხელფასები და საპროცენტო განაკვეთები ეკონომიკას სრული დასაქმებისკენ უბიძგებდა. კეინსი ამტკიცებდა, რომ ეს მექანიზმები ყოველთვის არ მოქმედებს საკმარისად სწრაფად და საიმედოდ.
მისი აზრით, ეკონომიკა შეიძლება აღმოჩნდეს მდგომარეობაში, სადაც კერძო ინვესტიციები და ერთობლივი ხარჯვა არასაკმარისია არსებული სამუშაო ძალისა და კაპიტალის სრულად გამოსაყენებლად.
ამ პრობლემის გადასაჭრელად კეინსი სახელმწიფოს ანიჭებდა უფრო აქტიურ როლს — განსაკუთრებით მძიმე ეკონომიკური ვარდნის პერიოდში.
თუმცა კეინსის იდეების გასაგებად აუცილებელია განვასხვაოთ:
თავად კეინსის ნაშრომები;
მისი მიმდევრების მიერ შექმნილი კეინსიანური თეორიები;
კეინსიანური იდეების საფუძველზე განხორციელებული სახელმწიფო პოლიტიკა;
თანამედროვე მაკროეკონომიკა, რომელიც კეინსის ზოგიერთ იდეას იყენებს, ზოგიერთს კი უარყოფს ან ცვლის.
კეინსი არ იყო სოციალისტური ცენტრალური დაგეგმვის მომხრე. მისი მიზანი, ძირითადად, კაპიტალისტური ეკონომიკის სტაბილიზაცია და შენარჩუნება იყო და არა კერძო საკუთრებისა და ბაზრის გაუქმება.
I. ინტელექტუალური და ისტორიული გარემო
1. ეკონომიკური აზროვნება კეინსამდე
კეინსის თეორია წარმოიშვა იმ დისკუსიებიდან, რომლებიც XIX საუკუნის ეკონომიკურ მეცნიერებაში მიმდინარეობდა.
მისი უშუალო ინტელექტუალური გარემო იყო კემბრიჯის ეკონომიკური სკოლა, განსაკუთრებით ალფრედ მარშალის ტრადიცია.
ალფრედ მარშალი (1842–1924)
მარშალმა გააერთიანა მოთხოვნისა და მიწოდების ანალიზი, ზღვრული სარგებლიანობა, წარმოების დანახარჯები და ფასების ფორმირების თეორია.
კეინსი მისი მოსწავლე იყო და მარშალის გავლენა განსაკუთრებით იგრძნობა მის ადრეულ ეკონომიკურ ნაშრომებში.
არტურ სესილ პიგუ (1877–1959)
პიგუ სწავლობდა კეთილდღეობის ეკონომიკას, დასაქმებასა და ხელფასების ცვლილების გავლენას შრომის ბაზარზე.
კეინსმა მის ნაშრომებში წარმოდგენილი დასაქმების თეორია მკვეთრად გააკრიტიკა, თუმცა მოგვიანებით პიგუს სახელთან დაკავშირებულმა რეალური ბალანსების ეფექტმა კეინსიანურ დისკუსიებშიც მნიშვნელოვანი ადგილი დაიკავა.
კეინსის იდეების განვითარებისთვის მნიშვნელოვანი იყო აგრეთვე თომას მალთუსის, კნუტ ვიქსელისა და დენის რობერტსონის ნაშრომები.
მალთუსი ყურადღებას ამახვილებდა არასაკმარისი მოთხოვნის შესაძლებლობაზე; ვიქსელი — ფულის, პროცენტისა და ფასების დინამიკაზე; რობერტსონი — დაზოგვის, ინვესტიციებისა და ეკონომიკური რყევების ურთიერთკავშირზე.
2. პირველი მსოფლიო ომი და ეკონომიკური წესრიგის რღვევა
პირველმა მსოფლიო ომმა ევროპაში გამოიწვია უზარმაზარი სახელმწიფო ვალები, ფულადი სისტემების რღვევა, ინფლაცია, სავაჭრო ურთიერთობების შეფერხება და პოლიტიკური არასტაბილურობა.
ომის დასრულების შემდეგ კეინსი მონაწილეობდა პარიზის სამშვიდობო კონფერენციაში ბრიტანეთის ხაზინის წარმომადგენლის სტატუსით.
1919 წელს მან გამოაქვეყნა The Economic Consequences of the Peace — „მშვიდობის ეკონომიკური შედეგები“.
ამ წიგნში კეინსი აკრიტიკებდა გერმანიისთვის დაწესებული რეპარაციების მასშტაბსა და სამშვიდობო შეთანხმების ეკონომიკურ შედეგებს.
მისი არგუმენტი იყო, რომ ევროპის ეკონომიკური აღდგენა ვერ მოხდებოდა წარმოების, ვაჭრობისა და ფინანსური ურთიერთკავშირების გაუთვალისწინებლად.
კეინსის ყველა პროგნოზი არ გამართლდა, მაგრამ წიგნმა მას საერთაშორისო ცნობადობა მოუტანა.
3. დიდი დეპრესია — გარდამტეხი გამოცდილება
1929 წელს დაწყებული დიდი დეპრესია კეინსის ეკონომიკური აზროვნების ჩამოყალიბების უმნიშვნელოვანესი ისტორიული კონტექსტი გახდა.
აშშ-ში უმუშევრობამ 1933 წელს სამუშაო ძალის დაახლოებით მეოთხედს მიაღწია, ხოლო წარმოება მკვეთრად შემცირდა. მძიმე კრიზისი სხვა ქვეყნებშიც გავრცელდა.
კეინსისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იყო კითხვა: თუ ადამიანები სამუშაოს ეძებენ, საწარმოები კი უმოქმედოდ დგას, რატომ ვერ აღადგენს ეკონომიკა სრულ დასაქმებას სწრაფად?
მისი პასუხი იყო, რომ ცალკეული ბაზრების მოქნილობა ყოველთვის არ უზრუნველყოფს ეკონომიკის მასშტაბით ხარჯვის, შემოსავლისა და დასაქმების კოორდინაციას.
