პუტინი უარს ამბობს – უკრაინის მხარდაჭერა ფართოვდება

 

პაატა შეშელიძე

ტრამპის რუსეთთან მოლაპარაკებების ქრონოლოგიას თუ უკრაინისთვის რეალურად გაწეულ დახმარებას გვერდიგვერდ დავდებთ, საკმაოდ მკაფიო სურათი გამოდის: პუტინთან ყოველი უშედეგო რაუნდის შემდეგ უკრაინის მხარდაჭერა უფრო ფართო და მრავალფეროვანი ხდება. ყოველი „არა“ პუტინს უფრო ძვირი უჯდება.

თავიდან საუბარი იყო არსებული სამხედრო დახმარებისა და დაზვერვის გაგრძელებაზე. შემდეგ ამას დაემატა ამერიკული ეკონომიკური ინტერესი უკრაინაში, ახალი შეიარაღება, ევროპული ფულით ამერიკული იარაღის შეძენა, შორი მოქმედების შესაძლებლობები, ტექნოლოგიური თანამშრომლობა, ერთობლივი წარმოება და ბოლოს უკვე ამერიკული სამხედრო ტექნოლოგიის ლიცენზირება.

ქრონოლოგია ასეთია.

თებერვალი–მარტი 2025 — პირველი შეთავაზება

11 თებერვალს ტრამპის პირადი წარმომადგენელი სტივ ვიტკოფი პირველად შეხვდა პუტინს.

მარტის დასაწყისში ტრამპმა რამდენიმე დღით შეაჩერა უკრაინის სამხედრო დახმარება და სადაზვერვო ინფორმაციის გაზიარება.

11 მარტს უკრაინა ამერიკის შეთავაზებულ 30-დღიან ცეცხლის შეწყვეტას დათანხმდა.

ამერიკამ დაუყოვნებლივ აღადგინა როგორც სამხედრო დახმარება, ისე სადაზვერვო ინფორმაციის მიწოდება.

13 მარტს ვიტკოფი მოსკოვში ჩავიდა ამერიკული წინადადებით.

პუტინმა უპირობო 30-დღიანი ზავი არ მიიღო.

შედეგი: უკრაინისთვის სამხედრო დახმარებისა და ამერიკულ დაზვერვაზე წვდომის არხი ღია დარჩა.

აპრილი 2025 — მოლაპარაკებიდან ეკონომიკურ პარტნიორობამდე

11 აპრილს ვიტკოფი კვლავ შეხვდა პუტინს. შეთანხმება არ შედგა.

25 აპრილს ვიტკოფი კიდევ ერთხელ ჩავიდა მოსკოვში. პუტინთან დაახლოებით სამი საათი ილაპარაკა.

შეთანხმება ისევ არ შედგა.

30 აპრილს, ხუთი დღის შემდეგ, აშშ და უკრაინა ხელს აწერენ მინერალებისა და რეკონსტრუქციის შეთანხმებას.

ამ შეთანხმებით ამერიკა უკრაინის მომავალს უკვე პირდაპირი ეკონომიკური ინტერესითაც დაუკავშირდა: აშშ-მ მიიღო პრეფერენციული წვდომა ახალ უკრაინულ მინერალურ პროექტებზე და შეიქმნა ერთობლივი საინვესტიციო ფონდი უკრაინის აღდგენისთვის.

ამ შეთანხმებას ტერიტორიული მნიშვნელობაც აქვს. უკრაინის მნიშვნელოვანი მინერალური რესურსების ნაწილი რუსეთის მიერ ოკუპირებულ აღმოსავლეთ და სამხრეთ ტერიტორიებზეა. შესაბამისად, უკრაინის მიერ საკუთარ ტერიტორიებზე კონტროლის აღდგენა ზრდის როგორც თვითონ უკრაინის, ისე ერთობლივი საინვესტიციო პროექტების ეკონომიკურ შესაძლებლობას.

