ერთხელ, გეეროში

პაატა შეშელიძე 

საქართველოს სახელით, როგორც შევარდნაძე იტყოდა "გეეროში" გამოსვლის შეფასების ყველაზე მარტივი და ამავე დროს ყველაზე მკაცრი კრიტერიუმია კითხვა: „რა პრობლემას ასახელებს და კონკრეტულად რას აპირებს მის მოსაგვარებლად?“ ამ კრიტერიუმით გამოსვლა არათანაბარ სურათს აჩვენებს: იქ, სადაც საუბარი ინფრასტრუქტურულ პროექტებს ეხება, გარკვეული კონკრეტიკა ჩანს, ხოლო ქვეყნის უმძიმესი პოლიტიკური, სოციალური და დემოკრატიული პრობლემების მიმართ — ძირითადად ზოგადი ფორმულირებები ან სრული დუმილი.

ყველაზე კონკრეტული ნაწილი ინფრასტრუქტურას ეხება:

🚆 რკინიგზის მოდერნიზება

⚓ ანაკლიის ღრმაწყლოვანი პორტი

✈️ თბილისის ახალი აეროპორტი

🛣️ ავტომაგისტრალების გაფართოება

🌐 შავი ზღვის წყალქვეშა ოპტიკურ-ბოჭკოვანი კაბელი

აქ დასახელებულია მიზნებიც, მოქმედების მიმართულებებიც და ფინანსური მასშტაბიც — 2032 წლამდე 7 მილიარდი დოლარის ინვესტიცია. თუმცა ამ შემთხვევაშიც მნიშვნელოვანი კითხვები პასუხგაუცემელი რჩება: ვინ და რა წყაროებით დააფინანსებს პროექტებს, რა ვადებში განხორციელდება ისინი, რა იქნება სახელმწიფოსა და კერძო სექტორის პასუხისმგებლობა და როგორ გაიზომება მათი ეკონომიკური და სოციალური შედეგები. შესაბამისად, კონკრეტიკა აქაც ნაწილობრივია — წარმოდგენილია დაპირებები, მაგრამ არა სრულად გაწერილი განხორციელების მექანიზმი.

ქვეყნის ყველაზე მძიმე პრობლემებზე კი სურათი გაცილებით უფრო სუსტია.

🇬🇪 ოკუპაცია — პრობლემა დასახელებულია, მაგრამ კონკრეტული სამოქმედო გზა არ ჩანს. არ არის მკაფიოდ განსაზღვრული პასუხისმგებლობები, დიპლომატიური და პოლიტიკური ბერკეტები, საერთაშორისო პარტნიორების როლი ან მოთხოვნები იმ ვალდებულებების შესრულებაზე, რომლებიც რუსეთსა და სხვა მხარეებს ეკისრებათ. ოკუპაციის ხსენება თავისთავად პოლიტიკას ვერ ცვლის, თუ მას არ ახლავს მოქმედების თანმიმდევრული გეგმა.

🤝 აფხაზებთან და ოსებთან ურთიერთობა — საუბარია მშვიდობაზე, საერთო მომავალსა და ეკონომიკური სიკეთეების გაზიარებაზე, მაგრამ არა კონკრეტულ მექანიზმებზე, ინსტიტუციურ ნაბიჯებსა და ტერიტორიული მთლიანობის აღდგენის რეალურ გეგმაზე. ამასთან, საკითხი ისეა წარმოდგენილი, თითქოს საქმე მხოლოდ სხვა ქვეყნის მოსახლეობასთან ურთიერთობას ეხებოდეს და არა იმ ძალებსა და პასუხისმგებელ პირებს, რომლებმაც საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობა დაარღვიეს და სისხლისღვრა გამოიწვიეს. ასეთი ფორმულირება პასუხისმგებლობის საკითხს ბუნდოვანს ტოვებს.