II. ჯონ მეინარდ კეინსი — ცხოვრება და კარიერა
4. ბიოგრაფია და ინტელექტუალური ფორმირება
ჯონ მეინარდ კეინსი
5 ივნისი, 1883 — 21 აპრილი, 1946
დაიბადა კემბრიჯში. მისი მამა, ჯონ ნევილ კეინსი, ეკონომისტი და ლოგიკოსი იყო; დედა, ფლორენს ეიდა კეინსი — საზოგადოებრივ საქმიანობაში აქტიური პირი.
განათლება მიიღო იტონის კოლეჯსა და კემბრიჯის უნივერსიტეტის კინგს კოლეჯში.
კეინსის პროფესიული საქმიანობა მრავალფეროვანი იყო. იგი მუშაობდა ბრიტანეთის სახელმწიფო სამსახურში, მონაწილეობდა საერთაშორისო მოლაპარაკებებში, ასწავლიდა, წერდა ეკონომიკურ ნაშრომებს, მართავდა ინვესტიციებს და აქტიურად მონაწილეობდა კულტურულ ცხოვრებაში.
იგი დაკავშირებული იყო ბლუმსბერის ინტელექტუალურ წრესთან, რომლის წევრებს შორის იყვნენ ვირჯინია ვულფი, ლიტონ სტრეიჩი და სხვა მწერლები და მოაზროვნეები.
1925 წელს კეინსი დაქორწინდა ბალერინა ლიდია ლოპოკოვაზე.
მისი პოლიტიკური შეხედულებები ახლოს იდგა ბრიტანულ ლიბერალიზმთან, თუმცა ეკონომიკურ პოლიტიკაში იგი უფრო აქტიურ სახელმწიფო როლს უჭერდა მხარს, ვიდრე კლასიკური ლიბერალიზმის ბევრი წარმომადგენელი.
5. კეინსის ძირითადი ნაშრომები
წელი | ნაშრომი | მთავარი საკითხი |
|---|---|---|
1913 | Indian Currency and Finance | ფული და სავალუტო სისტემა |
1919 | The Economic Consequences of the Peace | ომისშემდგომი ევროპა და რეპარაციები |
1921 | A Treatise on Probability | ალბათობა, ცოდნა და გაურკვევლობა |
1923 | A Tract on Monetary Reform | ინფლაცია და მონეტარული სტაბილურობა |
1930 | A Treatise on Money | ფული, დაზოგვა, ინვესტიციები და ეკონომიკური რყევები |
1936 | The General Theory of Employment, Interest and Money | დასაქმება, მოთხოვნა, პროცენტი და ეკონომიკური კრიზისები |
1940 | How to Pay for the War | ომის დაფინანსება და ინფლაციის კონტროლი |
ამ ნაშრომებიდან ყველაზე გავლენიანი 1936 წელს გამოცემული „დასაქმების, პროცენტისა და ფულის ზოგადი თეორია“ გახდა.
III. კეინსის ეკონომიკური თეორიის ძირითადი პრინციპები
6. ეფექტიანი მოთხოვნა — ეკონომიკური აქტივობის განმსაზღვრელი ფაქტორი
კეინსის ერთ-ერთი მთავარი იდეაა ეფექტიანი მოთხოვნა.
საწარმოები აწარმოებენ პროდუქციას იმის მიხედვით, თუ რა მოცულობის გაყიდვებს ელიან. თუ მოსალოდნელი მოთხოვნა დაბალია, მათ შეიძლება არ ჰქონდეთ წარმოებისა და დასაქმების გაზრდის სტიმული, მიუხედავად იმისა, რომ თავისუფალი რესურსები არსებობს.
კეინსის ანალიზში ეკონომიკის მთლიანი დაგეგმილი ხარჯვა შედგება მოხმარებისგან, ინვესტიციებისგან, სახელმწიფო შესყიდვებისა და წმინდა ექსპორტისგან.
სადაც \(Y\) არის მთლიანი გამოშვება ან შემოსავალი, \(C\) — მოხმარება, \(I\) — ინვესტიციები, \(G\) — სახელმწიფო შესყიდვები, ხოლო \(X-M\) — წმინდა ექსპორტი.
ეს განტოლება ეროვნული ანგარიშების იგივეობაა. თავად იგი არ ამტკიცებს, რომ სახელმწიფო ხარჯების გაზრდა ავტომატურად ზრდის რეალურ წარმოებას. ასეთი შედეგი დამოკიდებულია ეკონომიკის მდგომარეობაზე, დაფინანსებაზე, მოლოდინებსა და სხვა პირობებზე.
კეინსის თეორიული არგუმენტი ეხებოდა იმას, თუ როგორ შეიძლება ხარჯვის არასაკმარისმა მოცულობამ გამოიწვიოს დაბალი გამოშვებისა და დასაქმების მდგომარეობა.
7. არასრული დასაქმების წონასწორობა
კეინსის ერთ-ერთი ყველაზე საკამათო იდეა იყო, რომ ეკონომიკა შეიძლება შედარებით მდგრად მდგომარეობაში აღმოჩნდეს სრული დასაქმების გარეშე.
კლასიკური მიდგომის მიხედვით, უმუშევრობის არსებობისას ხელფასების შემცირებამ შეიძლება გაზარდოს შრომაზე მოთხოვნა.
კეინსი მიუთითებდა, რომ ხელფასები მხოლოდ წარმოების დანახარჯი არ არის — ისინი დასაქმებულთა შემოსავალიცაა.
თუ ყველა საწარმოში ხელფასები ერთდროულად შემცირდება, შესაძლოა შემცირდეს მოხმარება, გაუარესდეს გაყიდვების მოლოდინები და საბოლოოდ დასაქმებაც ვერ აღდგეს.
ეს არგუმენტი არ ნიშნავს, რომ ხელფასების ცვლილებას დასაქმებაზე გავლენა არ აქვს. კეინსის მთავარი საკითხი იყო ინდივიდუალური საწარმოსა და მთელი ეკონომიკის დონეზე შედეგების განსხვავება.
8. მოხმარების ფსიქოლოგიური კანონი
კეინსი ამტკიცებდა, რომ შემოსავლის ზრდასთან ერთად ადამიანები, ჩვეულებრივ, ზრდიან მოხმარებას, მაგრამ ხშირად არა შემოსავლის მთელი დამატებითი ოდენობით.
ამ იდეის მარტივი ფორმაა:
სადაც \(C_0\) არის ავტონომიური მოხმარება, \(Y_d\) — განკარგვადი შემოსავალი, ხოლო \(c\) — მოხმარების ზღვრული მიდრეკილება.
