ისრაელ კირცნერი: სამეწარმეო აღმოჩენა და საბაზრო კონკურენციის პროცესი: ავსტრიული მიდგომა

დიდი ნააზრევის მოკლე შინაარსი №2

მომზადებულია პაატა შეშელიძის მიერ

რატომ არის მეწარმეობა აღმოჩენის პროცესი და არა უბრალოდ ბიზნესის მართვა?

ავტორი: ისრაელ კირცნერი

ნაშრომი: Entrepreneurial Discovery and the Competitive Market Process: An Austrian Approach („სამეწარმეო აღმოჩენა და საბაზრო კონკურენციის პროცესი: ავსტრიული მიდგომა“).

გამოქვეყნება: 1997 წელი, Journal of Economic Literature, ტ. 35, №1, გვ. 60–85.

აკადემიური ჩანაწერი: https://ideas.repec.org/a/aea/jeclit/v35y1997i1p60-85.html

ავტორის ნაშრომის გვერდი: https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1505851

1. ავტორის მთავარი თეზისი

ისრაელ კირცნერის აზრით, კონკურენციის არსი არა უკვე ცნობილი რესურსების ოპტიმალური განაწილება, არამედ ჯერ კიდევ შეუმჩნეველი შესაძლებლობების აღმოჩენაა.

ტრადიციული ეკონომიკური მოდელები ხშირად ვარაუდობენ, რომ ბაზრის მონაწილეებმა იციან ფასები, რესურსები და შესაძლო ალტერნატივები.

მაგრამ რეალურ ცხოვრებაში ადამიანებმა ხშირად არც იციან, რა შესაძლებლობები არსებობს.

მეწარმე სწორედ ის ადამიანია, რომელიც ამჩნევს იმას, რაც სხვებს გამორჩათ – დაუკმაყოფილებელ მოთხოვნას, რესურსის გამოყენების ახალ გზას ან თანამშრომლობის აქამდე უცნობ შესაძლებლობას.

2. ეკონომიკური მექანიზმი

წარმოვიდგინოთ ორი ქალაქი. ერთში პროდუქტი 10 ლარი ღირს, მეორეში – 15 ლარი.

თუ ტრანსპორტირებისა და სხვა ხარჯების გათვალისწინებით მოგება შესაძლებელია, მეწარმეს უჩნდება სტიმული, იაფად შეიძინოს პროდუქტი და ძვირად გაყიდოს.

ამ მოქმედებით იგი მოგებას იღებს და ამავდროულად ბაზრის მონაწილეებს შორის არსებულ შეუსაბამობას ამცირებს.

პირველ ქალაქში დამატებითი მოთხოვნა ფასის ზრდისკენ მოქმედებს, მეორეში გაზრდილი მიწოდება – შემცირებისკენ.

კირცნერი განასხვავებს ინფორმაციის ძიებასა და აღმოჩენას.

ძიებისას ადამიანმა იცის, რა ინფორმაცია აკლია. აღმოჩენისას კი შეიძლება ისეთი შესაძლებლობა შენიშნოს, რომლის არსებობაზეც მანამდე არც უფიქრია.

3. თანამედროვე აქტუალობა

ეს მიდგომა მნიშვნელოვანია ბაზარზე შესვლის შეზღუდვების შეფასებისას.

როდესაც სახელმწიფო საქმიანობის დასაწყებად ძვირად ღირებულ ლიცენზიას ან სპეციალურ ნებართვას აწესებს, უშუალოდ ჩანს რეგულირების მიზანი – მაგალითად, მომხმარებლის უსაფრთხოების უზრუნველყოფა.

მაგრამ ნაკლებად ჩანს მეწარმე, რომელიც ამ მოთხოვნების გამო საქმიანობას საერთოდ ვერ იწყებს.

შესაბამისად, შეიძლება ვერ გაჩნდეს ახალი მომსახურება, ტექნოლოგია ან პროდუქტი.

აქ განსხვავება უნდა გავავლოთ კონკურენციის დაცვასა და მოქმედი კომპანიების დაცვას შორის.

ხელოვნური ინტელექტიც ამცირებს ინფორმაციის დამუშავების ხარჯებს, მაგრამ თავისთავად ვერ განსაზღვრავს, რომელი ჯერ კიდევ უცნობი შესაძლებლობა აღმოჩნდება მომხმარებლისთვის ღირებული.

ამის გამოსავლენად საჭიროა მეწარმეთა ექსპერიმენტები და მოგება-ზარალის მექანიზმი.

4. კრიტიკული განხილვა

კირცნერის თეორიის მნიშვნელოვანი ღირსებაა კონკურენციის განხილვა როგორც მიმდინარე პროცესისა და არა სტატიკური მდგომარეობისა.

თუმცა ყველა სამეწარმეო აღმოჩენა აუცილებლად არ აუმჯობესებს ეკონომიკურ კოორდინაციას.

მეწარმეს შეუძლია შეცდეს, არასწორად შეაფასოს მოთხოვნა ან რესურსები წამგებიან პროექტში დააბანდოს.

ამასთან, ბაზარზე შესვლის თავისუფლება თავისთავად არ გამორიცხავს თაღლითობას, საკუთრების უფლების დარღვევას ან მესამე პირებისთვის ზიანის მიყენებას.

აუცილებელია ერთმანეთისგან გაიმიჯნოს წესები, რომლებიც იცავს საკუთრებასა და სახელშეკრულებო უფლებებს, და შეზღუდვები, რომლებიც მოქმედ კომპანიებს კონკურენტებისგან იცავს.

5. დასკვნა

კონკურენცია მხოლოდ ფასების შემცირებისთვის ბრძოლა არ არის.

ეს არის პროცესი, რომლის დროსაც ადამიანები აღმოაჩენენ ახალ შესაძლებლობებს, ამოწმებენ საკუთარ ვარაუდებს და ცვლიან რესურსების გამოყენების გზებს.

ამიტომ ეკონომიკური პოლიტიკის შეფასებისას უნდა დავსვათ კითხვა:

რა შესაძლებლობები შეიძლება ვერ აღმოვაჩინოთ იმის გამო, რომ ადამიანებს მათი გამოცდის თავისუფლება შეზღუდული აქვთ?