2 მაისს აშშ ამტკიცებს უკრაინის F-16-ების მომზადებისა და ტექნიკური უზრუნველყოფის $310.5-მილიონიან პაკეტს.

ამ დროიდან განსაკუთრებით სწრაფად ფართოვდება კიდევ ერთი მიმართულება — უკრაინის საკუთარი სამხედრო წარმოება.

უკრაინას უკვე აქვს დასავლურ კომპონენტებზე, ელექტრონიკაზე, წარმოების საშუალებებზე, დაფინანსებაზე, სპეციალისტებსა და საინჟინრო თანამშრომლობაზე წვდომა. ამას ემატება ამერიკული სადაზვერვო მხარდაჭერა და დასავლური სატელიტური მონიტორინგი.

შედეგიც მალე ჩანს: უკრაინა მხოლოდ მიღებული იარაღის მომხმარებელი აღარ არის. ჩნდება Lyutyi, FP-1, Palianytsia, Peklo, Long Neptune და სხვა შორი მოქმედების სისტემები.

აგვისტო 2025 — პუტინთან პირადი შეხვედრა და დახმარების ახალი დონე

6 აგვისტოს ვიტკოფი ისევ პუტინთან მიდის.

შეთანხმება არ არის.

15 აგვისტოს უკვე თვითონ ტრამპი ხვდება პუტინს ალასკაზე.

არც ეს შეხვედრა მთავრდება ომის დასრულების შეთანხმებით.

ამის შემდეგ დახმარების მასშტაბი კვლავ იზრდება.

28 აგვისტოს აშშ ამტკიცებს უკრაინისთვის 3,350 ERAM-ის $825-მილიონიან პაკეტს.

29 აგვისტოს ემატება Patriot-ის სისტემების ტექნიკური მხარდაჭერის $179.1-მილიონიანი პაკეტი და $150 მილიონის სატელიტური კომუნიკაციები.

ამავე დროს იქმნება PURL — NATO-ს მექანიზმი, რომლითაც მოკავშირეები აფინანსებენ უკრაინისთვის ამერიკული იარაღის შეძენას.

ფორმულა პრაქტიკულია:

მოკავშირეები იხდიან — ამერიკა აწარმოებს და აწვდის — უკრაინა იღებს.

ამიტომ ამერიკის მიერ საკუთარი საბიუჯეტო ტვირთის შემცირება უკრაინისთვის ამერიკული იარაღის შეწყვეტას არ ნიშნავს.

შემოდგომა 2025 — უკვე შორი მოქმედების ამერიკული იარაღი განიხილება

უკრაინის საკუთარი წარმოების ზრდასთან ერთად ომის გეოგრაფიაც იცვლება.

რუსეთის ნავთობგადამამუშავებელი ქარხნები, სამხედრო ობიექტები, საწვავის ბაზები, პორტები და ლოგისტიკური კვანძები რუსეთის სიღრმეში მუდმივი სამიზნეები ხდება.

ამავე პერიოდში ამერიკულ დღის წესრიგში ჩნდება Tomahawk.

მისი მიწოდება მაშინ არ განხორციელებულა, მაგრამ პოლიტიკური ზღვარი უკვე მნიშვნელოვნად არის გადაწეული: უკრაინისთვის ძალიან შორი მოქმედების ამერიკული ფრთოსანი რაკეტის გადაცემა პრეზიდენტის დონეზე განიხილება.

დეკემბერი 2025 — კიდევ ერთი უარი და PURL უკვე მრავალმილიარდიანია

2 დეკემბერს ტრამპი პუტინთან მხოლოდ ვიტკოფს აღარ აგზავნის. მას უერთდება ტრამპის სიძე ჯარედ კუშნერი.

მოლაპარაკება თითქმის ხუთ საათს გრძელდება.

შეთანხმება ისევ არ არის.

