მიგრაცია პოლიტიკის გარეშე

 

პაატა შეშელიძე

მიგრაციაზე კამათის მთავარი კითხვა ჩვეულებრივ არ არის – ბევრი ადამიანი შემოვუშვათ თუ ცოტა?

კამათი უფრო ხშირად იმაზეა, ვინ არის მისაღები და ვინ – არა.

ტურისტი – შეიძლება.

მუშახელი – თუ გვჭირდება.

სტუდენტი – თუ ნამდვილად სწავლობს.

მაღალკვალიფიციური სპეციალისტი – სასურველია.

ღარიბი სამუშაოს მაძიებელი – სადავოა.

ერთი ქვეყნიდან ჩამოსული ნაკლებად პრობლემურად მიაჩნიათ, მეორიდან – მეტად.

ერთის კულტურა ახლობელია, მეორის – უცხო.

ერთს ეკონომიკისთვის სასარგებლოდ მიიჩნევენ, მეორეს – ტვირთად.

ერთის პოლიტიკური თუ რელიგიური შეხედულებები მისაღებია, მეორის – საეჭვო ან სახიფათო.

ამის შემდეგ კამათი გადადის კრიტერიუმებზე: ვინ უნდა შეამოწმოს ადამიანი, რა უნდა შეამოწმოს, როგორ დაადგინოს მისი ნამდვილი მიზანი და ბოლოს ვინ გადაწყვიტოს – ამ ადამიანს შეუძლია აქ ცხოვრება, იმ ადამიანს კი – არა.

მაგრამ ამ მსჯელობაში ერთი რამ თითქმის ყოველთვის წინასწარ არის დაშვებული:

არსებობს ვიღაც, ვისაც უფლება აქვს მთელი საზოგადოების სახელით გადაწყვიტოს, რომელი მშვიდობიანი ადამიანი არის „ჩვენთვის მისაღები“.

სწორედ ეს დაშვება ღირს გადასამოწმებლად.

დავუშვათ, უცხოელ ინჟინერს საქართველოში ცხოვრება სურს.

სახელმწიფო შეიძლება დაინტერესდეს მისი განათლებით, შემოსავლით, ეროვნებით, პროფესიული კვალიფიკაციით, ჩამოსვლის მიზნით ან სხვა კრიტერიუმით.

მაგრამ შესაძლებელია ბევრად მარტივი კითხვების დასმაც.

ვინმეს სურს მისი დაქირავება?

თუ სურს – მზად არის საკუთარი ფული გადაუხადოს?

ვინმე თანახმაა ბინა მიაქირაოს?

თუ უნივერსიტეტში სწავლა სურს – უნივერსიტეტს სურს მისი მიღება?

თუ სასტუმროში ჩერდება – სასტუმროს სურს მისი მომსახურება?

თუ პასუხი დადებითია, უკვე გვყავს კონკრეტული ადამიანები, რომლებიც საკუთარი რესურსით ამბობენ:

„ჩემთვის ეს ადამიანი მისაღებია.“

მეორე მესაკუთრეს შეუძლია საპირისპირო პასუხი გასცეს:

„ჩემთვის – არა.“

ის არ მიაქირავებს ბინას.

არ დაიქირავებს სამსახურში.

არ მიიღებს საკუთარ კლუბში.

არ შეუშვებს საკუთარ სახლში.

აქ ჩნდება მიგრაციის საკითხის სრულიად განსხვავებული ხედვა.

იქნებ საერთოდ არ არსებობს ერთი პასუხი კითხვაზე – „მისაღებია თუ არა ეს ადამიანი საქართველოსთვის?“

შეიძლება არსებობდეს ბევრი განსხვავებული პასუხი:

ჩემს სახლში – კი.

ჩემს კომპანიაში – არა.

ამ უნივერსიტეტში – კი.

ამ კერძო გაერთიანებაში – არა.

ამ ბინის მესაკუთრისთვის – კი.

სხვა მესაკუთრისთვის – არა.

ეს პასუხები ერთმანეთს არ ეწინააღმდეგება. ისინი მხოლოდ იმას ნიშნავს, რომ სხვადასხვა ადამიანი საკუთარ საკუთრებასა და საკუთარ ურთიერთობებზე თვითონ იღებს გადაწყვეტილებას.

სწორედ აქედან ჩნდება მთავარი კითხვა:

რატომ უნდა არსებობდეს კიდევ ერთი, ყველასთვის საერთო პოლიტიკური პასუხი – „ეს ადამიანი ჩვენთვის მისაღებია“ ან „ეს ადამიანი ჩვენთვის მიუღებელია“ – თუ კონკრეტულ ადამიანებს უკვე შეუძლიათ თავად გადაწყვიტონ, ვისთან სურთ ურთიერთობა და ვისთან – არა?

ადამიანი ხომ უბრალოდ აბსტრაქტულ „ქვეყანაში“ არ ცხოვრობს.

ის ცხოვრობს კონკრეტულ სახლში.

მუშაობს კონკრეტულ კომპანიაში.

სწავლობს კონკრეტულ უნივერსიტეტში.

ყიდულობს კონკრეტულ მაღაზიაში.

სტუმრობს კონკრეტულ სასტუმროს.

იყენებს კონკრეტულ რესურსებს.

ამიტომ „ვინ არის მისაღები?“ შეიძლება სხვა კითხვებად დავშალოთ:

ვის საკუთრებაში სურს შესვლა?

თანახმაა მესაკუთრე?

ვინ სთავაზობს სამუშაოს?

ვინ სთავაზობს საცხოვრებელს?

ვინ იხდის?

ვინ იღებს სარგებელს?

ვინ ატარებს რისკს?

ვინ აგებს პასუხს ზიანზე?

და ვის აქვს უფლება თქვას – არა?

ასე დასმული საკითხი უკვე მხოლოდ მიგრაციაზე აღარ არის.

ეს არის კითხვა იმის შესახებ, ვინ უნდა წყვეტდეს ადამიანთა ურთიერთობებს – პოლიტიკური ხელისუფლება თუ თვითონ ამ ურთიერთობის მონაწილეები.

აქედან იწყება მიგრაციის დეპოლიტიზაციის ეკონომიკური ლოგიკა.

„ქვეყანაში მოწვევა“ სინამდვილეში რას ნიშნავს?

დავუშვათ, საქართველოში მცხოვრებ ადამიანს იტალიელი მეგობრის სტუმრად მოწვევა სურს.

რისი შეთავაზება შეუძლია მას?

საკუთარი სახლის.

საკუთარი დროის.

საკუთარი ფულის.

შეუძლია მეგობარს სასტუმროს ფული გადაუხადოს.

შეუძლია საჭმელი უყიდოს.

მაგრამ ვერ მისცემს იმას, რაც მას არ ეკუთვნის.

ვერ მისცემს მეზობლის სახლში ცხოვრების უფლებას.

ვერ აიძულებს კერძო კომპანიას მის დასაქმებას.

ვერ უბრძანებს სასტუმროს მის მიღებას.

ეს მარტივი პრინციპია:

ადამიანს სხვისთვის მხოლოდ იმ უფლების გადაცემა შეუძლია, რომელიც თვითონ აქვს.

ამიტომ თვითონ გამოთქმა – „მე ეს ადამიანი საქართველოში მოვიწვიე“ – ზედმეტად ფართოა.

სინამდვილეში მე ის ჩემთან მოვიწვიე.

უნივერსიტეტმა – უნივერსიტეტში.