მაგალითად, თუ ადამიანი დამატებითი 100 ლარიდან 80 ლარს ხარჯავს, მისი მოხმარების ზღვრული მიდრეკილება ამ მაგალითში 0.8-ია.
ეს არის გამარტივებული მოდელი და არა ყველა ადამიანის ქცევის უცვლელი კანონი.
9. დაზოგვის პარადოქსი
კეინსიანური ანალიზის ცნობილი იდეაა დაზოგვის პარადოქსი.
ცალკეული ადამიანისთვის მეტი დაზოგვა შეიძლება სრულიად გონივრული იყოს.
მაგრამ თუ ეკონომიკური ვარდნის დროს ყველა ერთდროულად შეამცირებს მოხმარებას და დამატებითი დანაზოგები არ გარდაიქმნება შესაბამის ინვესტიციებად, შეიძლება შემცირდეს გაყიდვები, წარმოება და შემოსავლები.
შედეგად, მთლიანმა ეკონომიკამ შეიძლება ვერ გაზარდოს ფაქტობრივი დანაზოგები იმდენად, რამდენადაც თავდაპირველად იყო განზრახული.
პარადოქსის არსი: ის, რაც სასარგებლოა ცალკეული ადამიანისთვის, გარკვეულ პირობებში შეიძლება სხვა შედეგს იძლეოდეს მთელი ეკონომიკის მასშტაბით.
ავსტრიული ეკონომისტები ამ მსჯელობას აკრიტიკებენ იმით, რომ დაზოგვა ინვესტიციების დაფინანსების მნიშვნელოვანი წყაროა და საჭიროა დროითი სტრუქტურის, ფასებისა და საპროცენტო განაკვეთების ცვლილებების გათვალისწინება.
10. მულტიპლიკატორის ეფექტი
მულტიპლიკატორის იდეა თავდაპირველად რიჩარდ კანის ნაშრომში განვითარდა, ხოლო კეინსმა იგი თავისი თეორიის ნაწილად აქცია.
მარტივ მოდელში ერთი ადამიანის ხარჯი მეორე ადამიანის შემოსავალია, რომლის ნაწილიც კვლავ იხარჯება.
თუ მოხმარების ზღვრული მიდრეკილება \(c=0.8\)-ია, მარტივი მულტიპლიკატორია:
ამ აბსტრაქტულ მოდელში ავტონომიური ხარჯვის 100 ერთეულით ზრდა საბოლოოდ 500 ერთეულით ზრდის მთლიან შემოსავალს.
მაგრამ რეალურ ეკონომიკაში შედეგი შეიძლება გაცილებით მცირე იყოს. მასზე გავლენას ახდენს იმპორტი, გადასახადები, ფასების ცვლილება, საპროცენტო განაკვეთები, წარმოების შეზღუდვები და კერძო ხარჯების შესაძლო ჩანაცვლება.
მულტიპლიკატორი არ არის გარანტირებული საბიუჯეტო შემოსავალი ან სახელმწიფოს მიერ ფულის გამრავლების მექანიზმი.
11. ლიკვიდურობის უპირატესობა
კეინსმა საპროცენტო განაკვეთის ახსნისას მნიშვნელოვანი როლი მიანიჭა ფულის შენახვის სურვილს.
ადამიანებს ფული სჭირდებათ ყოველდღიური გარიგებებისთვის, გაუთვალისწინებელი შემთხვევებისთვის და ფინანსურ აქტივებს შორის არჩევანის გასაკეთებლად.
კეინსის თეორიაში საპროცენტო განაკვეთი დაკავშირებულია იმასთან, თუ რა ანაზღაურებას მოითხოვენ ადამიანები ლიკვიდურობაზე უარის სანაცვლოდ.
ამით იგი განსხვავდებოდა იმ თეორიებისგან, რომლებიც პროცენტს უმთავრესად დაზოგვისა და ინვესტირების ურთიერთქმედებით ხსნიდნენ.
12. ლიკვიდურობის ხაფანგი
კეინსიანური თეორიის შემდგომ განვითარებაში მნიშვნელოვანი გახდა ლიკვიდურობის ხაფანგის ცნება.
ეს არის მდგომარეობა, როდესაც ძალიან დაბალი საპროცენტო განაკვეთების პირობებში ჩვეულებრივი მონეტარული სტიმულირების ეფექტიანობა შეიძლება შესუსტდეს.
ადამიანები და ფინანსური ინსტიტუტები შეიძლება ამჯობინებდნენ ლიკვიდური აქტივების შენახვას, ხოლო დამატებითი ფულის მიწოდება არ გარდაიქმნებოდეს საკმარის ახალ დაკრედიტებად და ხარჯვად.
ასეთ პირობებში კეინსიანური მიდგომა ფისკალურ პოლიტიკას უფრო მნიშვნელოვან როლს ანიჭებს.
13. გაურკვევლობა და „ცხოველური სულები“
კეინსი ეკონომიკურ გადაწყვეტილებებში განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ანიჭებდა მომავალთან დაკავშირებულ ფუნდამენტურ გაურკვევლობას.
მისი ცნობილი გამოთქმა animal spirits — „ცხოველური სულები“ — აღნიშნავს ადამიანების მოქმედების იმ შინაგან იმპულსს, რომელიც მხოლოდ ზუსტი ალბათობებით გამოთვლილ მოგებას არ ეფუძნება.
მეწარმე ინვესტიციას ხშირად იწყებს მაშინაც, როდესაც მომავალი მოთხოვნა, კონკურენცია და შემოსავალი ზუსტად არ იცის.
ოპტიმიზმისა და პესიმიზმის ცვლილებებს ამიტომ შეუძლია მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინოს ინვესტიციებსა და დასაქმებაზე.
ეს კეინსის თეორიის ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო და თანამედროვე ეკონომიკასთან დაკავშირებული ნაწილია.
IV. კეინსის ფულისა და ეკონომიკური ციკლების თეორია
14. რატომ იცვლება კერძო ინვესტიციები?
კეინსის მიხედვით, ინვესტიციები დამოკიდებულია არა მხოლოდ მიმდინარე საპროცენტო განაკვეთზე, არამედ მოსალოდნელ მომგებიანობაზეც.
იგი იყენებდა ცნებას კაპიტალის ზღვრული ეფექტიანობა — ინვესტიციისგან მოსალოდნელი შემოსავლიანობის შეფასება.