3 დეკემბრისთვის, ანუ მეორე დღეს, PURL-ში NATO-ს წევრების ორ მესამედზე მეტი უკვე მონაწილეობს და უკრაინისთვის ამერიკული იარაღის შესაძენად აღებული ვალდებულებები $4 მილიარდს აჭარბებს.

22 იანვარს 2026 ვიტკოფი და კუშნერი ისევ ხვდებიან პუტინს.

ომი გრძელდება.

ამ დროისთვის უკრაინის მხარდაჭერის მოდელი უკვე გაცილებით ფართოა, ვიდრე ერთი წლით ადრე:

ამერიკული დაზვერვა და სატელიტური შესაძლებლობები; ამერიკული იარაღი; ევროპული დაფინანსება; უკრაინული წარმოება; დასავლური კომპონენტები და ტექნოლოგიური თანამშრომლობა.

2026 — იარაღის მიწოდებიდან ტექნოლოგიურ პარტნიორობამდე

2026 წელს ურთიერთობა კიდევ ერთ საფეხურზე გადადის.

უკრაინული სამხედრო ინდუსტრია იმდენად გაიზარდა, რომ თანამშრომლობა უკვე ორივე მიმართულებით ვითარდება: ამერიკა დაინტერესებულია უკრაინული დრონების ტექნოლოგიითა და ომში მიღებული გამოცდილებით, უკრაინა კი — ამერიკული სისტემების წარმოებით.

8 ივლისს ტრამპი საჯაროდ აცხადებს, რომ უკრაინას Patriot-ის წარმოების შესაძლებლობა უნდა მიეცეს.

9 ივლისს ზელენსკი ამბობს, რომ PAC-3 Patriot-ის ჩამჭრელი რაკეტების წარმოების ლიცენზიებზე აშშ-სთან პოლიტიკური შეთანხმება უკვე მიღწეულია.

Reuters ამას მნიშვნელოვან ცვლილებად აფასებდა: საუბარი უკვე აღარ იყო მხოლოდ Patriot-ის მიწოდებაზე — უკრაინას ამერიკული სისტემის თვითონ წარმოების შესაძლებლობა ეძლეოდა.

ეს კარგად აჩვენებს დახმარების ევოლუციას:

იარაღის მიწოდება → ევროპული ფულით ამერიკული იარაღი → უკრაინის საკუთარი წარმოება → ერთობლივი წარმოება → ამერიკული სამხედრო ტექნოლოგიის ლიცენზირება.

სექტემბერი 2026 — კიდევ ერთი რაუნდი

5 სექტემბერს ვიტკოფი და კუშნერი ისევ მოსკოვში ჩადიან.

პუტინთან სამ საათზე მეტხანს საუბრობენ.

კრემლიც კი არ აცხადებს გარღვევას. Reuters-ის ცნობით, შეხვედრა დასრულდა შეთანხმების გარეშე; პუტინი კვლავ საუბრობდა რუსეთის სამხედრო მიზნებსა და ომის „ძირეული მიზეზების“ მოგვარებაზე.

და ისევ იგივე თანმიმდევრობა ჩანს.

8 სექტემბერს უკრაინის თავდაცვის მინისტრი აცხადებს, რომ მოკავშირეების დახმარებით დაახლოებით 1,000 Patriot-ის რაკეტის მიწოდებაზე კონტრაქტები ფორმდება. NATO-ს გენერალური მდივანი მარკ რუტე იმავე შეხვედრაზე ამბობს, რომ მოკავშირეებმა უკრაინის მხარდაჭერა უნდა გაზარდონ.

ამავე პერიოდში რუსეთი კვლავ მასობრივად ურტყამს უკრაინის ქალაქებს. მხოლოდ სექტემბერში რუსეთის მიერ გამოყენებული დრონებისა და რაკეტების რაოდენობა ათასებს აღწევს.

