სიტი - რეგულაციების მორიგი მსხვერპლი

პაატა შეშელიძე 

მანჩესტერ სიტის საქმე თანამედროვე ფეხბურთის ყველაზე მნიშვნელოვანი და მასშტაბური სამართლებრივი დავაა.

კლუბს პრემიერლიგამ 115 დარღვევა წაუყენა. 115 ბრალდებიდან 114 ფინანსური ინფორმაციის წარდგენასა და შესაბამისობის საკითხებს ეხება, ხოლო ერთი — გამოძიებასთან თანამშრომლობას.

დამოუკიდებელმა კომისიამ დაასკვნა, რომ კლუბმა მრავალწლიანი პერიოდის განმავლობაში ფინანსური ინფორმაცია არაზუსტად წარმოადგინა, მათ შორის, შემოსავლების, სპონსორული კონტრაქტებისა და ხარჯების ნაწილში, რის შედეგადაც მან გვერდი აუარა როგორც პრემიერლიგის, ისე UEFA-ს ფინანსურ შეზღუდვებს. 

კლუბი ბრალდებებს და კომისიის დასკვნებს არ ეთანხმება და გადაწყვეტილებას ასაჩივრებს.

მაგრამ სიტის საქმე საინტერესოა არა მხოლოდ იმიტომ, რომ ერთი კლუბის პასუხისმგებლობის საკითხს ეხება. ის ბევრად უფრო ფუნდამენტურ კითხვას აჩენს:

რამდენად გამართლებულია თავად ის წესები, რომელთა დარღვევასაც კლუბს ედავებიან?

რეგულაციის ორი მიზანი

ფინანსური ფეარ-პლეი ორ ძირითად მიზანს ემსახურება.

პირველი არის ფინანსური მდგრადობა.

მეორე — კონკურენტული ბალანსი.

ამ ორი მიზნის ერთმანეთში არევა ხშირად აბნევს დისკუსიას.

ფინანსური მდგრადობა

ეს რეგულაციის ყველაზე ძლიერი და გასაგები ნაწილია.

ფეხბურთის ისტორიაში არაერთი კლუბი გაკოტრებულა ან გაკოტრების ზღვარზე მისულა. ზოგი კრედიტორების ხარჯზე ცხოვრობდა, ზოგი ფეხბურთელებს ხელფასებს ვერ უხდიდა, ზოგი კი მუდმივად იზრდიდა ვალებს იმ იმედით, რომ მომავალში წარმატება ყველაფერს დაფარავდა.

როდესაც კლუბი სხვისი ფულით რისკავს, პრობლემა რეალურია.

თუ ვალები არ იფარება, ზარალი კრედიტორებზე, თანამშრომლებზე, მომწოდებლებზე და საბოლოოდ მთლიან სისტემაზე ნაწილდება.

ამ თვალსაზრისით, ფინანსური დისციპლინის მოთხოვნას მყარი ლოგიკური საფუძველი აქვს.

მაგრამ აქ ჩნდება მნიშვნელოვანი კითხვა.

ერთია, როდესაც კლუბი ვალებით ფინანსდება.

სრულიად სხვაა, როდესაც მფლობელი საკუთარ კაპიტალს აბანდებს.

თუ ინვესტორი მზად არის საკუთარი რესურსი დაკარგოს, რატომ უნდა განიხილებოდეს ეს იმავე პრობლემად, რაც გადაუხდელი ვალები?

ფინანსური მდგრადობის ლოგიკა ამართლებს პასუხისმგებლობას კრედიტორების წინაშე.

იგი ბევრად ნაკლებად ამართლებს კერძო კაპიტალის შეზღუდვას.

კონკურენტული ბალანსი

აქ იწყება მთავარი ეკონომიკური პრობლემა.

რეგულაციის ავტორები ამტკიცებენ, რომ შეზღუდვები საჭიროა იმისათვის, რომ რამდენიმე უმდიდრესმა კლუბმა მთელი კონკურენცია არ გაანადგუროს.

ეს არგუმენტი ინტუიციურად მიმზიდველია.

მაგრამ უფრო ღრმა ანალიზისას ის პარადოქსულ სახეს იღებს.

კონკურენციის არსი რა არის?

კონკურენცია ნიშნავს, რომ ახალი მოთამაშე ჩნდება და ძველ ლიდერს გამოწვევას უქმნის.

თუ არსებული ძალთა ბალანსი არასოდეს იცვლება, კონკურენცია საერთოდ არ არსებობს.

ამიტომ ჩნდება კითხვა:

როდესაც რეგულაცია ზღუდავს ახალი კაპიტალის შემოსვლას, ის ნამდვილად კონკურენციას იცავს თუ უკვე არსებული კონკურენტების პოზიციებს?

პრაქტიკაში სწორედ ეს ხდება.

კლუბს, რომელმაც ათწლეულების განმავლობაში შექმნა გლობალური ბრენდი, უზარმაზარი შემოსავლები აქვს და, შესაბამისად, უზარმაზარი ხარჯვის უფლებაც.