თუ მეწარმეები მომავალზე პესიმისტურად არიან განწყობილი, საპროცენტო განაკვეთის შემცირებამ შეიძლება ვერ გამოიწვიოს ინვესტიციების მნიშვნელოვანი ზრდა.
ამიტომ ინვესტიციები განსაკუთრებით მერყევი კომპონენტია.
15. ეკონომიკური ციკლის კეინსიანური ახსნა
კეინსის მიდგომით, ეკონომიკური ვარდნა შეიძლება განვითარდეს შემდეგი პროცესით:
მოლოდინების გაუარესება
მეწარმეები ამცირებენ მომავალ შემოსავლებზე პროგნოზებს
ინვესტიციების შემცირება
წარმოებისა და დასაქმების შემცირება
შემოსავლებისა და მოხმარების შემცირება
მოთხოვნის დამატებითი შესუსტება
ეს მექანიზმი ქმნის ეკონომიკური ვარდნის თვითგამაძლიერებელ პროცესს.
კეინსიანური პოლიტიკის ამოცანაა, საჭიროების შემთხვევაში, შეამციროს ასეთი სპირალის სიმძიმე.
V. კეინსის ეკონომიკური პოლიტიკა
16. ფისკალური პოლიტიკა
კეინსიანური პოლიტიკის ყველაზე ცნობილი მიმართულებაა სახელმწიფო ბიუჯეტის გამოყენება ეკონომიკური სტაბილიზაციისთვის.
როდესაც კერძო ხარჯვა მკვეთრად მცირდება და ეკონომიკაში თავისუფალი რესურსებია, სახელმწიფოს შეუძლია გაზარდოს შესყიდვები ან შეცვალოს გადასახადები და ტრანსფერები ერთობლივი მოთხოვნის მხარდასაჭერად.
მნიშვნელოვანია განსხვავება კეინსის თეორიასა და გავრცელებულ პოლიტიკურ ლოზუნგს შორის, თითქოს „სახელმწიფომ ყოველთვის მეტი უნდა დახარჯოს“.
კეინსიანური სტაბილიზაციის ლოგიკა გულისხმობს ეკონომიკური ციკლის სხვადასხვა ეტაპზე განსხვავებულ მოქმედებას.
რეცესიის დროს შეიძლება გამართლდეს დეფიციტის ზრდა, ხოლო ეკონომიკური აღმავლობისა და ინფლაციური ზეწოლის პერიოდში — ხარჯების შეზღუდვა ან ბიუჯეტის გამყარება.
17. მონეტარული პოლიტიკა
კეინსი აღიარებდა საპროცენტო განაკვეთებისა და ფულის მიწოდების გავლენას ეკონომიკურ აქტივობაზე.
თუმცა იგი ეჭვქვეშ აყენებდა მოსაზრებას, რომ მონეტარული პოლიტიკა ყოველთვის საკმარისი იქნებოდა ღრმა რეცესიის დასაძლევად.
თუ ბიზნესის მოლოდინები მკვეთრად გაუარესებულია, დაბალმა საპროცენტო განაკვეთმა შეიძლება ვერ გამოიწვიოს ინვესტიციების აღდგენა.
18. საზოგადოებრივი სამუშაოები და დასაქმება
კეინსი მხარს უჭერდა სახელმწიფო ინვესტიციებისა და საზოგადოებრივი სამუშაოების გამოყენებას განსაკუთრებით მძიმე უმუშევრობის პირობებში.
მისი ლოგიკა იყო, რომ გამოუყენებელი რესურსების პირობებში დამატებითმა ხარჯვამ შეიძლება ერთდროულად გაზარდოს დასაქმება და წარმოება.
თუმცა პროექტის ეკონომიკური ღირებულება ცალკე საკითხია.
სახელმწიფო ხარჯმა შეიძლება გაზარდოს მოკლევადიანი მოთხოვნა, მაგრამ არაეფექტიანმა პროექტმა გრძელვადიან პერიოდში შექმნას ვალი, შენახვის ხარჯები და რესურსების არასწორი განაწილება.
19. სახელმწიფო ვალი და დეფიციტი
კეინსიანური მიდგომა არ ნიშნავს შეუზღუდავი სახელმწიფო ვალის მხარდაჭერას.
დეფიციტური დაფინანსების მიზანშეწონილობა დამოკიდებულია ეკონომიკურ გარემოზე, სესხის ღირებულებაზე, ვალის მდგრადობაზე, ხარჯვის ხარისხსა და ინფლაციურ რისკებზე.
მნიშვნელოვანია ისიც, რომ კეინსის საკუთარი შეხედულებები ყოველთვის არ ემთხვევა მოგვიანებით ჩამოყალიბებულ დეფიციტურ ფისკალურ პოლიტიკას.
VI. კეინსი და საერთაშორისო ეკონომიკური წესრიგი
20. ოქროს სტანდარტის კრიტიკა
1920-იან წლებში კეინსი აკრიტიკებდა ბრიტანეთის მცდელობას, ომამდელი პარიტეტით დაბრუნებოდა ოქროს სტანდარტს.
მისი აზრით, ფიქსირებული გაცვლითი კურსის შესანარჩუნებლად საჭირო დეფლაციურ პოლიტიკას შეეძლო გაეზარდა უმუშევრობა და შეემცირებინა წარმოება.
1925 წელს გამოქვეყნებულ ნაშრომში The Economic Consequences of Mr. Churchill მან გააკრიტიკა უინსტონ ჩერჩილის გადაწყვეტილება ოქროს სტანდარტზე დაბრუნების შესახებ.
კეინსისთვის შიდა ეკონომიკური სტაბილურობა და დასაქმება ხშირად უფრო მნიშვნელოვანი იყო, ვიდრე ისტორიული სავალუტო პარიტეტის შენარჩუნება.
21. ბრეტონ-ვუდსის სისტემა
მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში კეინსი მონაწილეობდა საერთაშორისო მონეტარული წესრიგის ახალი მოდელის შემუშავებაში.
1944 წელს ბრეტონ-ვუდსის კონფერენციაზე იგი ბრიტანეთის დელეგაციის ერთ-ერთი მთავარი ფიგურა იყო.