დამსაქმებელმა – სამსახურში.

სასტუმრომ – სასტუმროში.

მესაკუთრემ – საკუთარ ბინაში.

არც ერთ მათგანს არ შეუძლია ადამიანის „მთელ ქვეყანაში მოწვევა“, რადგან მთელი ქვეყანა არც ერთ მათგანს არ ეკუთვნის.

სინამდვილეში ერთი მომწვევი საერთოდ არ არსებობს

დავუშვათ, უცხოელი საქართველოში უნივერსიტეტში სასწავლებლად ჩამოდის.

უნივერსიტეტი მას მხოლოდ სწავლას სთავაზობს.

ბინას სხვა მესაკუთრე აქირავებს.

სამსახურს შეიძლება მესამე ადამიანი სთავაზობდეს.

დაზღვევას – მეოთხე კომპანია.

ტელეფონის მომსახურებას – მეხუთე.

საკვებს ათობით სხვადასხვა ბიზნესი ყიდის.

ამიტომ ადამიანის ცხოვრება ერთი „მომწვევის“ მიერ შექმნილი ურთიერთობა არ არის.

ეს მრავალი დამოუკიდებელი ურთიერთობის ქსელია.

თითოეულ ურთიერთობას ჰყავს საკუთარი მონაწილეები, აქვს საკუთარი ფასი და საკუთარი პასუხისმგებლობა.

ამიტომ უკეთესი მოდელი არ არის:

მოწვევა → ქვეყანაში შემოსვლა → მომწვევის პასუხისმგებლობა.

უფრო ზუსტია:

საკუთრება → თანხმობა → კონკრეტული ურთიერთობა → კონკრეტული პასუხისმგებლობა.

ეს განსხვავება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი ხდება, როდესაც ადამიანების რაოდენობა იზრდება.

ერთი ადამიანის თანხმობა სხვების თანხმობას არ ნიშნავს. თუ მე უცხოელს ბინას ვაქირავებ, მხოლოდ ჩემს საკუთრებაზე ვიღებ გადაწყვეტილებას. სხვა მესაკუთრე თავად წყვეტს, სურს თუ არა მასთან ურთიერთობა. ამიტომ ვერც ერთი მოქალაქე, უნივერსიტეტი თუ დამსაქმებელი უცხო ადამიანს სხვისი სახელით ვერ „მიიღებს“ – თითოეული მხოლოდ საკუთარ რესურსსა და საკუთარ ურთიერთობაზე წყვეტს.

თუ უნივერსიტეტმა 20,000 სტუდენტი მიიღო?

დავუშვათ, კერძო უნივერსიტეტმა 20,000 უცხოელი სტუდენტის მიღება გადაწყვიტა.

უნივერსიტეტისთვის ეს შეიძლება ძალიან მომგებიანი იყოს.

სტუდენტები იხდიან სწავლის საფასურს.

უნივერსიტეტი იღებს შემოსავალს.

მაგრამ ჩნდება კითხვა:

რისი მიცემა შეუძლია უნივერსიტეტს ამ 20,000 ადამიანისთვის?

იმის, რაც თვითონ ეკუთვნის ან რისი შეთავაზების უფლებაც აქვს.

შეუძლია დაუთმოს აუდიტორია.

ბიბლიოთეკა.

ლაბორატორია.

საკუთარი კამპუსი.

საკუთარი საერთო საცხოვრებელი.

მაგრამ უნივერსიტეტი ვერ მისცემს მათ ჩემი ბინის გამოყენების უფლებას.

ვერ მისცემს მეზობლის მიწას.

ვერ დაავალდებულებს კერძო დამსაქმებელს მათ დასაქმებას.

ვერ უბრძანებს კერძო კლუბს მათ მიღებას.

უნივერსიტეტს შეუძლია თქვას:

„მოდი ჩემს უნივერსიტეტში.“

ვერ იტყვის:

„მე მოგიწვიე და ამიტომ ყველა დანარჩენი ვალდებულია მიგიღოს.“

ნიშნავს ეს, რომ უნივერსიტეტმა 20,000-კაციანი კამპუსი უნდა ააშენოს?

არა.

ეს უკვე საპირისპირო უკიდურესობა იქნებოდა.

სტუდენტს შეუძლია კამპუსის გარეთ ცხოვრება, თუ იქ კონკრეტული მესაკუთრე ნებაყოფლობით მიიღებს.

დავუშვათ, 5,000 მესაკუთრეს სურს უცხოელი სტუდენტებისთვის ბინის მიქირავება.

მესაკუთრეს აქვს ბინა.

სტუდენტს სჭირდება ბინა.

ისინი თანხმდებიან ფასზე.

აქ უნივერსიტეტი საერთოდ აღარ არის ურთიერთობის მონაწილე.

არსებობს 5,000 სხვადასხვა მესაკუთრის 5,000 დამოუკიდებელი გადაწყვეტილება.

იგივე ეხება მუშაობას.

თუ სტუდენტს მუშაობა სურს და რესტორანს მისი დაქირავება უნდა, ეს უკვე სტუდენტისა და რესტორნის ურთიერთობაა.

თუ სხვა დამსაქმებელს მისი დაქირავება არ უნდა, ვერავინ აიძულებს.

ასე ნაწილდება გადაწყვეტილებაც და პასუხისმგებლობაც.

ვინ წყვეტს, რამდენი უცხოელია „საჭირო“?

აქ უკვე რაოდენობის საკითხიც ჩნდება.

დავუშვათ, ვიღაც ამბობს, რომ ქვეყანას 5,000 უცხოელი მშენებელი სჭირდება.

რატომ 5,000?

რატომ არა 3,000?

ან 12,000?

ამ ინფორმაციის დიდი ნაწილი კონკრეტულ ადამიანებშია განაწილებული.

სამშენებლო კომპანიამ იცის, რამდენი მუშაკი სჭირდება.

იცის, რა კვალიფიკაციით.

იცის, რამდენის გადახდა უღირს.

მუშაკმა იცის, რა ხელფასისთვის უღირს ჩამოსვლა.

ბინის მესაკუთრემ იცის, რა ფასად გააქირავებს სახლს.

თუ მუშაკი ნამდვილად სჭირდება კომპანიას, კომპანია მზად იქნება საკუთარი ფული გადაუხადოს.

ეს გაცილებით ძლიერი ინფორმაციაა, ვიდრე რომელიმე უწყების განცხადება, რომ ეს პროფესია „საჭიროა“.

ფასი კვოტაზე უკეთეს ინფორმაციას იძლევა

დავუშვათ, ერთ ქალაქში ძალიან ბევრი ადამიანი ცდილობს დასახლებას.

ბინების რაოდენობა უცებ ვერ გაიზრდება.

იზრდება ქირა.

იზრდება უძრავი ქონების ფასი.

ეს ორ რამეს აკეთებს.

პირველი – მშენებლებს უჩნდებათ სტიმული მეტი საცხოვრებელი ააშენონ.

მეორე – ამ ადგილზე ცხოვრება ძვირდება და მოთხოვნის ნაწილს სხვაგან გადასვლის სტიმული უჩნდება.

ასევე მუშაობს სხვა რესურსების ფასიც.

თუ მოთხოვნა იზრდება ტრანსპორტზე, საცხოვრებელზე, დაზღვევაზე, განათლებაზე ან სხვა მომსახურებაზე, მათი ფასი დეფიციტის შესახებ ინფორმაციას გვაძლევს.

