წითელი და წვანე: მემარცხენე-ისლამისტური ალიანსის ანატომია

                                             მხარდაჭერისთვის: GE65BG0000000498990435

პაატა შეშელიძე

დასავლური პოლიტიკური და აკადემიური სივრცის ტრანსფორმაციამ ბოლო ათწლეულების განმავლობაში წარმოშვა ერთ-ერთი ყველაზე პარადოქსული და სტრატეგიულად მნიშვნელოვანი ფენომენი, რომელიც თანამედროვე პოლიტოლოგიაში „წითელ-მწვანე ალიანსის“ სახელით არის ცნობილი. ეს ტერმინი აღწერს კოალიციას რადიკალურ მემარცხენე ძალებსა და პოლიტიკურ ისლამს შორის, რომლებიც გაერთიანებულნი არიან საერთო მტრის – დასავლური ლიბერალური ჰეგემონიის, კაპიტალიზმისა და ისრაელის სახელმწიფოს წინააღმდეგ. მიუხედავად იმისა, რომ ეს ორი იდეოლოგია ფუნდამენტურად განსხვავდება სოციალურ ღირებულებებში, მათი ტაქტიკური ერთობა ეფუძნება „ანტიიმპერიალიზმის“ ნარატივს, სადაც ისლამიზმი აღქმულია როგორც „დაჩაგრულთა“ ავთენტური წინააღმდეგობის ფორმა. წინამდებარე კვლევა დეტალურად განიხილავს ამ სიმბიოზის ისტორიულ პრეცედენტებს, მის ინტელექტუალურ საფუძვლებს, საბჭოთა და რუსული სპეცსამსახურების როლს და იმ ფინანსურ ინფრასტრუქტურას, რომელიც დღეს დასავლურ აკადემიურ სივრცეში ამ ნარატივს ამკვიდრებს.

ირანული პრეცედენტი: რევოლუციის „სასარგებლო იდიოტების“ ტრაგედია

1979 წლის ირანის რევოლუცია წარმოადგენს კლასიკურ და ყველაზე სისხლიან გაკვეთილს იმისა, თუ როგორ მთავრდება მემარცხენე-ისლამისტური ალიანსი. რევოლუციის საწყის ეტაპზე ისლამისტები არ იყვნენ ერთადერთი ძალა; შაჰის რეჟიმის წინააღმდეგ იბრძოდა ფართო კოალიცია, სადაც მემარცხენე ორგანიზაციებს, როგორიცაა „ტუდე“ (ირანის კომუნისტური პარტია) და „სახალხო მუჯაჰედები“ (MEK), გადამწყვეტი როლი ჰქონდათ.

მემარცხენეების სტრატეგიული სიბრმავე

ირანელი ინტელექტუალები და მარქსისტები აიათოლა ხომეინს განიხილავდნენ არა როგორც მომავალ თეოკრატ დიქტატორს, არამედ როგორც „ეროვნულ-განმათავისუფლებელი“ ბრძოლის სიმბოლურ ფიგურას. მათი გათვლა ეფუძნებოდა რწმენას, რომ რელიგიური მასების მობილიზაცია მხოლოდ შაჰის დამხობის ინსტრუმენტი იყო, რის შემდეგაც მართვის სადავეებს „პროგრესული“ მემარცხენე ელიტა ჩაიბარებდა. მათ შეცდომით მიიჩნიეს ისლამური რიტორიკა „ხალხის ოპიუმად“, რომელიც მობილიზაციისთვის იყო საჭირო და არა მმართველობის რეალურ გეგმად.

იდეოლოგიური ჯგუფი	აღქმა ხომეინის მიმართ (1978)	რეალობა (1981-1983)
კომუნისტური პარტია (ტუდე)	ანტიიმპერიალისტური მოკავშირე	აკრძალვა, ლიდერების სიკვდილით დასჯა
სახალხო მუჯაჰედები (MEK)	ისლამურ-მარქსისტული სინთეზი	ტერორისტულ ჯგუფად გამოცხადება, მასობრივი დაპატიმრებები
ლიბერალი ინტელექტუალები	დემოკრატიული გარდამავალი ფიგურა	გადასახლება ან იძულებითი გაჩუმება