კეინსი სთავაზობდა საერთაშორისო კლირინგული კავშირის შექმნასა და საერთაშორისო საანგარიშსწორებო ერთეულის — ბანკორის — გამოყენებას.
მისი მოდელი ითვალისწინებდა საერთაშორისო გადახდების დისბალანსის კორექტირების პასუხისმგებლობის განაწილებას როგორც დეფიციტის, ისე პროფიციტის მქონე ქვეყნებს შორის.
საბოლოოდ მიღებული სისტემა უფრო ახლოს იდგა აშშ-ის წარმომადგენელ ჰარი დექსტერ უაიტის გეგმასთან.
ბრეტონ-ვუდსის შედეგად ჩამოყალიბდა საერთაშორისო სავალუტო ფონდი და რეკონსტრუქციისა და განვითარების საერთაშორისო ბანკი, რომელიც მსოფლიო ბანკის ჯგუფის საფუძველი გახდა.
VII. კეინსიანური სკოლის განვითარება კეინსის შემდეგ
კეინსის გარდაცვალების შემდეგ მისი იდეები სხვადასხვა ეკონომისტმა განსხვავებული მიმართულებით განავითარა.
22. ჯონ ჰიქსი (1904–1989)
ჰიქსმა 1937 წელს წარმოადგინა მოდელი, რომელიც მოგვიანებით IS–LM სახელით გახდა ცნობილი.
იგი აერთიანებდა საქონლისა და ფულის ბაზრების ურთიერთკავშირს და კეინსის რთული თეორიის ფორმალიზაციის ერთ-ერთ მთავარ ინსტრუმენტად იქცა.
23. ელვინ ჰანსენი (1887–1975)
ჰანსენმა კეინსიანური იდეების გავრცელებაში მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა აშშ-ში.
იგი სწავლობდა ეკონომიკურ სტაგნაციას, ინვესტიციებსა და ფისკალური პოლიტიკის შესაძლებლობებს.
24. პოლ სამუელსონი (1915–2009)
სამუელსონმა ხელი შეუწყო კეინსიანური მაკროეკონომიკისა და ნეოკლასიკური მიკროეკონომიკის გაერთიანებას.
ეს მიდგომა ცნობილი გახდა როგორც ნეოკლასიკური სინთეზი.
მისმა სახელმძღვანელომ Economics დიდი გავლენა მოახდინა ეკონომიკის სწავლებაზე.
25. ჯოან რობინსონი (1903–1983)
რობინსონი იყო კემბრიჯის ეკონომიკური წრის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი წარმომადგენელი.
მან განავითარა არასრულყოფილი კონკურენციის, კაპიტალისა და ეკონომიკური ზრდის თეორიები და მონაწილეობდა კეინსის ინტერპრეტაციის გარშემო დებატებში.
26. მიხალ კალეცკი (1899–1970)
კალეცკიმ კეინსისგან ნაწილობრივ დამოუკიდებლად განავითარა ეფექტიანი მოთხოვნის, ინვესტიციებისა და ეკონომიკური ციკლების მსგავსი იდეები.
მისი ანალიზი განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობდა მოგების განაწილებას, კლასობრივ ურთიერთობებსა და ინვესტიციების პოლიტიკურ ეკონომიკას.
27. ჰაიმენ მინსკი (1919–1996)
მინსკიმ კეინსის გაურკვევლობისა და ფინანსური გადაწყვეტილებების იდეებზე დაყრდნობით განავითარა ფინანსური არასტაბილურობის ჰიპოთეზა.
მისი მთავარი აზრია, რომ ხანგრძლივმა სტაბილურობამ შეიძლება წაახალისოს მეტი ვალის აღება და უფრო სარისკო ფინანსური ქცევა.
შედეგად, ფინანსური სისტემა შესაძლოა თავად ქმნიდეს მომავალი კრიზისის წინაპირობებს.
28. ახალი კეინსიანური ეკონომიკა
XX საუკუნის მიწურულს ჩამოყალიბდა ახალი კეინსიანური მიმართულება, რომელიც იყენებს მიკროეკონომიკურ მოდელებს, რაციონალური მოლოდინების სხვადასხვა ფორმას და ფასებისა და ხელფასების სიხისტის მექანიზმებს.
მისი მნიშვნელოვანი წარმომადგენლები არიან სტენლი ფიშერი, გრეგორი მენქიუ, ოლივიე ბლანშარი, მაიკლ ვუდფორდი და ჟორდი გალი.
ახალი კეინსიანური ეკონომიკა განსხვავდება როგორც კეინსის ორიგინალური ნაშრომებისგან, ისე ადრეული IS–LM კეინსიანობისგან.
VIII. კეინსის თეორიის კრიტიკა
29. ფრიდრიხ ჰაიეკი — კაპიტალი და წარმოების სტრუქტურა
ჰაიეკი კეინსის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ინტელექტუალური ოპონენტი იყო.
მათ შორის დებატები განსაკუთრებით გამწვავდა 1930-იან წლებში ფულის, კაპიტალისა და ეკონომიკური ციკლების თეორიების გარშემო.
ჰაიეკის კრიტიკის მთავარი მიმართულებები იყო:
ერთობლივი მაჩვენებლები შეიძლება ფარავდეს წარმოების სტრუქტურის ცვლილებებს;
კრედიტის გაფართოებამ შეიძლება დაამახინჯოს საპროცენტო სიგნალები;
ხელოვნურად წახალისებული ინვესტიციები შეიძლება არ შეესაბამებოდეს რეალურ დაზოგვას;
მოთხოვნის სტიმულირებამ შეიძლება შეაფერხოს რესურსების საჭირო გადანაწილება.
კეინსი და ჰაიეკი სხვადასხვა კითხვებზე ამახვილებდნენ ყურადღებას.
კეინსი ცდილობდა აეხსნა, რატომ რჩება ეკონომიკაში გამოუყენებელი რესურსები; ჰაიეკი — როგორ შეიძლება ფულისა და კრედიტის ცვლილებებმა გამოიწვიოს რესურსების არასწორი განაწილება.
30. ლუდვიგ ფონ მიზესი — ინტერვენციონიზმის კრიტიკა
მიზესი აკრიტიკებდა სახელმწიფო ჩარევებს, რომლებიც ფასების სისტემას, საკუთრების უფლებებსა და მეწარმეობრივ გადაწყვეტილებებს ცვლიდა.