ამიტომ რაოდენობას მხოლოდ სახელმწიფო კვოტა არ ზღუდავს.

მას ზღუდავს რესურსების რეალური ფასი.

კვოტის შემთხვევაში ვიღაცამ უნდა გამოიცნოს, 5,000 არის სწორი რაოდენობა, 10,000 თუ 20,000.

ფასის შემთხვევაში ასეთი გამოცნობა საჭირო არ არის.

მოთხოვნა, მიწოდება და ფასი აჩვენებს, სად არის რესურსი დეფიციტური და სად ღირს მისი გაზრდა.

მთავარი პირობა – ვინც სარგებელს იღებს, ხარჯიც უნდა დაინახოს

ფასის მექანიზმი მხოლოდ მაშინ მუშაობს სრულად, როდესაც გადაწყვეტილების ხარჯი სხვაზე არ გადაიტანება.

დავუბრუნდეთ უნივერსიტეტს.

ვთქვათ, ერთი სტუდენტი წელიწადში 5,000 დოლარს იხდის.

20,000 სტუდენტი უნივერსიტეტისთვის 100 მილიონი დოლარის შემოსავალია.

ამიტომ უნივერსიტეტს ბევრი სტუდენტის მიღების ძლიერი სტიმული აქვს.

მაგრამ რა მოხდება, თუ ამ გადაწყვეტილებასთან დაკავშირებული მნიშვნელოვანი ხარჯების ნაწილი უნივერსიტეტს და სტუდენტებს კი არა, სხვა ადამიანებს ეკისრებათ?

მაგალითად, თუ მათი ცხოვრების ნაწილი გადასახადის გადამხდელის მიერ დაფინანსებულ მომსახურებებზე გადადის, უნივერსიტეტი თავისი გადაწყვეტილების სრულ ფასს ვეღარ ხედავს.

იგივე პრობლემა შეიძლება დამსაქმებელთანაც გაჩნდეს.

იგი იღებს მუშაკის შრომით სარგებელს, მაგრამ თუ ამ მუშაკთან დაკავშირებული ხარჯების მნიშვნელოვანი ნაწილი სხვა ადამიანებს ეკისრებათ, დამსაქმებელი საკუთარ გადაწყვეტილებაში სრულ ფასს აღარ ითვალისწინებს.

პრობლემა მარტივია:

ერთი იღებს გადაწყვეტილებას და სარგებელს, მეორე კი ხარჯის ნაწილს იხდის.

ამიტომ კერძო სარგებელს კერძო პასუხისმგებლობაც უნდა ახლდეს.

უფრო მარტივად – ჩემი მოწვეული სხვისი სარჩენი არ უნდა გახდეს. თუ მე ადამიანს ვასაქმებ, ბინას ვაქირავებ, სასწავლებლად ვიღებ ან სხვა ურთიერთობას ვთავაზობ, ამ გადაწყვეტილების ხარჯი არ უნდა გადავაკისრო ადამიანს, რომელსაც მასში მონაწილეობა არ მიუღია.

თუ სტუდენტი საკუთარ ხარჯებს თვითონ, საკუთარი რესურსებით ფარავს – ეს მისი გადაწყვეტილებაა.

თუ უნივერსიტეტი კონკრეტულ ხარჯზე გარანტიას იძლევა – ეს უნივერსიტეტის პასუხისმგებლობაა.

თუ კერძო მზღვეველი იღებს რისკს – ეს მისი გადაწყვეტილებაა და ამ რისკისთვის ფასსაც თვითონ ადგენს.

თუ ოჯახი აფინანსებს – ოჯახის გადაწყვეტილებაა.

ხარჯი უნდა გადანაწილდეს ადამიანებზე, რომლებსაც შესაბამისი გადაწყვეტილება არ მიუღიათ.

ამასთან, „საკუთარი რესურსი“ კანონიერად მოპოვებულ საკუთრებას გულისხმობს. თუ არსებობს კონკრეტული საფუძველი ეჭვისთვის, რომ ფული ან ქონება კორუფციით, თაღლითობით, მითვისებით ან სხვა დანაშაულებრივი გზით არის მოპოვებული, მისი წარმომავლობის გამოძიება სამართალდამცავი სისტემის საქმეა და არა იმ კერძო პირისა, რომელიც ამ ადამიანთან გარიგებაში შედის. თუ მას ამის ეჭვი აქვს – გარიგებაში არ უნდა შევიდეს. ხოლო თუ შევა – პასუხისმგებლობაც უნდა აიღოს.

მომწვევი პასუხს აგებს ყველაფერზე, რასაც მოწვეული გააკეთებს?

არა.

ეს მეორე უკიდურესობა იქნებოდა.

დავუშვათ, უნივერსიტეტმა სტუდენტი მიიღო და ამ სტუდენტმა მაღაზია გაქურდა.

ქურდობა ჩაიდინა სტუდენტმა.

უნივერსიტეტმა კი არა.

თუ ქართველი სტუდენტი ჩაიდენს იმავეს, უნივერსიტეტი არც მის დანაშაულზე აგებს ავტომატურად პასუხს.

პასუხისმგებლობის პრინციპი სწორედ ის არის, რომ ადამიანი პასუხს აგებს საკუთარ მოქმედებაზე.

თუ სტუდენტმა იქურდა – პასუხს აგებს ქურდობაზე.

თუ ქონება დააზიანა – ზიანზე.

თუ ვინმე მოატყუა – თაღლითობაზე.

თუ ძალადობა ჩაიდინა – ძალადობაზე.

თუ კონტრაქტი დაარღვია – იმ ვალდებულებაზე, რომელიც თვითონ აიღო.

მოწვეულის ყველა ქმედებაზე მომწვევის ავტომატური პასუხისმგებლობა ისეთივე გაუმართლებელი იქნებოდა, როგორც ერთი უცხოელის დანაშაულზე ყველა უცხოელის პასუხისმგებლობა.

მაშინ რაზე პასუხობს მომწვევი?

საკუთარ მოქმედებაზე და საკუთარ დაპირებაზე.

დავუშვათ, უნივერსიტეტმა სტუდენტს დაჰპირდა ერთი წლით საცხოვრებლის დაფინანსებას.

ექვსი თვის შემდეგ ვერ იტყვის:

„სწავლა შეწყვიტა და ახლა სხვებმა მიხედონ.“

თუ ასეთი ვალდებულება ხელშეკრულებით აიღო, უნდა შეასრულოს.

სხვა მაგალითი.

უნივერსიტეტმა იცის, რომ კონკრეტულ ადამიანს სხვა კამპუსში ძალადობის გამო აუკრძალეს ყოფნა.

მიუხედავად ამისა, შეგნებულად მალავს ამ ინფორმაციას, საკუთარ საერთო საცხოვრებელში ათავსებს მას და სხვა მცხოვრებლებს არწმუნებს, რომ შესაბამისი შემოწმება ჩატარდა.

თუ შემდეგ ზიანი დადგა, უნივერსიტეტის პასუხისმგებლობის საკითხი შეიძლება გაჩნდეს არა იმიტომ, რომ „უცხოელი მოიწვია“, არამედ იმიტომ, რომ თავად მოატყუა ადამიანები ან აიღო კონკრეტული ვალდებულება და არ შეასრულა.

პასუხისმგებლობა უნდა გამომდინარეობდეს საკუთარი მოქმედებიდან, დაპირებიდან, კონტრაქტიდან ან სხვისთვის მიყენებული კონკრეტული ზიანიდან – არა უბრალოდ მოწვევიდან.