🌍 რეგიონული უსაფრთხოება — პასუხად სახელდება დიალოგი, თანამშრომლობა და შუამავლობა, თუმცა კონკრეტული ნაბიჯების, პარტნიორებისა და პასუხისმგებლობების გარეშე. არ არის განმარტებული, რა მასშტაბით იგულისხმება რეგიონი, რა საფრთხეებს ხედავს ხელისუფლება და რა რეალური ბერკეტები აქვს საქართველოს საკუთარი უსაფრთხოების გასაძლიერებლად.

🏘️ ქალაქსა და სოფელს შორის უთანასწორობა — მიზანი დასახელებულია, ინსტრუმენტები კი არა. არ არის განმარტებული, კონკრეტულად რა მიმართულებით არსებობს უთანასწორობა — შემოსავლებში, განათლებაზე, ჯანდაცვაზე, ინფრასტრუქტურასა თუ დასაქმებაში — და რა პოლიტიკით უნდა შემცირდეს ეს სხვაობა. პრობლემის ზოგადი აღნიშვნა ვერ ჩაანაცვლებს გაზომვად მიზნებსა და კონკრეტულ პროგრამებს.

ცხადია, მას არ უსაუბრია ქვეყნის რეალურ პრობლემებზე, რომლებიც სწორედ მისი პარტიის პოლიტიკამ შექმნა:

⚖️ პოლიტიკური რეპრესიები — ამ პრობლემაზე გამოსვლაში საერთოდ არაფერი თქმულა. არ ყოფილა საუბარი პოლიტიკური ოპონენტების, აქტივისტების, ჟურნალისტებისა და მოქალაქეების წინააღმდეგ ზეწოლაზე, ძალადობაზე, შერჩევით სამართალზე ან ინსტიტუტების პოლიტიკური მიზნებისთვის გამოყენებაზე. საერთაშორისო ტრიბუნაზე ქვეყნის დემოკრატიულ მდგომარეობაზე საუბრისას ეს დუმილი განსაკუთრებით თვალშისაცემია, რადგან დემოკრატიის შეფასება მხოლოდ მიღწევების ჩამოთვლით ვერ შემოიფარგლება — ის პრობლემების აღიარებასაც მოითხოვს.

🚫 მთელი რიგი პოლიტიკური პარტიების აკრძალვის გეგმაზე და ათეულობით პოლიტპატიმარზე — ასევე არაფერი თქმულა. არ ყოფილა განმარტებული, როგორ შეესაბამება პოლიტიკური კონკურენციის შეზღუდვა და ოპონენტების დევნა დემოკრატიისა და კანონის უზენაესობის პრინციპებს. ამ საკითხების იგნორირება არა მხოლოდ ინფორმაციულ სიცარიელეს ქმნის, არამედ ხელისუფლების პასუხისმგებლობის საკითხსაც აჩენს.

🌐 ანტიევროპულ და ანტიდასავლურ რიტორიკაზე — არც ამაზე უსაუბრია. არ ყოფილა საუბარი იმაზე, როგორ აისახება ხელისუფლების მიერ დასავლელი პარტნიორებისა და ევროპული ინსტიტუტების წინააღმდეგ წარმოებული კამპანია ქვეყნის საგარეო კურსზე, საზოგადოებრივ ნდობასა და საქართველოს ევროპულ ინტეგრაციაზე. ეს განსაკუთრებით წინააღმდეგობრივია იმ ფონზე, როდესაც ხელისუფლება საერთაშორისო გამოსვლებში ევროპულ მისწრაფებებს კვლავ უსვამს ხაზს.