ახალ კონკურენტს კი ეუბნებიან, რომ ჯერ იმდენი არ გამოუმუშავებია, რამდენიც საჭიროა იმავე დონეზე სათამაშოდ.

შედეგად, წარსული წარმატება ხდება მომავალი წარმატების ლიცენზია.

ახალი კონკურენტი კი ჯერ უნდა დაეწიოს მათ, ვისაც წესები უკვე ხელს უწყობს.

ასეთი სისტემა შესაძლოა სტაბილურობას ქმნიდეს, მაგრამ ძნელია იმის მტკიცება, რომ ის კონკურენციას აძლიერებს.

სიტის საქმე: პრობლემა ვალია თუ კაპიტალი?

სიტის საქმეში ყველაზე საინტერესო ის არის, რომ ბრალდებების დიდი ნაწილი ფინანსურ კოლაფსს საერთოდ არ ეხება.

სიტი არ გაკოტრებულა.

არ დაუტოვებია ფეხბურთელები ან მომწოდებლები გადაუხდელი.

არ შექმნილა კრედიტორთა კრიზისი.

ბრალდებების არსი სხვა რამეა.

პრემიერლიგის ვერსიით, კლუბმა მფლობელის მიერ მიწოდებული რესურსები ისე წარმოაჩინა, თითქოს ისინი დამოუკიდებელი კომერციული შემოსავლები ყოფილიყო. სწორედ ამის შედეგად შეძლო იმაზე მეტი დახარჯვა, ვიდრე წესები უშვებდა.

სხვა სიტყვებით, დავის ცენტრში არა ფინანსური გადარჩენა, არამედ ხარჯვის უფლების მოცულობაა.

რეგულაციის ბუნებრივი შედეგი

თუ ბრალდებები სწორია, ყველაზე საინტერესო ის არის, სიტი შესაბამისი რეგულაციების წინააღმდეგი იყო თუ მომხრე?

როგორც ჩანს, კლუბი არც კი ცდილობდა წესების გაუქმებას.

ის ცდილობდა წესების ფარგლებში დარჩენილიყო — ან, სულ მცირე, ასეთად გამოჩენილიყო.

ეს მნიშვნელოვანი განსხვავებაა.

როდესაც ეკონომიკური სტიმული და რეგულაცია ერთმანეთს ეჯახება, ადამიანები ჩვეულებრივ მიზანზე უარს არ ამბობენ.

ისინი წესებთან ადაპტირდებიან.

ჩნდება უფრო რთული კონტრაქტები, უფრო დახვეწილი ფინანსური სტრუქტურები, უფრო ძვირი იურიდიული მომსახურება და უფრო მეტი რესურსი იხარჯება არა ღირებულების შექმნაზე, არამედ რეგულაციასთან შესაბამისობაზე.

რაც უფრო რთულია წესი, მით უფრო დიდი ხდება ინდუსტრია, რომელიც ამ წესის მართვით ცხოვრობს.

სიტის საქმე სწორედ ამ პროცესის უკიდურესი მაგალითია.

მთავარი კითხვა

შესაძლოა, საბოლოოდ დადგინდეს, რომ მანჩესტერ სიტიმ მართლაც დაარღვია მოქმედი წესები.

ეს სამართლებრივი საკითხია.

მაგრამ ეკონომიკური კითხვა სხვაა.

ფინანსური მდგრადობის მიზანი გასაგებია იქ, სადაც საქმე ვალებს, კრედიტორებსა და სისტემურ რისკს ეხება.

გაცილებით ნაკლებად ნათელია, რატომ უნდა განიხილებოდეს პრობლემად კერძო კაპიტალის შემოსვლა მხოლოდ იმიტომ, რომ ის არსებულ ძალთა ბალანსს ცვლის.

კონკურენცია არ არის მდგომარეობა, რომელიც უნდა შევინარჩუნოთ.

კონკურენცია არის პროცესი, რომელიც მუდმივად ცვლის ლიდერებს, ანაცვლებს ძველებს ახლებით და ანგრევს უკვე დამკვიდრებულ უპირატესობებს.

თუ ეს ასეა, მაშინ სიტის საქმე მხოლოდ ერთი კლუბის საქმე არ არის.

ეს არის დებატი იმაზე, უნდა ემსახურებოდეს თუ არა რეგულაცია ფინანსური უპასუხისმგებლობის შეზღუდვას, თუ მან უნდა დაიცვას უკვე არსებული საფეხბურთო იერარქიაც.

და ეს ორი მიზანი ყოველთვის ერთი და იგივე არ არის.

სიტის საქმე კიდევ ერთხელ აჩვენებს, რომ ეკონომიკური ლოგიკის უგულებელყოფა და იურიდიული ჩხირკედელაობა, როგორც წესი, პრობლემას ვერ აგვარებს და საბოლოოდ არც ფეხბურთს, არც კონკურენციას და არც გულშემატკივრებს არავითარ სიკეთეს არ მოუტანს.