და თუ სტუდენტი საერთოდ სტუდენტი არ არის?

დავუშვათ, უნივერსიტეტმა 20,000 უცხოელი მიიღო, მაგრამ რამდენიმე ათასი სინამდვილეში სწავლას საერთოდ არ აპირებს.

დღევანდელ სისტემაში სახელმწიფოს უწევს შეამოწმოს:

ნამდვილად სტუდენტია?

დადის ლექციებზე?

იღებს კრედიტებს?

ნამდვილად სწავლისთვის ჩამოვიდა?

მაგრამ რატომ გახდა ეს სახელმწიფოს პრობლემა?

იმიტომ, რომ სახელმწიფომ ჯერ შექმნა განსაკუთრებული კატეგორია – „სტუდენტური ვიზა“ – და შემდეგ ამ კატეგორიას ქვეყანაში ყოფნის განსაკუთრებული უფლება დაუკავშირა.

სახელმწიფომ ჯერ იკითხა – „რატომ მოდიხარ?“ – და შემდეგ სხვადასხვა პასუხს სხვადასხვა უფლება მიაბა.

ამის შემდეგ იძულებულია გადაამოწმოს, სიმართლეს ამბობს თუ არა ადამიანი.

თუ განსაკუთრებული მიგრაციული პრივილეგია აღარ არსებობს, „ყალბი სტუდენტის“ პრობლემის დიდი ნაწილიც ქრება.

დავუშვათ, ადამიანი ჩაირიცხა უნივერსიტეტში და შემდეგ სწავლას თავი დაანება.

თუ უნივერსიტეტი მოატყუა – ეს მათი ურთიერთობის საკითხია.

მაგრამ თუ ამის შემდეგ სხვა მესაკუთრე საკუთარი სურვილით ბინას აქირავებს, სხვა კომპანია ასაქმებს და ადამიანი საკუთარ ხარჯებს თვითონ ფარავს, რატომ უნდა იყოს სახელმწიფოს საქმე, კვლავ სტუდენტია თუ არა?

მისი ურთიერთობა უნივერსიტეტთან დასრულდა.

სხვა ნებაყოფლობითი ურთიერთობები კი შეიძლება გაგრძელდეს.

და თუ უნივერსიტეტი თვითონ ყიდის ყალბ ჩარიცხვებს?

მაშინ პრობლემა უნივერსიტეტის საკუთარი მოქმედებაა.

თუ უნივერსიტეტი ადამიანს ატყუებს – თაღლითობის საკითხია.

თუ პარტნიორებს, სტუდენტებს ან სხვა ადამიანებს შეგნებულად აძლევს ცრუ ინფორმაციას – პასუხისმგებლობაც ამ მოქმედებიდან უნდა გამომდინარეობდეს.

მაგრამ თუ უნივერსიტეტი რეალურ მომსახურებას ყიდის და სტუდენტი შემდეგ გადაწყვეტს, რომ ამ მომსახურებით აღარ ისარგებლოს, ეს სხვა შემთხვევაა.

მთავარია, აღარ გვჭირდება სახელმწიფო უწყება, რომელიც თითოეული ადამიანის ფარული მოტივის გამოცნობას ცდილობს.

კითხვა გაცილებით მარტივი ხდება:

ვინ ვის რა დაჰპირდა?

ვინ ვის რა გადაუხადა?

ვინ დაარღვია კონტრაქტი?

ვინ მოატყუა ვინმე?

ვინ მიაყენა სხვას ზიანი?

ეს უკვე ჩვეულებრივი სამართლის კითხვებია და არა სპეციალური მიგრაციული პოლიტიკის.

და თუ ადამიანი სხვა მიზნით ფინანსდება?

ახლა უფრო რთული შემთხვევა წარმოვიდგინოთ.

უცხოეთიდან ვიღაც აფინანსებს ათასობით ადამიანის საქართველოში ჩამოსვლას.

ფორმალურად ისინი შეიძლება სტუდენტები იყვნენ.

შეიძლება რეალურად სწავლობდნენ კიდეც.

მაგრამ დამფინანსებელს სხვა მიზანიც ჰქონდეს – პოლიტიკური, რელიგიური, კულტურული ან სხვა.

მხოლოდ დაფინანსების არსებობა ჯერ არ გვეუბნება, რომ ვინმეს უფლება დაირღვა.

უცხოეთიდან შეიძლება ფინანსდებოდეს სტუდენტი.

მკვლევარი.

ბიზნესი.

ეკლესია.

მედია.

სპორტული კლუბი.

თეატრი.

საქველმოქმედო ორგანიზაცია.

ამიტომ კითხვა ისევ კონკრეტულ მოქმედებაზე უნდა გადავიდეს.

თუ ადამიანი ატყუებს – თაღლითობაა.

თუ სხვის საკუთრებას აზიანებს – პასუხს აგებს ზიანზე.

თუ ძალადობს – პასუხს აგებს ძალადობაზე.

თუ სხვის საკუთრებაში ნებართვის გარეშე შედის – მესაკუთრის უფლება ირღვევა.

თუ რაიმე სხვა ადამიანის უფლებას არღვევს – პასუხს აგებს სწორედ ამ დარღვევისთვის.

ადამიანის ფარული აზრებისა და მიზნების წინასწარ გამოცნობა სამართლის ამოცანა ვერ იქნება.

და თუ მავნე იდეებს ავრცელებს?

აქ კიდევ უფრო ფრთხილი განსხვავებაა საჭირო.

ვთქვათ, უცხოელი სტუდენტი ავრცელებს იდეებს, რომლებიც ადგილობრივი მოსახლეობის ნაწილს უკიდურესად მავნედ მიაჩნია.

ვინ უნდა გადაწყვიტოს, რომელი აზრია „მავნე“?

ერთი ადამიანისთვის მავნე იდეა მეორისთვის შეიძლება სწორი იყოს.

თუ პოლიტიკურ ხელისუფლებას მივცემთ უფლებას აკრძალოს ყველაფერი, რასაც „მავნეს“ უწოდებს, იგივე ძალაუფლება ხვალ შეიძლება ნებისმიერი განსხვავებული აზრის წინააღმდეგ გამოიყენოს.

ამიტომ კვლავ კონკრეტულ მოქმედებასა და კონკრეტულ უფლებას უნდა დავუბრუნდეთ.

თუ ადამიანი მატყუებს ჩემი ფულის მისაღებად – ეს თაღლითობაა.

თუ კონკრეტულად მემუქრება – მუქარის საკითხია.

თუ სხვის საკუთრებას აზიანებს – საკუთრების დარღვევაა.

თუ ძალადობისთვის კონკრეტულ ქმედებას ახორციელებს – ამ ქმედებისთვის უნდა აგოს პასუხი.

მაგრამ თუ უბრალოდ ამბობს იმას, რაც მე ძალიან ცუდ იდეად მიმაჩნია, ეს ჯერ კიდევ არ ნიშნავს, რომ ჩემი საკუთრების უფლება დაირღვა.

ამავე დროს არც მე ვარ ვალდებული ჩემი რესურსი მივცე მის იდეას.

უნივერსიტეტს შეუძლია განსაზღვროს, რა პირობებით გამოიყენება მისი აუდიტორია.

კერძო გამოცემას შეუძლია გადაწყვიტოს, რას გამოაქვეყნებს.

კერძო კლუბს შეუძლია წევრობის საკუთარი პირობები ჰქონდეს.