პარალელურად ფართოვდება ეკონომიკური ზეწოლაც — რუსეთის ენერგეტიკაზე, სამხედრო ინდუსტრიაზე, „ჩრდილოვან ფლოტზე“ და იმ საგარეო არხებზე, რომლებითაც მოსკოვი იღებს ფულს, ტექნოლოგიასა და კომპონენტებს.

ამავე ლოგიკაში იზრდება ირანის წინააღმდეგ ზეწოლა და ჩინეთთან მუშაობის მნიშვნელობაც: რუსეთისთვის გადამწყვეტია, შეძლებს თუ არა ჩინეთის ბაზარი, ფინანსები და dual-use ტექნოლოგიები დასავლეთის მიერ შექმნილი დანაკარგების კომპენსირებას.

ამიტომ მოლაპარაკებებისა და დახმარების ქრონოლოგია ყველაზე მოკლედ ასე იკითხება:

13 მარტი — პუტინი არ იღებს უპირობო ზავს → უკრაინას სრულად აღუდგება ამერიკული სამხედრო და სადაზვერვო მხარდაჭერა.

11 და 25 აპრილი — ვიტკოფის მოლაპარაკებები უშედეგოა → 30 აპრილს აშშ უკრაინასთან გრძელვადიან მინერალურ-საინვესტიციო პარტნიორობას აფორმებს → 2 მაისს მტკიცდება F-16-ის ახალი მხარდაჭერა.

6 და 15 აგვისტო — ჯერ ვიტკოფის, შემდეგ უკვე ტრამპის პირადი მოლაპარაკება ვერ ამთავრებს ომს → 28–29 აგვისტოს მოდის ERAM, Patriot-ის მხარდაჭერა და სატელიტური კომუნიკაციები → PURL ამერიკული იარაღის მუდმივ ევროპულ დაფინანსებას იწყებს.

შემოდგომა — რუსეთი ომს აგრძელებს → განხილვის საგანი ხდება Tomahawk.

2 დეკემბერი — ვიტკოფისა და კუშნერის ხუთსაათიანი მოლაპარაკებაც უშედეგოა → PURL უკვე $4 მილიარდზე მეტ ამერიკულ შეიარაღებას აფინანსებს.

22 იანვარი — ახალი მოლაპარაკება, ისევ ომის გაგრძელება → 2026-ში თანამშრომლობა იარაღის მიწოდებიდან ერთობლივ წარმოებაზე გადადის.

ივლისი — აშშ და უკრაინა უკვე Patriot-ის წარმოების ლიცენზიაზე თანხმდებიან.

5 სექტემბერი — ვიტკოფისა და კუშნერის მორიგ შეხვედრაზე კვლავ არ არის გარღვევა → 8 სექტემბერს უკვე დაახლოებით 1,000 Patriot-ის რაკეტის კონტრაქტირებაზეა საუბარი.

ესაა კავშირი, რომელიც ქრონოლოგიიდან ჩანს:

ყოველი უშედეგო მოლაპარაკების შემდეგ შემდეგ რაუნდში უკრაინა შედის უფრო ფართო მხარდაჭერით, ვიდრე წინა რაუნდში ჰქონდა.

ჯერ აღდგა იარაღი და დაზვერვა.

შემდეგ დაემატა ამერიკის პირდაპირი ეკონომიკური ინტერესი უკრაინის მომავალში.

შემდეგ — ახალი რაკეტები და სატელიტური შესაძლებლობები.

შემდეგ — ევროპული ფულით ამერიკული იარაღის მუდმივი არხი.

შემდეგ — შორი მოქმედების შესაძლებლობების გაფართოება.

შემდეგ — ერთობლივი სამხედრო წარმოება.

შემდეგ — ამერიკული სამხედრო ტექნოლოგიის წარმოების ლიცენზია.

პუტინის ყოველი უარის შემდეგ უკრაინის მხარდაჭერის წრე ფართოვდება. ეს არის ამ მოლაპარაკებების ქრონოლოგიის ყველაზე თვალსაჩინო შედეგი.