რევოლუციიდან სულ რაღაც ორ წელიწადში, 1981-1983 წლებში, ხომეინიმ გამოსცა ბრძანება „ისლამური კულტურული რევოლუციის“ შესახებ. უნივერსიტეტები დაიხურა „დასავლური საწამლავისგან“ გასაწმენდად, ათასობით მემარცხენე აქტივისტი დააპატიმრეს და სიკვდილით დასაჯეს. ის, რაც იწყებოდა როგორც „ჩაგრულთა ერთობა“, დასრულდა თეოკრატიული მონოლითით, რომელმაც პირველ რიგში სწორედ თავისი „წითელი“ მოკავშირეები გაანადგურა. ეს ისტორიული გამოცდილება ნათლად აჩვენებს, რომ ისლამისტური მოძრაობებისთვის მემარცხენეები მხოლოდ დროებითი „სასარგებლო იდიოტები“ არიან, რომელთა გამოყენებაც ხდება ძალაუფლების ხელში ჩასაგდებად.

მიშელ ფუკო და „პოლიტიკური სულიერების“ ილუზია

დასავლელი ინტელექტუალების როლი ირანული ისლამიზმის რომანტიზაციაში განსაკუთრებით თვალსაჩინოა მიშელ ფუკოს მაგალითზე. 1978 წელს ფუკო ორჯერ ეწვია ირანს და თავის სტატიებში Corriere della Sera-სთვის აღტაცებით წერდა იმის შესახებ, რასაც მან „პოლიტიკური სულიერება“ (spiritualité politique) უწოდა.

ფუკოსთვის ირანის რევოლუცია არ იყო უბრალოდ პოლიტიკური აჯანყება; ის მას განიხილავდა როგორც ახალ, რადიკალურ ალტერნატივას დასავლური რაციონალიზმისა და კაპიტალიზმისთვის. მას სჯეროდა, რომ ირანელები არ იბრძოდნენ მხოლოდ პოლიტიკური ცვლილებებისთვის, არამედ „საკუთარი თავის ტრანსფორმაციისთვის“. ფუკოს ეს აღფრთოვანება ეფუძნებოდა მის სურვილს, ეპოვა ძალა, რომელიც დაუპირისპირდებოდა დასავლურ ჰეგემონიას, მიუხედავად იმისა, თუ რამდენად რეაქციული იყო ეს ძალა თავისი არსით.

როდესაც ფუკოს ფრანგი ფემინისტები და ლიბერალები აფრთხილებდნენ ხომეინის რეაქციულ ბუნებაზე, ის მათ „ორიენტალისტურ შიშებს“ უწოდებდა. მან ვერ დაინახა, რომ ის, რაც მისთვის „ეგზოტიკური წინააღმდეგობა“ იყო, რეალობაში მკაცრი დოგმატიზმი აღმოჩნდა. ფუკოს ეს შეცდომა დღესაც მეორდება, როდესაც დასავლელი თეორეტიკოსები თეოკრატიულ მოძრაობებს „განმათავისუფლებელ ბრძოლად“ ნათლავენ, რითაც ახდენენ იმ ჯგუფების ლეგიტიმაციას, რომლებიც პირველ რიგში სწორედ ფუკოსეულ თავისუფლებებს გაანადგურებდნენ.

თანამედროვე ალიანსი: კვეთა „პოსტკოლონიალიზმსა“ და ისლამიზმს შორის

დღევანდელი „წითელ-მწვანე“ კავშირი ეყრდნობა საერთო მტერს – დასავლურ ჰეგემონიას. ამ ალიანსის ინტელექტუალური ხერხემალი არის პოსტკოლონიური თეორია, განსაკუთრებით ედვარდ საიდის „ორიენტალიზმის“ მემკვიდრეობა.

ინტელექტუალური ხიდი

პოსტკოლონიური თეორია ამტკიცებს, რომ დასავლური ღირებულებები (ადამიანის უფლებები, სეკულარიზმი) ხშირად კოლონიალიზმის იარაღია. ისლამისტები ამ ნარატივს მარტივად იყენებენ: „ჩვენი რელიგიური კანონები ჩვენი ავთენტური კულტურაა, მისი კრიტიკა კი – ისლამოფობია და იმპერიალიზმი“. ეს საშუალებას აძლევს ისლამისტურ მოძრაობებს, თავი აარიდონ კრიტიკას ადამიანის უფლებების დარღვევის გამო, წარმოაჩინონ რა ეს დარღვევები როგორც „კულტურული ავთენტურობა“.