მესაკუთრეს შეუძლია თავისი სივრცის გამოყენების წესები განსაზღვროს.

სიტყვის თავისუფლება არ ნიშნავს სხვისი საკუთრების გამოყენების უფლებას საკუთარი სიტყვის გასავრცელებლად.

აქაც იგივე პრინციპი მუშაობს – საკუთარი აზრის გამოთქმის თავისუფლება და სხვისი რესურსის მოთხოვნის უფლება ერთი რამ არ არის.

მაგრამ თუ 20,000 ადამიანი გარემოს მთლიანად ცვლის?

ახლა მივდივართ ყველაზე რთულ საკითხამდე.

დავუშვათ, წინა პრობლემები საერთოდ არ გვაქვს.

20,000 უცხოელი ჩამოვიდა.

სახელმწიფოსგან ფულს არ იღებენ.

ბინებს საკუთარი ფულით ქირაობენ.

მესაკუთრეები ნებაყოფლობით აქირავებენ.

მუშაობენ იქ, სადაც დამსაქმებლებს მათი დაქირავება სურთ.

კანონს არ არღვევენ.

მაგრამ ერთ რაიონში ბევრი მათგანი დასახლდა.

გაიხსნა მათი რესტორნები.

მაღაზიები.

კულტურული ცენტრები.

ქუჩაში სულ უფრო ხშირად ისმის სხვა ენა.

იცვლება უბნის ყოველდღიური ცხოვრება.

ადგილობრივთა ნაწილს ეს არ მოსწონს.

ისინი ამბობენ:

„ჩვენ ეს ადამიანები არ მოგვიწვევია. რატომ უნდა შეიცვალოს ჩვენი გარემო?“

ეს პრეტენზია უბრალოდ ეკონომიკური სტატისტიკით ვერ გაქრება.

ადამიანისთვის მხოლოდ ხელფასი და უძრავი ქონების ფასი არ არის მნიშვნელოვანი.

ენა შეიძლება იყოს ღირებულება.

ტრადიცია.

ნაცნობი გარემო.

სამეზობლო.

ცხოვრების წესი.

ამიტომ პასუხი ვერ იქნება – „თუ ეკონომიკა გაიზარდა, პრობლემა არ არსებობს“.

პრობლემა შეიძლება ნამდვილად არსებობდეს.

მაგრამ შემდეგ სხვა კითხვა ჩნდება:

ვის ეკუთვნის ამ გარემოს შენარჩუნების უფლება?

გარემოს ცვლილება და საკუთრება

დავუშვათ, ჩემს ქუჩაზე ათი ქართული რესტორანია.

ათი სხვადასხვა მესაკუთრე გადაწყვეტს, რომ ფართი უცხოელებს მიაქირაოს.

რამდენიმე წლის შემდეგ ათივე უცხოური რესტორანია.

მე ეს არ მომწონს.

ჩემი უკმაყოფილება რეალურია.

მაგრამ მქონდა თუ არა საკუთრების უფლება იმაზე, რომ ეს ქუჩა ყოველთვის ისეთი დარჩენილიყო, როგორიც ადრე იყო?

თუ ასეთი უფლება არასოდეს შემიძენია და არც სხვა მესაკუთრეებთან მქონია ასეთი შეთანხმება – არა.

მე მაქვს უფლება ჩემს სახლზე.

მეზობელს – თავისაზე.

თავისუფალი საკუთრების სისტემა გარემოს უცვლელობის გარანტიას არ იძლევა.

ეს მნიშვნელოვანი დასკვნაა და მისი დამალვა არ ღირს.

თავისუფლება არ ნიშნავს, რომ ყველაფერი ყოველთვის ისეთი დარჩება, როგორიც მე მომწონს.

ქალაქი იცვლება.

ადამიანები გადაადგილდებიან.

ბიზნესები იხსნება და იხურება.

სახლები შენდება.

ფასები იცვლება.

ახალი კულტურული გავლენები ჩნდება.

თავისუფლების კითხვა სხვაა:

ვის აქვს გადაწყვეტილების უფლება კონკრეტულ რესურსზე?

თუ გარემოს შენარჩუნება ჩვენთვის მნიშვნელოვანია?

მაშინ ეს სურვილი შეიძლება საკუთრებისა და შეთანხმების ნაწილად ვაქციოთ.

რამდენიმე მესაკუთრეს შეუძლია შექმნას საერთო საცხოვრებელი გაერთიანება.

შეუძლიათ წინასწარ შეთანხმდნენ საერთო სივრცეების გამოყენების წესებზე.

კერძო დასახლებას შეუძლია საკუთარი წესები ჰქონდეს.

კერძო კლუბს – წევრობის პირობები.

სკოლას – სწავლების ენა და პროგრამა.

მესაკუთრეს – საკუთარი ქონების გამოყენების პირობები.

აქ განსხვავება ფუნდამენტურია.

ერთი შემთხვევაა:

„შენი საკუთრება შენია, მაგრამ მე არ მომწონს შენი არჩევანი და ამიტომ აგიკრძალავ.“

სხვა შემთხვევაა:

„ჩვენ ეს სივრცე ერთად შევქმენით და წინასწარ შევთანხმდით მის წესებზე.“

პირველი სხვის საკუთრებაზე კონტროლის მოთხოვნაა.

მეორე – საკუთარი საკუთრებისა და კონტრაქტის გამოყენება.

ეს ასევე ნიშნავს, რომ თავისუფალი წესრიგი სხვადასხვა ტიპის გარემოს არსებობას უშვებს.

შეიძლება არსებობდეს ძალიან ღია დასახლება, სადაც მესაკუთრეები თითქმის ყველას აქირავებენ სახლს.

შეიძლება არსებობდეს გაერთიანება, სადაც წევრები საერთო სივრცეების გამოყენებაზე უფრო მკაცრ პირობებზე შეთანხმდნენ.

ადამიანებს აღარ სჭირდებათ მთელი ქვეყნისთვის ერთი წესის დაწესება.

მათ შეუძლიათ განსხვავებული წესებით იცხოვრონ იქ, სადაც ამისთვის საკუთრებითი და სახელშეკრულებო საფუძველი აქვთ.

მაგრამ ქუჩა ვისია?

აქ რჩება ყველაზე რთული პრობლემა.

ადამიანი მხოლოდ სახლში არ ცხოვრობს.

სახლიდან ქუჩაში გამოდის.

იყენებს ტროტუარს.

გზას.

პარკს.

საზოგადოებრივ ინფრასტრუქტურას.

თანამედროვე ქალაქში ამ სივრცეების დიდი ნაწილი საჯაროა.

სწორედ აქ ბუნდოვანი ხდება საკუთრების პასუხი. საჯარო სივრცეში კონკრეტული მესაკუთრე არ არსებობს, რომელსაც ჩვეულებრივი მესაკუთრის მსგავსად შეუძლია განსაზღვროს გამოყენების პირობები.

აქედან წარმოიშობა მნიშვნელოვანი წინააღმდეგობა.

დავუშვათ, სახელმწიფომ თქვა, რომ საჯარო ქუჩა ყველასთვის თანაბრად ღიაა.

მაშინ იმ ადამიანების სურვილი, რომლებმაც ეს სივრცე დააფინანსეს ან მის გვერდით ცხოვრობენ, შეიძლება პრაქტიკულად მნიშვნელობას კარგავდეს.

მაგრამ თუ სახელმწიფო გადაწყვეტს, ვინ გამოიყენოს ქუჩა და ვინ – არა, ისევ პოლიტიკური ხელისუფლება ხდება მთავარი განმკარგავი.