მისი აზრით, ჩარევამ შეიძლება შექმნას ახალი პრობლემები და ხელისუფლება შემდგომი რეგულირებისკენ უბიძგოს.
კეინსიანური პოლიტიკის ავსტრიული კრიტიკის მნიშვნელოვანი ნაწილია სახელმწიფო ხარჯების ალტერნატიული დანახარჯი — ის რესურსები, რომლებიც კერძო სექტორში სხვა მიზნებისთვის შეიძლებოდა გამოყენებულიყო.
31. მილტონ ფრიდმანი — ფული და სტაბილიზაციის პოლიტიკა
მისი და ანა შვარცის კვლევები დიდ დეპრესიაზე ხაზს უსვამდა ფულის მასის შემცირებისა და საბანკო სისტემის კრიზისის მნიშვნელობას.
ფრიდმანი ასევე ამტკიცებდა, რომ გრძელვადიან პერიოდში ეკონომიკას არ შეუძლია მუდმივად შეინარჩუნოს უმუშევრობა ბუნებრივ დონეზე დაბლა ინფლაციის მუდმივი დაჩქარების გარეშე.
32. რობერტ ლუკასი — მოლოდინები და პოლიტიკის კრიტიკა
რობერტ ლუკასმა აჩვენა, რომ ეკონომიკური პოლიტიკის შეცვლისას ადამიანებიც ცვლიან მოლოდინებსა და ქცევას.
ამიტომ წარსულ მონაცემებზე დაფუძნებული ეკონომიკური ურთიერთკავშირები შესაძლოა არ შენარჩუნდეს ახალი პოლიტიკის პირობებში.
ეს ცნობილი გახდა როგორც ლუკასის კრიტიკა.
მისმა იდეებმა მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა თანამედროვე მაკროეკონომიკური მოდელების განვითარებაზე.
33. ჯეიმზ ბიუკენენი — საჯარო არჩევანი
ბიუკენენისა და საჯარო არჩევანის სკოლის მიდგომა კეინსიანური პოლიტიკის პოლიტიკური განხორციელების პრობლემებს უსვამს ხაზს.
თეორიულად მთავრობას შეიძლება შეეძლოს რეცესიის დროს ხარჯების გაზრდა და აღმავლობის დროს მათი შემცირება.
მაგრამ პოლიტიკოსებს შესაძლოა ჰქონდეთ მუდმივად მეტი ხარჯვის, დეფიციტის შენარჩუნებისა და მოკლევადიანი პოპულარობის მოპოვების სტიმულები.
ამიტომ აუცილებელია განვასხვაოთ იდეალურად განხორციელებული ეკონომიკური პოლიტიკა და მისი რეალური პოლიტიკური ინსტიტუტების პირობებში განხორციელება.
IX. კეინსიანობის ისტორიული გამოცდები
34. დიდი დეპრესია
კეინსიანური თეორია დიდ დეპრესიაზე რეაგირების ინტელექტუალურ გარემოში ჩამოყალიბდა.
თუმცა არასწორია მტკიცება, რომ ფრანკლინ რუზველტის „ახალი კურსი“ მთლიანად კეინსის 1936 წლის თეორიაზე იყო დაფუძნებული — პროგრამების მნიშვნელოვანი ნაწილი წიგნის გამოცემამდე დაიწყო.
ასევე არ არსებობს ისტორიკოსებსა და ეკონომისტებს შორის სრული თანხმობა იმის შესახებ, რომელი პოლიტიკა იყო აღდგენის მთავარი მიზეზი.
35. მეორე მსოფლიო ომის შემდგომი პერიოდი
1945 წლის შემდეგ დასავლეთის მრავალ ქვეყანაში გაიზარდა სახელმწიფოს როლი ეკონომიკურ სტაბილიზაციაში, სოციალური დაცვის სისტემებსა და საჯარო მომსახურებაში.
კეინსიანური იდეები მნიშვნელოვანი გახდა ეკონომიკური პოლიტიკისა და უნივერსიტეტებში მაკროეკონომიკის სწავლებისთვის.
თუმცა ომისშემდგომი ეკონომიკური ზრდა მხოლოდ კეინსიანური პოლიტიკით არ აიხსნება — მასზე მოქმედებდა ტექნოლოგიური განვითარება, საერთაშორისო ვაჭრობა, დემოგრაფია, კაპიტალის დაგროვება და ინსტიტუციური ცვლილებები.
36. 1970-იანი წლების სტაგფლაცია
1970-იან წლებში ბევრ განვითარებულ ეკონომიკაში ერთდროულად გაიზარდა ინფლაცია და უმუშევრობა.
ამ მოვლენამ სერიოზული გამოწვევა შეუქმნა ადრეული კეინსიანური პოლიტიკის ზოგიერთ გამარტივებულ ინტერპრეტაციას, განსაკუთრებით ინფლაციასა და უმუშევრობას შორის სტაბილური კომპრომისის წარმოდგენას.
სტაგფლაციამ ხელი შეუწყო მონეტარიზმის, რაციონალური მოლოდინებისა და ახალი კლასიკური მაკროეკონომიკის გავლენის ზრდას.
37. 2008 წლის გლობალური ფინანსური კრიზისი
2008 წლის კრიზისის შემდეგ კვლავ გაძლიერდა ინტერესი კეინსის, მინსკისა და მოთხოვნის სტაბილიზაციის პოლიტიკის მიმართ.
მთავრობებმა და ცენტრალურმა ბანკებმა გამოიყენეს ფისკალური სტიმულირება, საბანკო სისტემის მხარდაჭერა და არატრადიციული მონეტარული ინსტრუმენტები.
ამ პოლიტიკის ეფექტიანობისა და გრძელვადიანი შედეგების შეფასება დღემდე კვლევის საგანია.
38. COVID-19-ის ეკონომიკური შოკი
2020 წელს პანდემიამ ერთდროულად დააზიანა მოთხოვნა და მიწოდება.
ბევრმა სახელმწიფომ გამოიყენა პირდაპირი ტრანსფერები, სუბსიდიები, სესხების გარანტიები და სხვა მხარდამჭერი პროგრამები.
ამ გამოცდილებამ აჩვენა ფისკალური პოლიტიკის შესაძლებლობებიც და შეზღუდვებიც: კრიზისის დროს დახმარებამ შეიძლება შეამციროს ეკონომიკური ზიანი, მაგრამ მასშტაბურმა სტიმულირებამ, განსაკუთრებით მიწოდების შეზღუდვების ფონზე, შეიძლება გააძლიეროს ინფლაციური ზეწოლა.