პარადოქსი: „Queers for Palestine“

ალიანსი „Queers for Palestine“ ან სოციალისტური მხარდაჭერა ისეთი ჯგუფებისადმი, როგორიცაა „ჰამასი“, ეფუძნება იერარქიულ ლოგიკას: „ჩემი მტრის (დასავლეთის/ისრაელის) მტერი ჩემი მეგობარია“. ამ ლოგიკაში იგნორირებულია ის ფაქტი, რომ ამ „მეგობრის“ გამარჯვების შემთხვევაში, პირველი, ვინც კანონის მიღმა აღმოჩნდება, სწორედ პროგრესული აქტივისტია. ეს პარადოქსი განსაკუთრებით თვალსაჩინოა, როდესაც დასავლელი აქტივისტები იცავენ რეჟიმებს, რომლებიც საკუთარ ქვეყნებში LGBTQ+ ადამიანებს სიკვდილით სჯიან.

ათი ისტორიული და სტრატეგიული პრეცედენტი: მემარცხენე-ისლამისტური სიმბიოზი

ქვემოთ მოცემულია მემარცხენე-ისლამისტური ალიანსის ათი დოკუმენტირებული მაგალითი, რომლებიც აჩვენებენ ამ სიმბიოზის სხვადასხვა ფორმებს, საბჭოთა კვალს და მათ კატასტროფულ შედეგებს.

1. ინდონეზია: NASAKOM-ის ექსპერიმენტი და კატასტროფა

პრეზიდენტ სუკარნოს მიერ ჩამოყალიბებული იდეოლოგია NASAKOM (Nasionalisme, Agama, Komunisme) იყო მცდელობა ნაციონალიზმის, რელიგიისა და კომუნიზმის გაერთიანებისა. სუკარნო თვლიდა, რომ მარქსიზმი და ისლამი თავსებადია სოციალური სამართლიანობის ჭრილში. ამან გამოიწვია კომუნისტური პარტიის (PKI) არაჩვეულებრივი გაძლიერება, რაც დასრულდა 1965 წლის სისხლიანი გადატრიალებით და შემდგომი მასობრივი წმენდით, სადაც მილიონამდე მემარცხენე აქტივისტი იქნა მოკლული, ხშირად ისლამისტური დაჯგუფებების ხელით.

2. ლიბია: კადაფის „მწვანე წიგნი“ და ისლამური სოციალიზმი

მუამარ კადაფის რეჟიმი ეყრდნობოდა ისლამისა და სოციალიზმის სინთეზს, რასაც მან „მესამე უნივერსალური თეორია“ უწოდა. მისი „მწვანე წიგნი“ უარყოფდა კაპიტალიზმს და სთავაზობდა „პირდაპირ დემოკრატიას“ სახალხო კომიტეტების მეშვეობით. კადაფი აქტიურად აფინანსებდა დასავლურ მემარცხენე ტერორისტულ ჯგუფებს და ამავე დროს ისლამისტურ მოძრაობებს, რითაც ქმნიდა გლობალურ ანტიდასავლურ ფრონტს.

3. პაკისტანი: ბჰუტოს „ისლამური სოციალიზმი“

ზულფიკარ ალი ბჰუტომ 1970-იან წლებში წამოაყენა „ისლამური სოციალიზმის“ კონცეფცია, რომელიც მიზნად ისახავდა მრეწველობის ნაციონალიზაციას ისლამური თანასწორობის ეგიდით. მან გამოიყენა მემარცხენე რიტორიკა რელიგიური მასების მობილიზებისთვის, თუმცა საბოლოოდ ამან ხელი შეუწყო ქვეყნის შემდგომ რადიკალურ ისლამიზაციას ზია-ულ-ჰაკის დროს.

4. სუდანი: ნიმეირის და ტურაბის ალიანსი

ჯაფარ ნიმეირიმ, რომელიც თავდაპირველად მემარცხენე ოფიცერი იყო, 1970-იანი წლების ბოლოს კავშირი დაამყარა ჰასან ალ-ტურაბისთან და „მუსლიმთა საძმოსთან“. ამ ალიანსმა გამოიწვია 1983 წლის „სექტემბრის კანონები“ – შარიათის მკაცრი შემოღება, რამაც დაშალა ქვეყანა და გაანადგურა ყველა მემარცხენე და სეკულარული ძალა.