საჯარო საკუთრება სწორედ ამიტომ ქმნის რთულ პრობლემას – ვერ ვპოულობთ კონკრეტულ მესაკუთრეს, რომლის თანხმობაც საკითხს გადაწყვეტდა.

რაც მეტია ასეთი საერთო რესურსი, მით მეტი საკითხი ხდება პოლიტიკური.

ვინ გამოიყენებს?

რამდენად?

რა ფასად?

ვის ხარჯზე?

რა წესებით?

ამ კითხვების თავიდან სრულად აცილება შეუძლებელია მანამ, სანამ რესურსის მნიშვნელოვანი ნაწილი ყველასია და კონკრეტულად არავისი.

ამიტომ მიმართულება კიდევ უფრო მეტი მიგრაციული ბიუროკრატია კი არ არის.

საპირისპიროა:

რაც შეიძლება მეტი კონკრეტული საკუთრება;

რაც შეიძლება მეტი კონტრაქტით მართული საერთო სივრცე;

რაც შეიძლება მეტი გადაწყვეტილება იმ ადამიანებთან, რომლებიც შედეგსაც ატარებენ;

და რაც შეიძლება ნაკლები რესურსი, რომლის გამოყენებაც ყველამ ყველასთვის პოლიტიკური გზით უნდა გადაწყვიტოს.

მიგრაციის პოლიტიზებას სოციალური სახელმწიფოც აძლიერებს

კიდევ ერთი მიზეზი, რის გამოც ადამიანებს აინტერესებთ, „ვინ შემოდის“, საერთო ხარჯია.

თუ ახალი ადამიანი მხოლოდ საკუთარ ფულს ხარჯავს, მის ეკონომიკურ არჩევანში სხვების ჩარევის მიზეზი შედარებით მცირეა.

მაგრამ სურათი იცვლება, თუ მისი ცხოვრების ხარჯების ნაწილი ავტომატურად სხვებს ეკისრებათ.

დავუშვათ, ორი ადამიანი შეთანხმდა.

ერთმა მეორე დაასაქმა.

ორივესთვის გარიგება სასარგებლოა.

მაგრამ თუ ამის შედეგად მესამე ადამიანს გადასახადით უწევს დამატებითი მომსახურებების დაფინანსება, გარიგება უკვე მხოლოდ პირველი ორის საქმე აღარ არის.

მესამე ადამიანიც ჩნდება ურთიერთობაში – მისი სურვილის გარეშე.

სწორედ აქ ჩნდება პოლიტიკური მოთხოვნა:

„თუ მე ვიხდი, მეც მინდა ვიცოდე, ვის ვაფინანსებ.“

რაც უფრო დიდია იძულებით საერთო დაფინანსება, მით უფრო ძლიერია მიგრაციის პოლიტიკური კონტროლის მოთხოვნაც.

ამიტომ მიგრაციის დეპოლიტიზაცია რთულია სოციალური ხარჯების დეპოლიტიზაციის გარეშე.

თუ ადამიანი საკუთარ საცხოვრებელს, დაზღვევას, განათლებას და სხვა მომსახურებებს თვითონ ან ნებაყოფლობითი კერძო მხარის დახმარებით აფინანსებს, სხვა ადამიანებს ნაკლები მიზეზი აქვთ მის ცხოვრებაზე პოლიტიკური კონტროლი მოითხოვონ.

საკუთრების ყიდვა ქვეყნის ყიდვა არ არის

კიდევ ერთი გავრცელებული შიში უცხოელების მიერ უძრავი ქონების შეძენას ეხება.

დავუშვათ, უცხოელები მასობრივად ყიდულობენ ბინებსა და მიწას.

ეს ნამდვილად შეიძლება ცვლიდეს ფასებს, დასახლების სტრუქტურას და კონკრეტული ადგილის ხასიათსაც.

მაგრამ აქ ერთმანეთისგან უნდა გავმიჯნოთ საკუთრება და პოლიტიკური ძალაუფლება.

თუ უცხოელმა იყიდა ბინა, მან იყიდა ბინა.

მას არ უყიდია მეზობლის ბინა.

არ უყიდია ქალაქი.

არ უყიდია სახელმწიფო.

ამიტომ საკუთრების შეძენა ადამიანს აძლევს უფლებას საკუთარ ქონებაზე, მაგრამ ავტომატურად არ აძლევს უფლებას სხვებს დაუწესოს წესები.

ამავე დროს, თუ ადგილობრივ მესაკუთრეს საკუთარი სახლის გაყიდვა სურს და უცხოელი საუკეთესო ფასს სთავაზობს, მისთვის გაყიდვის აკრძალვა უკვე ადგილობრივი მესაკუთრის თავისუფლების შეზღუდვაცაა.

ამიტომ ერთმანეთისგან უნდა გაიმიჯნოს:

საკუთრება;

ცხოვრება;

კერძო სივრცეზე წვდომა;

ფინანსური მონაწილეობა;

და პოლიტიკური მონაწილეობა.

ერთი მეორეს ავტომატურად არ გულისხმობს, თუმცა ისინი ერთმანეთისგან სრულიად მოწყვეტილიც არ არის.

თუ უცხოელი საქართველოში სახლს, მიწას ან საწარმოს ყიდულობს, ის უკვე მხოლოდ დროებითი სტუმარი აღარ არის. იგი ხდება ადგილობრივი მესაკუთრე, აბანდებს საკუთარ კაპიტალს, მონაწილეობს ეკონომიკურ ურთიერთობებში და საკუთარ თავზე იღებს აქ მიღებული გადაწყვეტილებების ნაწილს. თუ ამას ემატება ხანგრძლივი ცხოვრება, საქმიანობა და გადასახადების გადახდა, იგი საერთო ხარჯების დაფინანსებაშიც მონაწილეობს.

ამიტომ ბუნებრივად ჩნდება შემდეგი კითხვაც: როდის და რა პირობებით უნდა გადაიზარდოს ასეთი ხანგრძლივი ეკონომიკური და სოციალური კავშირი პოლიტიკურ მონაწილეობაში?

ამ კითხვაზე მხოლოდ საკუთრების ფაქტი პასუხს ვერ გვაძლევს.

სახლის ყიდვა ადამიანს აძლევს უფლებას სახლზე.

გადასახადის გადახდა ნიშნავს საერთო ხარჯების დაფინანსებაში მონაწილეობას.

ხოლო პოლიტიკური მონაწილეობა ნიშნავს მონაწილეობას ისეთი წესების განსაზღვრაში, რომლებიც არა მხოლოდ მის საკუთრებაზე, არამედ სხვა ადამიანებზეც ვრცელდება.

ამიტომ არც ერთი სახლის შეძენა უნდა ნიშნავდეს ავტომატურად სრულ პოლიტიკურ უფლებებს და არც საპირისპირო დასკვნაა აუცილებელი – რომ ადამიანი, რამდენი ხანიც უნდა ცხოვრობდეს აქ, რამდენიც უნდა დააბანდოს, შექმნას და გადაიხადოს, მაინც სამუდამოდ მხოლოდ უცხო პირად უნდა დარჩეს.

საკუთრება თავისთავად არ ქმნის პოლიტიკურ უფლებას, მაგრამ ხანგრძლივი ცხოვრება, საკუთრება, საქმიანობა და საერთო ხარჯებში მონაწილეობა პოლიტიკური მონაწილეობის საკითხს ბუნებრივად აჩენს.