X. კეინსიანური და ავსტრიული ეკონომიკური სკოლების შედარება
ეს შედარება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან ორივე ტრადიცია ეკონომიკური ციკლების, ფულისა და ბაზრის კოორდინაციის საკითხებს სწავლობს, მაგრამ განსხვავებული აქცენტებით.
საკითხი | კეინსიანური მიდგომა | ავსტრიული მიდგომა |
|---|---|---|
ეკონომიკის მთავარი პრობლემა | არასაკმარისი ერთობლივი მოთხოვნა და დასაქმების ჩავარდნა | კოორდინაციის დარღვევა, მცდარი ინვესტიციები და ცოდნის პრობლემა |
ანალიზის ძირითადი ერთეული | ერთობლივი ხარჯვა, შემოსავალი, დასაქმება | ინდივიდუალური მოქმედება, ფასები, კაპიტალის სტრუქტურა |
ეკონომიკური კრიზისი | ინვესტიციებისა და ხარჯვის მკვეთრი შემცირება | მათ შორის საკრედიტო ექსპანსიით გამოწვეული სტრუქტურული დამახინჯებები |
დანაზოგები | გარკვეულ პირობებში ხარჯვის შემცირებამ შეიძლება გააღრმაოს ვარდნა | დანაზოგები გრძელვადიანი კაპიტალის დაგროვების საფუძველია |
საპროცენტო განაკვეთი | ლიკვიდურობის უპირატესობა და ფულის ბაზარი | დროითი პრეფერენცია, დაზოგვა და კაპიტალის ბაზარი |
სახელმწიფო ხარჯები | შეიძლება დაეხმაროს მოთხოვნის სტაბილიზაციას | შეიძლება დაამახინჯოს სტიმულები და რესურსების განაწილება |
ფული | მონეტარული პოლიტიკა სტაბილიზაციის ინსტრუმენტია | ფულის შექმნას შეუძლია შეცვალოს შედარებითი ფასები და კაპიტალის სტრუქტურა |
ეკონომიკური პოლიტიკა | აქტიური ანტიციკლური პოლიტიკა | წესებზე, კონკურენციასა და საბაზრო კორექტირებაზე აქცენტი |
მთავარი საფრთხე | ხანგრძლივი უმუშევრობა და მოთხოვნის ჩავარდნა | არამდგრადი ბუმი, არასწორი ინვესტიციები და ინტერვენციონიზმი |
სად შეიძლება არსებობდეს თანხვედრა? ორივე ტრადიცია აღიარებს, რომ ფულს, მოლოდინებსა და გაურკვევლობას რეალური ეკონომიკური შედეგები აქვს. განსხვავება განსაკუთრებით ჩანს ამ შედეგების ახსნასა და რეკომენდებულ პოლიტიკაში.
XI. კეინსის იდეების ძლიერი მხარეები და შეზღუდვები
39. ძირითადი მიღწევები
მაკროეკონომიკის განვითარება. კეინსმა ეკონომიკური მეცნიერების ცენტრში მოაქცია ერთობლივი გამოშვების, დასაქმებისა და ხარჯვის ურთიერთკავშირები.
არასრული დასაქმების პრობლემა. მან სერიოზული თეორიული გამოწვევა შეუქმნა მოსაზრებას, რომ თავისუფალი ფასები და ხელფასები ყოველთვის სწრაფად აღადგენს სრულ დასაქმებას.
გაურკვევლობა და მოლოდინები. კეინსმა აჩვენა, რატომ არის საინვესტიციო გადაწყვეტილებები განსაკუთრებით მგრძნობიარე მომავლის შესახებ შეფასებების მიმართ.
ფულისა და ფინანსური ბაზრების როლი. მან განავითარა ფულის, ლიკვიდურობისა და საპროცენტო განაკვეთის ურთიერთკავშირის ორიგინალური ანალიზი.
ეკონომიკური პოლიტიკის ახალი ჩარჩო. კეინსმა მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა ფისკალური და მონეტარული სტაბილიზაციის თეორიებზე.
40. ძირითადი შეზღუდვები და სადავო საკითხები
აგრეგატების პრობლემა. ერთობლივი ხარჯვისა და გამოშვების ანალიზმა შეიძლება არასაკმარისად ასახოს სხვადასხვა დარგსა და წარმოების ეტაპს შორის განსხვავებები.
პოლიტიკური სტიმულები. ხელისუფლებამ შეიძლება ადვილად გაზარდოს ხარჯები რეცესიის დროს, მაგრამ ნაკლებად მოინდომოს მათი შემცირება ეკონომიკური აღმავლობისას.
დროითი შეფერხებები. სახელმწიფო გადაწყვეტილებების მიღებასა და განხორციელებას დრო სჭირდება; დაგვიანებულმა სტიმულმა შეიძლება არასწორ ეტაპზე იმოქმედოს.
ვალისა და ინფლაციის რისკები. მოთხოვნის სტიმულირება არ აუქმებს რეალურ რესურსულ შეზღუდვებს.
ემპირიული გაურკვევლობა. ფისკალური მულტიპლიკატორის ზომა, საპროცენტო პოლიტიკის ეფექტიანობა და ხარჯვის გრძელვადიანი შედეგები დამოკიდებულია კონკრეტულ ეკონომიკურ გარემოზე.
XII. კეინსის მემკვიდრეობა თანამედროვე ეკონომიკაში
41. რა დარჩა კეინსისგან?
დღევანდელი ეკონომიკური მეცნიერება არ წარმოადგენს კეინსის 1936 წლის წიგნის პირდაპირ გაგრძელებას.
თუმცა მისი რამდენიმე ძირითადი კითხვა კვლავ აქტუალურია:
როგორ შეიძლება ეკონომიკამ სწრაფად აღადგინოს დასაქმება ღრმა კრიზისის შემდეგ?
რა გავლენას ახდენს გაურკვევლობა კერძო ინვესტიციებზე?
რა პირობებში არის ეფექტიანი ფისკალური სტიმულირება?
როგორ ურთიერთქმედებს ფული, საპროცენტო განაკვეთი და რეალური წარმოება?