🕳️ „გლობალური ომის პარტიისა“ და „დიპ სთეითის“ შესახებ — გამოსვლაში არაფერი თქმულა, მიუხედავად იმისა, რომ საქართველოში ხელისუფლების პოლიტიკური რიტორიკის მნიშვნელოვანი ნაწილი სწორედ ამ კონსპირაციულ ნარატივებს ეყრდნობა. არ ყოფილა განმარტებული, რას გულისხმობს ეს ტერმინები, რა მტკიცებულებებს ეფუძნება მათი გამოყენება და რატომ იქცა ისინი შიდა პოლიტიკური დაპირისპირების ინსტრუმენტად. საერთაშორისო აუდიტორიის წინაშე ამ თემების გამოტოვება აჩენს შთაბეჭდილებას, რომ ხელისუფლება საკუთარ შიდა რიტორიკას საგარეო პასუხისმგებლობის სივრცეში ვერ ან არ იცავს.

💰 კორუფცია — არც კორუფციის მასშტაბებზე, არც მაღალი თანამდებობის პირების ანგარიშვალდებულებაზე და არც სახელმწიფო შესყიდვების, გავლენების ან ინტერესთა კონფლიქტის პრობლემებზე კონკრეტული არაფერი თქმულა. არ დასახელებულა არც ერთი მექანიზმი, რომლითაც ხელისუფლება კორუფციის რისკების შემცირებას, საჯარო ინსტიტუტების გამჭვირვალობის გაზრდას ან ძალაუფლების კონცენტრაციის შეზღუდვას აპირებს.

🏛️ არასამთავრობო სექტორის შეზღუდვა — ამ საკითხზეც სრული დუმილია. არ ყოფილა საუბარი სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციებზე დაწესებულ შეზღუდვებზე, მათი საქმიანობისთვის შექმნილ სამართლებრივ და პოლიტიკურ დაბრკოლებებზე, უცხოური დაფინანსების კონტროლის სახელით მიღებულ რეგულაციებზე ან იმ საფრთხეებზე, რომლებიც ამ პროცესმა დემოკრატიულ ზედამხედველობასა და ადამიანის უფლებების დაცვას შეუქმნა. სამოქალაქო საზოგადოების როლის უგულებელყოფა დემოკრატიის შესახებ საუბარს შინაარსს აკლებს.

📉 ემიგრაცია და მოსახლეობის შემცირება — გამოსვლაში არ ყოფილა საუბარი იმაზე, რატომ ტოვებს ამდენი მოქალაქე ქვეყანას, როგორ უნდა შემცირდეს იძულებითი ემიგრაცია და რა პოლიტიკით უნდა შეიქმნას ღირსეული სამუშაო ადგილები, სოციალური დაცვა და დაბრუნების რეალური პირობები. დემოგრაფიული კრიზისი მხოლოდ სტატისტიკური პრობლემა არ არის — ის ეკონომიკური, სოციალური და პოლიტიკური პოლიტიკის შედეგია.

🩺 ჯანდაცვის ხარისხი და ხელმისაწვდომობა — არ დასახელებულა კონკრეტული გეგმა მედიკამენტების ფასების, რეგიონებში სამედიცინო მომსახურების დეფიციტის, ექიმების გადინებისა და ჯანდაცვის სისტემაში არსებული უთანასწორობის მოსაგვარებლად. ზოგადი დაპირებები ვერ პასუხობს იმ მოქალაქეებს, რომლებისთვისაც მკურნალობის ღირებულება და მომსახურების ხელმისაწვდომობა ყოველდღიური გადარჩენის საკითხია.

🎓 განათლების კრიზისი — არ ყოფილა საუბარი განათლების ხარისხზე, სკოლებსა და უნივერსიტეტებში არსებულ პრობლემებზე, მასწავლებლებისა და აკადემიური პერსონალის მდგომარეობაზე ან იმაზე, როგორ უნდა დაუახლოვდეს განათლების სისტემა შრომის ბაზრის მოთხოვნებს. განათლების სფეროში კონკრეტული რეფორმების გარეშე ეკონომიკური განვითარების დაპირებები საფუძველს მოკლებულია.