სად გადის ეს ზღვარი და რა პირობებით ხდება ადამიანი პოლიტიკური საზოგადოების წევრი, უკვე მოქალაქეობისა და პოლიტიკური წესრიგის საკითხია და არა მიგრაციის ავტომატური შედეგი.

ამ განსხვავების დაკარგვა მიგრაციის, საკუთრებისა და მოქალაქეობის საკითხებს ხელოვნურად ერთმანეთში ურევს.

მაშინ საერთოდ რისთვის გვჭირდება მიგრაციული პოლიტიკა?

ახლა საწყის კითხვას დავუბრუნდეთ.

თუ ადამიანი სხვის საკუთრებაში მხოლოდ თანხმობით შედის;

თუ საცხოვრებელს თვითონ ყიდულობს ან ქირაობს;

თუ მუშაობს მხოლოდ იმასთან, ვისაც მისი დაქირავება სურს;

თუ უნივერსიტეტში სწავლობს მხოლოდ უნივერსიტეტთან შეთანხმებით;

თუ საკუთარ ხარჯებს თვითონ ან სხვა ნებაყოფლობითი მხარე ფარავს;

თუ სხვისთვის მიყენებულ ზიანზე თვითონ აგებს პასუხს;

თუ მასზე მოქმედებს საკუთრების, კონტრაქტის, თაღლითობის, ძალადობისა და ზიანის ანაზღაურების იგივე წესები, რაც ადგილობრივზე –

მაშინ სულ უფრო რთული ხდება პასუხის გაცემა კითხვაზე:

კიდევ რა უნდა გადაწყვიტოს სპეციალურმა მიგრაციულმა უწყებამ?

აღარ არის საჭირო სახელმწიფომ განსაზღვროს, მართლა სტუდენტია თუ არა.

თუ უნივერსიტეტთან ურთიერთობა შეწყვიტა, ეს ურთიერთობა დასრულდა.

აღარ არის საჭირო სახელმწიფომ განსაზღვროს, ქვეყანას მისი პროფესია „სჭირდება“ თუ არა.

თუ დამსაქმებელს სჭირდება, საკუთარ ფულს გადაიხდის.

აღარ არის საჭირო მოხელემ გამოიცნოს მისი ნამდვილი მოტივი.

თუ დანაშაულს ჩაიდენს, პასუხს აგებს კონკრეტული დანაშაულისთვის.

თუ კონტრაქტს დაარღვევს – კონტრაქტის დარღვევისთვის.

თუ მოატყუებს – თაღლითობისთვის.

თუ ზიანს მიაყენებს – ზიანისთვის.

თუ სხვის საკუთრებაში შეიჭრება – საკუთრების დარღვევისთვის.

ამისთვის განსაკუთრებული მიგრაციული სამართალი საჭირო არ არის.

იგივე სამართალი უნდა იცავდეს ყველასგან ყველას.

სახელმწიფო საზღვრიდან საკუთრების საზღვრამდე

ამიტომ საბოლოო არჩევანი არც „ღია საზღვარსა“ და „დახურულ საზღვარს“ შორის არის.

ორივე ფორმულაში სახელმწიფო რჩება მთავარ მოქმედ პირად.

ერთ შემთხვევაში სახელმწიფო ამბობს:

„ყველას ვუშვებ.“

მეორეში:

„არავის ვუშვებ.“

ორივე შემთხვევაში სახელმწიფო წყვეტს ყველას სახელით.

მაგრამ თუ უცხოელი საზღვარს მოადგა, პრაქტიკული კითხვა მაინც რჩება: სად მიდის და ვისი თანხმობით?

ადამიანს ქვეყანაში ყოფნისთვის უნდა ჰქონდეს კონკრეტული კერძო საფუძველი. ეს შეიძლება იყოს სასტუმროს ჯავშანი, მესაკუთრის თანხმობა მის სახლში დარჩენაზე, დაქირავებული ან საკუთარი საცხოვრებელი, უნივერსიტეტის საერთო საცხოვრებელი ან სხვა ადგილი, რომლის გამოყენებაზეც უფლებამოსილი პირი თანახმაა.

სასტუმროს ჯავშანი მხოლოდ იმას ნიშნავს, რომ სასტუმრო თანახმაა ადამიანს შესაბამისი ვადით უმასპინძლოს. მეგობრის მოწვევა ნიშნავს, რომ მეგობარი საკუთარ სახლში იღებს. უნივერსიტეტის თანხმობა – რომ უნივერსიტეტი საკუთარ რესურსს სთავაზობს. არც ერთი მათგანი არ ნიშნავს მთელი ქვეყნის სახელით გაცემულ მოწვევას.

ამასთან, ადამიანს უნდა შეეძლოს საკუთარი ცხოვრების ხარჯების დაფარვა – საკუთარი შემოსავლით, დანაზოგით ან სხვა ადამიანის ნებაყოფლობითი დაფინანსებით. თუ არც საცხოვრებელი საფუძველი არსებობს, არც მესაკუთრის თანხმობა და არც საკუთარი ხარჯების დაფარვის საშუალება, მაშინ არც სხვას ეკისრება მისი მიღების, დაბინავების ან რჩენის ვალდებულება.

ეს საფუძველი ერთხელ და სამუდამოდ გაცემული ნებართვა არ არის. თუ სასტუმროს ჯავშანი დასრულდა, ადამიანს შეუძლია სხვა სასტუმროში გადავიდეს, ბინა იქირაოს, საკუთარი საცხოვრებელი შეიძინოს ან იმ ადამიანთან დარჩეს, ვინც თანახმაა მის მიღებაზე. ერთი კერძო ურთიერთობა შეიძლება დასრულდეს და მეორე დაიწყოს.

ამგვარად, პოლიტიკური შერჩევის ნაცვლად მოქმედებს ეკონომიკური ფილტრი – საკუთრება, თანხმობა, ფასი, საკუთარი ხარჯების დაფარვის უნარი და პასუხისმგებლობა.

საკუთრების წესრიგში კითხვებიც შესაბამისად იცვლება:

სად მიდიხარ?

ვის საკუთრებაში?

ვინ თანხმდება?

რა ვადით გაქვს ამ სივრცით სარგებლობის უფლება?

რა ხდება ამ ვადის შემდეგ?

სად იცხოვრებ?

ვინ გიქირავებს?

ვინ დაგასაქმებს?

ვინ გთავაზობს მომსახურებას?

ვინ იხდის?

ვინ იღებს რისკს?

ვინ აგებს პასუხს ზიანზე?

და ვის შეუძლია თქვას – არა?

ამ კითხვებზე ერთი სამინისტრო ვერ გასცემს პასუხს.

არც არის საჭირო.

პასუხს მილიონობით ადამიანი საკუთარი გადაწყვეტილებით გასცემს.

ერთი მესაკუთრე უცხოელს ბინას მიაქირავებს.

მეორე – არა.

ერთი კომპანია დაიქირავებს.

მეორე – არა.

ერთი უნივერსიტეტი მიიღებს.

მეორე – არა.

ერთი სასტუმრო უმასპინძლებს.

მეორე – არა.

ერთი კერძო გაერთიანება ძალიან ღია იქნება.

მეორე – ბევრად უფრო დახურული.

ერთი უბანი სწრაფად შეიცვლება.

სხვა შეიძლება უფრო დიდხანს შეინარჩუნოს ძველი ხასიათი.