5. თურქეთი: 1974 წლის ეჯევით-ერბაქანის კოალიცია

მემარცხენე-ცენტრისტმა ბულენთ ეჯევითმა და ისლამისტმა ნეჯმეთინ ერბაქანმა შექმნეს კოალიცია, რამაც გზა გაუხსნა კვიპროსზე შეჭრას. მემარცხენეები იმედოვნებდნენ, რომ ისლამისტების ინტეგრაციით მათ „მოათვინიერებდნენ“, თუმცა ამან მხოლოდ ხელი შეუწყო პოლიტიკური ისლამის ლეგიტიმაციას თურქეთში.

6. საბჭოთა კავშირი და PLO: „Active Measures“

საბჭოთა კავშირი, KGB-ს მეშვეობით, ათწლეულების განმავლობაში აფინანსებდა და წვრთნიდა პალესტინის გათავისუფლების ორგანიზაციას (PLO). მოსკოვმა შექმნა ნარატივი ისრაელის როგორც „ნაცისტური“ ან „აპარტეიდული“ სახელმწიფოს შესახებ, რათა მიეზიდა დასავლელი მემარცხენეები „ანტიიმპერიალისტურ“ ბრძოლაში.

7. ოპერაცია SIG: ისრაელის დელეგიტიმაცია

KGB-ს ოპერაცია „SIG“ (Sionistkiye Gosudarstva) მიზნად ისახავდა მსოფლიოში ანტისემიტური და ანტიდასავლური განწყობების გაღვივებას. საბჭოთა სპეცსამსახურები ავრცელებდნენ დეზინფორმაციას, თითქოს სიონიზმი არის რასიზმის ფორმა, რაც დღეს დასავლური რადიკალური მემარცხენეობის მთავარი დოგმაა.

8. თანამედროვე რუსეთი და ჰამასი

პუტინის რუსეთი აგრძელებს საბჭოთა ტრადიციას, მასპინძლობს რა ჰამასის დელეგაციებს კრემლში. რუსეთი იყენებს ჰამასსა და ჰეზბოლას როგორც ინსტრუმენტებს დასავლეთის წინააღმდეგ „ჰიბრიდულ ომში“, წარმოაჩენს რა მათ „გლობალური სამხრეთის“ ინტერესების დამცველებად.

9. ბრიტანეთი: Respect Party და ჯორჯ გაელოუეი

ბრიტანეთში მემარცხენე აქტივისტმა ჯორჯ გაელოუეიმ შექმნა პარტია, რომელიც ღიად ეფუძნებოდა ალიანსს სოციალისტებსა და ისლამისტურ ორგანიზაციებს შორის. ეს იყო კლასიკური მაგალითი იმისა, თუ როგორ თმობს მემარცხენეობა ლიბერალურ ფასეულობებს (მაგალითად, ქალთა უფლებებს) ისლამისტური ამომრჩევლის მისაღებად.

10. ამერიკა: დერბორნის პარადიგმა

ქალაქი დერბორნი (მიჩიგანი) გახდა ამერიკული „წითელ-მწვანე“ კავშირის ეპიცენტრი, სადაც ადგილობრივი პოლიტიკოსები პროგრესულ ენას იყენებენ ისლამისტური განწყობების მქონე ამომრჩევლის მობილიზებისთვის. ეს ხშირად იწვევს კონფლიქტს დემოკრატიული პარტიის შიგნით, როდესაც რადიკალური ისლამისტური რიტორიკა ლიბერალურ ფასეულობებს უპირისპირდება.

ფინანსური და სტრატეგიული ინფრასტრუქტურა

კატარისა და ირანის გავლენა დასავლეთზე არ არის კონსპირაცია, ეს არის დოკუმენტირებული რბილი ძალა, რომელიც მიმართულია საზოგადოებრივი აზრის ფორმირებისკენ.

აკადემიური გავლენა: კატარის მილიარდები

კატარის მიერ ამერიკული უნივერსიტეტებისთვის გადარიცხული მილიარდები ხშირად მიმართულია „ახლო აღმოსავლეთის კვლევების“ ცენტრებისკენ, სადაც ყალიბდება ის პროპალესტინური და ანტიდასავლური აკადემიური კადრები, რომლებიც შემდეგ სტუდენტურ პროტესტებს ხელმძღვანელობენ.