⚖️ სასამართლოს დამოუკიდებლობა და სამართალდამცავი სისტემის ანგარიშვალდებულება — არ ყოფილა განმარტებული, როგორ უნდა გაძლიერდეს სასამართლოს დამოუკიდებლობა, შემცირდეს პოლიტიკური გავლენა და უზრუნველყოფილი იყოს პოლიციისა და პროკურატურის ეფექტიანი, მიუკერძოებელი კონტროლი. კანონის უზენაესობაზე საუბარი კონკრეტული ინსტიტუციური გარანტიების გარეშე მხოლოდ დეკლარაციად რჩება.

🗞️ მედიის თავისუფლება — პოლიტიკური ოპონენტებისა და სამოქალაქო საზოგადოების გარდა, არ ყოფილა საუბარი დამოუკიდებელი მედიის წინააღმდეგ ზეწოლაზე, ჟურნალისტების უსაფრთხოებაზე, მედიაგარემოს პოლარიზაციასა და ინფორმაციის თავისუფლებაზე. თავისუფალი მედიის მდგომარეობა დემოკრატიის ერთ-ერთი მთავარი ინდიკატორია, ამიტომ მისი გამოტოვება შემთხვევით დეტალად ვერ ჩაითვლება.

ანუ გამოსვლის დიდი ნაწილი პასუხობს კითხვას — „რა გვინდა?“, მაგრამ გაცილებით იშვიათად პასუხობს კითხვას — „როგორ უნდა მივაღწიოთ ამას?“ უფრო მეტიც, ყველაზე მწვავე შიდა პრობლემების ნაწილი საერთოდ არ მოხვედრილა დღის წესრიგში — მათ შორის ის საკითხები, რომლებზეც საქართველოში ხელისუფლება ყოველდღიურად საუბრობს, მაგრამ საერთაშორისო ტრიბუნაზე მათზე დუმილი არჩია.

ეს დუმილი შემთხვევითი ან ნეიტრალური არ არის. როდესაც ხელისუფლება კონკრეტულ პრობლემებს არჩევითად ასახელებს, ზოგიერთ საკითხზე კი საერთოდ არ საუბრობს, ის არა მხოლოდ დღის წესრიგს აყალიბებს, არამედ პასუხისმგებლობის საზღვრებსაც განსაზღვრავს. ინფრასტრუქტურული პროექტების ჩამოთვლა შეიძლება წარმოაჩენდეს განვითარების ამბიციას, მაგრამ დემოკრატიული სახელმწიფოს ხარისხს საბოლოოდ ის განსაზღვრავს, როგორ პასუხობს ხელისუფლება ოკუპაციას, რეპრესიებს, კორუფციას, სასამართლოს დამოუკიდებლობას, მედიის თავისუფლებასა და მოქალაქეების სოციალურ პრობლემებს.

საერთაშორისო ტრიბუნაზე ზოგადი პრინციპების ჩამოთვლა ბუნებრივია, მაგრამ პოლიტიკის შეფასებისთვის საბოლოოდ მთავარი მაინც ეს კითხვებია:

პრობლემა გასაგებად არის დასმული? მიზანი რეალისტურად და გაზომვადად არის განსაზღვრული? კონკრეტულად რას ვაკეთებთ — და რას ვმალავთ დუმილით?

თუ ამ კითხვებზე პასუხი არ არსებობს, მაშინ გამოსვლა უფრო პოლიტიკური თვითპრეზენტაციაა, ვიდრე ქვეყნის პრობლემების გადაჭრის გეგმა. სწორედ ამიტომ, მისი მთავარი სისუსტე არა მხოლოდ კონკრეტული საკითხების გამოტოვებაა, არამედ ის, რომ დაპირებებსა და პასუხისმგებლობას შორის არსებული უფსკრული დაუფარავი რჩება. საერთოდ, ვინმემ თუ მოისმინა და რამე გაიგო — ეს ცალკე საკითხია, რადგან, როგორც წესი, ასეთ გამოსვლებს არავინ ესწრება და არც ყურადღებას აქცევს — იმდენად არაფრის მთქმელია. ანუ ზუსტად ისაა, რაც პუტინს და მის ხელქვეითებს აწყობთ.