ამ ადამიანებს აღარ სჭირდებათ ერთმანეთის დამარცხება ერთ ეროვნულ პოლიტიკურ ბრძოლაში იმის გადასაწყვეტად, როგორი წესი უნდა ჰქონდეს ყველას. პოლიტიკური ხელისუფლების მიერ ადამიანების „სასურველად“ და „არასასურველად“ დაყოფის ნაცვლად, გადაწყვეტილებები ნაწილდება მათ შორის, ვის საკუთრებას, ფულს, მომსახურებასა და პასუხისმგებლობასაც კონკრეტული ურთიერთობა რეალურად ეხება.

დასკვნა

მიგრაციის მთავარი პოლიტიკური კითხვა ჩვეულებრივ ასე ჟღერს:

ვინ არის ჩვენთვის მისაღები და ვინ – მიუღებელი?

მაგრამ „ჩვენ“ ერთი მესაკუთრე არ ვართ.

ერთ ადამიანს შეიძლება სურდეს უცხოელის დასაქმება, მეორეს – არა.

ერთს შეიძლება სურდეს მისთვის ბინის მიქირავება, მეორეს – არა.

ერთი უნივერსიტეტი შეიძლება მიიღებდეს, მეორე – უარს ამბობდეს.

ერთი კერძო გაერთიანება შეიძლება ღია იყოს, მეორე – უფრო მკაცრი პირობებით მოქმედებდეს.

ამ განსხვავებული გადაწყვეტილებების ერთ ეროვნულ პასუხად გადაქცევა მიგრაციას პოლიტიკურ ბრძოლად აქცევს.

შემდეგ სახელმწიფო ქმნის ვიზებს, კვოტებს, სპეციალურ სტატუსებსა და კატეგორიებს და უკვე იძულებულია იკითხოს:

ვინ შემოვუშვათ?

რატომ მოდის?

მართლა სტუდენტია?

მართლა მუშაკია?

რომელი პროფესიისაა?

ვინ აფინანსებს?

რამდენ ხანს დარჩება?

მისაღებია მისი მიზანი?

შეგვიძლია თუ არა ვენდოთ?

შემდეგ საჭიროა ახალი ბიუროკრატია ამ პასუხების შესამოწმებლად.

მაგრამ შესაძლებელია კითხვების დიდი ნაწილი საერთოდ გავაქროთ.

ამისთვის საჭიროა არა უფრო ჭკვიანი მიგრაციული ბიუროკრატია, არამედ ისეთი წესრიგი, სადაც ადამიანთა ურთიერთობა ეფუძნება:

საკუთრებას, თანხმობას, ფასს, კონტრაქტს და პასუხისმგებლობას.

უნივერსიტეტი ადამიანს მხოლოდ საკუთარ უნივერსიტეტში იღებს.

მესაკუთრე – საკუთარ სახლში.

დამსაქმებელი – საკუთარ საწარმოში.

კლუბი – საკუთარ კლუბში.

არც ერთი მათგანი არ არის მთელი ქვეყნის „მომწვევი“.

არც ერთი მათგანი არ აგებს ავტომატურად პასუხს სხვა ადამიანის ყველა მომავალ მოქმედებაზე.

ყველა პასუხს აგებს საკუთარ არჩევანზე, საკუთარ დაპირებაზე და საკუთარ მიერ მიყენებულ ზიანზე.

თუ მოწვეული დანაშაულს ჩაიდენს, პასუხს თვითონ აგებს.

თუ მომწვევმა მოატყუა სხვები ან აღებული ვალდებულება არ შეასრულა, პასუხს მომწვევი აგებს.

თუ მესაკუთრე ადამიანს საკუთარ სახლში იღებს, ეს მისი არჩევანია.

თუ მეორე მესაკუთრეს მისი მიღება არ სურს, ესეც მისი არჩევანია.

თუ ადამიანს უცხოეთიდან აფინანსებენ, მხოლოდ ეს ფაქტი ვერ განსაზღვრავს მის სამართლებრივ მდგომარეობას.

თუ სხვის უფლებას არღვევს, პასუხს აგებს დარღვევისთვის.

თუ მხოლოდ ისეთ აზრს გამოთქვამს, რომელიც ჩვენ არ მოგვწონს, ეს თავისთავად სხვისი საკუთრების დარღვევა არ არის.

მაგრამ არც სხვას აქვს ვალდებულება საკუთარი აუდიტორია, სახლი, გამოცემა, კლუბი თუ სხვა კერძო რესურსი ამ აზრის გასავრცელებლად დაუთმოს.

ეს სისტემა ვერ მოგვცემს გარანტიას, რომ ქალაქი არასოდეს შეიცვლება.

ვერც იმას დაგვპირდება, რომ ყველა მეზობელი მოგვწონს.

ვერც იმას, რომ ყველა უცხოელის მოტივს წინასწარ გავიგებთ.

ვერც იმას, რომ ადამიანების თავისუფალი გადაწყვეტილებები ყოველთვის იმ შედეგს მოგვცემს, რომელიც პირადად ჩვენ გვირჩევნია.

თავისუფლება ასეთ გარანტიებს საერთოდ არ იძლევა.

ის სხვა რამეს გვაძლევს:

საკუთარ სივრცეში შენ წყვეტ. სხვის სივრცეში – ის.

ვინც იღებს სარგებელს, საკუთარ ხარჯსა და პასუხისმგებლობასაც ატარებს.

ადამიანი პასუხს აგებს საკუთარ მოქმედებაზე და არა საკუთარ წარმოშობაზე.

აზრის მიუღებლობა სხვისი საკუთრების კონტროლის უფლებას არ გვაძლევს, მაგრამ არც ჩვენ გვავალდებულებს საკუთარი საკუთრება ამ აზრის გასავრცელებლად დავუთმოთ.

რაც უფრო თანმიმდევრულად მოქმედებს ეს წესები, მით ნაკლები რჩება სახელმწიფოსთვის სპეციალურად „მიგრაციის“ სახელით გადასაწყვეტი.

ამიტომ მიგრაციის დეპოლიტიზაციის საბოლოო მიზანი არ არის სახელმწიფომ უკეთ გადაწყვიტოს, ვინ არის მისაღები.

მიზანია, ეს კითხვა იმდენად დაიშალოს კონკრეტულ კერძო გადაწყვეტილებებად, რომ ერთიანი პოლიტიკური პასუხის საჭიროება სულ უფრო შემცირდეს.

მაშინ ადამიანის გადაადგილებისას გადამწყვეტი კითხვა აღარ იქნება მხოლოდ:

„რომელი სახელმწიფოს საზღვარი გადაკვეთა?“

უფრო მნიშვნელოვანი გახდება:

ვის საკუთრებაში შედის?

ვისი თანხმობით?

ვისი ხარჯით?

რა შეთანხმების საფუძველზე?

და ვინ აგებს პასუხს საკუთარ მოქმედებაზე?

ასეთ წესრიგში ყველაზე მნიშვნელოვანი საზღვარი თანდათან სახელმწიფო საზღვარი კი არა, საკუთრების საზღვარი ხდება. ადამიანის გადაადგილებას სულ უფრო მეტად განსაზღვრავს საკუთრება, მესაკუთრის თანხმობა, საკუთარი ხარჯების დაფარვის უნარი და პასუხისმგებლობა და სულ უფრო ნაკლებად – პოლიტიკური გადაწყვეტილება იმის შესახებ, ვინ არის „ჩვენთვის მისაღები“ კონკრეტული ხელისუფლების აზრით.