უნივერსიტეტი	კატარის დაფინანსება (მიახლოებითი)	გავლენის სფერო
კორნელი (Cornell)	$1.95 მილიარდი	სამედიცინო კამპუსი დოჰაში, კვლევითი გრანტები
ჯორჯთაუნი (Georgetown)	$1.07 მილიარდი	საგარეო სამსახურის სკოლა, ACMCU ცენტრი
ჩრდილო-დასავლეთი (Northwestern)	$600 მილიონი	ჟურნალისტიკის სკოლა, Al Jazeera-სთან კავშირი
ტეხასის A&M (Texas A&M)	$400 მილიონი	ტექნოლოგიური და ენერგეტიკული კვლევები

ეს დაფინანსება ხშირად არ არის გამჭვირვალე და გამოიყენება იმისთვის, რომ უნივერსიტეტებმა უარი თქვან ისლამიზმის კრიტიკაზე და მხარი დაუჭირონ ისრაელის წინააღმდეგ მიმართულ BDS მოძრაობას.

ციფრული ექო-კამერები: Al Jazeera-ს ორმაგი თამაში

AJ+ (Al Jazeera-ს შვილობილი) დასავლელი ახალგაზრდებისთვის იყენებს „პროგრესულ“ ენას (საუბრობს გარემოს დაცვაზე, რასიზმზე, პრივილეგიებზე), ხოლო არაბულენოვანი Al Jazeera იმავე დროს ავრცელებს რელიგიურ-კონსერვატიულ და ხშირად რადიკალურ გზავნილებს. ეს არის იდეოლოგიური „ორმაგი თამაში“, სადაც დასავლეთში ხდება ლიბერალი ახალგაზრდების რადიკალიზაცია, ხოლო აღმოსავლეთში – ისლამისტური დღის წესრიგის გაძლიერება.

ამერიკის მაგალითი: ადგილობრივი პოლიტიკა და ამომრჩევლის რადიკალიზაცია

ამერიკულ პოლიტიკაში „წითელ-მწვანე“ ალიანსი განსაკუთრებით თვალსაჩინოა ე.წ. „The Squad“-ის მოღვაწეობაში (ილჰან ომარი, რაშიდა ტლაიბი და სხვები). ისინი იყენებენ „ინტერსექციონალობის“ პრინციპს, რათა პალესტინური საკითხი გააიგივონ რასობრივ სამართლიანობასთან აშშ-ში.

ჰამტრამკის გაკვეთილი

ქალაქ ჰამტრამკში (მიჩიგანი) სრულად მუსლიმურმა საკრებულომ აკრძალა LGBTQ+ დროშების აღმართვა საჯარო შენობებზე, რამაც შოკში ჩააგდო მათი მემარცხენე მოკავშირეები. ეს შემთხვევა ნათლად აჩვენებს, რომ ისლამისტური და მემარცხენე ძალების ალიანსი მხოლოდ დროებითია და როგორც კი ისლამისტები რეალურ ძალაუფლებას აღწევენ, ისინი პირველ რიგში სწორედ პროგრესულ დღის წესრიგს უპირისპირდებიან.

ოკლენდის რეზოლუცია

ოკლენდის (კალიფორნია) საკრებულომ ერთხმად მიიღო რეზოლუცია ღაზაში ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ, სადაც უარი თქვა ჰამასის ქმედებების დაგმობაზე. ეს არის კლასიკური მაგალითი იმისა, თუ როგორ ხდებიან ადგილობრივი პოლიტიკოსები ისლამისტური ნარატივის ტყვეები, რათა არ დაკარგონ რადიკალური მემარცხენე და მუსლიმი ამომრჩევლის მხარდაჭერა.

დასკვნა

მემარცხენე-ისლამისტური სიმბიოზი არის თანამედროვეობის ერთ-ერთი ყველაზე სახიფათო პოლიტიკური ფენომენი. იგი ეფუძნება ილუზიას, რომ რელიგიური ფუნდამენტალიზმი შეიძლება იყოს პროგრესული მოკავშირე. ისტორიული პრეცედენტები, საბჭოთა სპეცსამსახურების მემკვიდრეობა და თანამედროვე ფინანსური გავლენები აჩვენებს, რომ ეს ალიანსი ყოველთვის მთავრდება ლიბერალური ღირებულებების განადგურებითა და მემარცხენეების „ტრაგედიით“. დასავლური აკადემიური და პოლიტიკური წრეების მიერ ამ საფრთხის იგნორირება მხოლოდ აჩქარებს იმ თეოკრატიული მონოლითის ჩამოყალიბებას, რომელმაც 1979 წელს ირანში საკუთარი „წითელი“ შვილები შთანთქა.