როგორ უნდა შეიზღუდოს ფინანსური კრიზისების ეკონომიკური ზიანი?
რა საზღვრები აქვს სახელმწიფოს შესაძლებლობას, მართოს ეკონომიკური ციკლი?
თანამედროვე ცენტრალური ბანკების პოლიტიკა, ფისკალური წესები და მაკროეკონომიკური პროგნოზირება კეინსიანურ იდეებთან მრავალმხრივ კავშირშია, თუმცა ამავე დროს იყენებს მონეტარისტულ, ახალ კლასიკურ და სხვა თეორიულ მიღწევებს.
42. კეინსი — ეკონომიკური თავისუფლების მოწინააღმდეგე თუ კაპიტალიზმის რეფორმატორი?
კეინსის პოლიტიკური და ეკონომიკური შეხედულებების შეფასებისას ხშირად ჩნდება ზედმეტად გამარტივებული დაპირისპირება: „თავისუფალი ბაზარი სახელმწიფოს წინააღმდეგ“.
სინამდვილეში კეინსი იცავდა კერძო ინიციატივისა და საბაზრო ეკონომიკის შენარჩუნებას, მაგრამ მიიჩნევდა, რომ ეკონომიკური სტაბილურობის უზრუნველსაყოფად ზოგჯერ საჭირო იყო სახელმწიფოს აქტიური მოქმედება.
ამით იგი განსხვავდებოდა როგორც სოციალისტური ცენტრალური დაგეგმვის მომხრეებისგან, ისე ლესე-ფერის უფრო თანმიმდევრული დამცველებისგან.
კეინსის მიზანი შეიძლება მოკლედ ასე განვსაზღვროთ: კაპიტალიზმის შენარჩუნება მისი მაკროეკონომიკური არასტაბილურობის შემცირებით.
XIII. საბოლოო შეფასება
ჯონ მეინარდ კეინსის ისტორიული მნიშვნელობა იმაში მდგომარეობს, რომ მან ეკონომიკურ მეცნიერებაში შეცვალა კითხვების თანმიმდევრობა.
თუ კლასიკური და ნეოკლასიკური ეკონომიკის მნიშვნელოვანი ნაწილი ცდილობდა აეხსნა, როგორ ანაწილებს ბაზარი რესურსებს, კეინსმა წინა პლანზე წამოსწია კითხვა: რატომ შეიძლება ეს რესურსები საერთოდ არ გამოიყენებოდეს?
მისი თეორია პასუხობდა დიდი დეპრესიის გამოცდილებას, როდესაც უმუშევრობა და საწარმოო სიმძლავრეების გამოუყენებლობა ფართოდ იყო გავრცელებული.
კეინსის ეკონომიკური პოლიტიკა ეფუძნებოდა რწმენას, რომ გარკვეულ პირობებში სახელმწიფოს შეუძლია შეამციროს ეკონომიკური ვარდნის სიმძიმე და ხელი შეუწყოს დასაქმების აღდგენას.
მისი ოპონენტები — განსაკუთრებით ჰაიეკი, მიზესი, ფრიდმანი, ლუკასი და საჯარო არჩევანის სკოლის წარმომადგენლები — მიუთითებდნენ, რომ ასეთ პოლიტიკას შეიძლება ახლდეს რესურსების არასწორი განაწილება, ინფლაცია, ვალის ზრდა, პოლიტიკური სტიმულების დამახინჯება და ახალი კრიზისების წინაპირობების შექმნა.
ორივე მხარის არგუმენტების სერიოზული განხილვა აუცილებელია ეკონომიკური პოლიტიკის შეფასებისთვის.
კეინსის მემკვიდრეობის ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაწილი კონკრეტული საბიუჯეტო რეკომენდაცია კი არ არის, არამედ ეკონომიკური არასტაბილურობის, მოლოდინების, ფულისა და დასაქმების შესახებ წამოჭრილი ფუნდამენტური კითხვები.
მისი იდეები დღემდე გავლენიანია, მაგრამ მათი გამოყენება არ შეიძლება ისტორიული გარემოს, ინსტიტუციური პირობების, რესურსული შეზღუდვებისა და ალტერნატიული დანახარჯების გაუთვალისწინებლად.
XIV. ძირითადი ლიტერატურა და პირველწყაროები
ავტორი | ნაშრომი | წელი |
|---|---|---|
ჯ. მ. კეინსი | The Economic Consequences of the Peace | 1919 |
ჯ. მ. კეინსი | A Tract on Monetary Reform | 1923 |
ჯ. მ. კეინსი | The Economic Consequences of Mr. Churchill | 1925 |
ჯ. მ. კეინსი | A Treatise on Money | 1930 |
ჯ. მ. კეინსი | The General Theory of Employment, Interest and Money | 1936 |
ჯ. მ. კეინსი | How to Pay for the War | 1940 |
რიჩარდ კანი | The Relation of Home Investment to Unemployment | 1931 |
ჯონ ჰიქსი | Mr. Keynes and the “Classics” | 1937 |
ფრიდრიხ ჰაიეკი | Prices and Production | 1931 |
ლუდვიგ ფონ მიზესი | Human Action | 1949 |
მილტონ ფრიდმანი და ანა შვარცი | A Monetary History of the United States | 1963 |
მილტონ ფრიდმანი | The Role of Monetary Policy | 1968 |
რობერტ ლუკასი | Econometric Policy Evaluation: A Critique | 1976 |
ჰაიმენ მინსკი | Stabilizing an Unstable Economy | 1986 |
რობერტ სკიდელსკი | John Maynard Keynes: A Biography | 1983–2000 |
შეჯამება: კეინსი იყო არა მხოლოდ ეკონომიკური თეორიის ავტორი, არამედ სახელმწიფო პოლიტიკის პრაქტიკოსი, საერთაშორისო მოლაპარაკებების მონაწილე და ეკონომიკური აზროვნების გარდამტეხი ფიგურა. მისმა ნაშრომებმა საფუძველი ჩაუყარა თანამედროვე მაკროეკონომიკის მნიშვნელოვან ნაწილს, ხოლო მის მიერ წამოჭრილი საკითხები დღემდე რჩება ეკონომიკური მეცნიერების ყველაზე მნიშვნელოვან და სადავო თემებს შორის.
No comments:
Post a Comment
მხარდაჭერისთვის: GE65BG0000000498990435