ღარიბაშვილის გზავნილი, როგორც თვითმხილება

პაატა შეშელიძე 

ირაკლი ღარიბაშვილის ციხიდან გამოგზავნილი უკანასკნელი წერილის წაკითხვისას ყველაზე საინტერესო კითხვა სულაც არ არის, მართალს ამბობს თუ არა ყოფილი პრემიერი. უფრო საინტერესოა სხვა რამ: ხვდება თუ არა თვითონ, რას ამბობს?

მისი მონათხრობი იმდენად წინააღმდეგობრივია, რომ საკუთარი უდანაშაულობის დასამტკიცებლად დაწერილი წერილი საბოლოოდ გაცილებით მძიმე ბრალდებად იქცევა იმ პოლიტიკური სისტემის წინააღმდეგ, რომლის ერთ-ერთი მთავარი შემქმნელი და ხელმძღვანელი თავად იყო.

ღარიბაშვილი ამტკიცებს, რომ მისი დაპატიმრების მიზანი თავიდანვე პოლიტიკური იყო: მისი განეიტრალება, რეპუტაციის განადგურება და პოლიტიკაში დაბრუნების შესაძლებლობის მოსპობა. იგი ამბობს, რომ სახლში შეუვარდნენ, „ბინძური მახე“ დაუგეს და პირდაპირ გადასცეს გზავნილი — პოლიტიკა უნდა დაევიწყებინა. ამავე დროს, მისი თქმით, დაჰპირდნენ, რომ ციხეში არც ერთ დღეს არ გაატარებდა და საქმე პირობითი სასჯელითა და ჯარიმით დასრულდებოდა. მოგვიანებით კი პირობები შეცვალეს.

აქ იწყება მთავარი პრობლემა.

თუ ღარიბაშვილმა თავიდანვე იცოდა, რომ მის წინააღმდეგ პოლიტიკური ოპერაცია მიმდინარეობდა, რატომ დაეთანხმა ამ ოპერაციის პირობებს?

მისივე მონათხრობით, მან ბრალი აღიარა, რადგან ხელისუფლებისგან სხვა შედეგს ელოდა. ოფიციალურადაც დადასტურებულია, რომ სასამართლოში მან დანაშაული აღიარა და საპროცესო შეთანხმებით ხუთწლიანი პატიმრობა და ერთი მილიონი ლარის ჯარიმა განესაზღვრა.

ანუ მისი დღევანდელი ვერსია დაახლოებით ასე გამოიყურება:

ვიცოდი, რომ პოლიტიკურად მებრძოდნენ → ვიცოდი, რომ მახეს მიგებდნენ → მათ სიტყვას მაინც ვენდე → ბრალი ვაღიარე → მათ მიერ შემოთავაზებულ თამაშის წესებს დავთანხმდი → შემდეგ აღმოვაჩინე, რომ მომატყუეს.

და ამას თავად „გადაგდებას“ უწოდებს.

მაგრამ სახელმწიფოში სამართალი ბიჭური შეთანხმება არ არის.

თუ ბრალი არ ჩაგიდენია, ხელისუფლების წარმომადგენლის დაპირება — „აღიარე და ციხეში არ წახვალ“ — თავისთავად უკვე უმძიმესი პოლიტიკური და სამართლებრივი პრობლემაა. ხოლო თუ ასეთ შეთანხმებას თანხმდები მხოლოდ იმიტომ, რომ მეორე მხარის „სიტყვას ენდობი“, შემდეგ კი მთავარი პრეტენზია ის გაქვს, რომ სიტყვა არ შეასრულეს, უნებლიეთ სულ სხვა რამეს ამბობ:

პრობლემა შენთვის თავდაპირველად უკანონო სისტემა კი არ ყოფილა.

პრობლემა ის გახდა, რომ უკანონო შეთანხმება არ შეგისრულეს.

„ივანიშვილთან 20-წლიანი ურთიერთობის გამო“

კიდევ უფრო საოცარია ღარიბაშვილის ახსნა, რატომ წავიდა ციხეში.

მისი სიტყვებით, ბიძინა ივანიშვილთან ოცწლიანი ურთიერთობისა და მისდამი დამოკიდებულების გამო „უსიტყვოდ ავიდა პოლიტიკურ სასაკლაოზე“, რადგან დაპირისპირება არ სურდა. ამით, მისი თქმით, „გუნდსა და ქვეყანას გაუფრთხილდა“.

ეს ფრაზა შეიძლება მთელი წერილის გასაღები იყოს.

თუ ყოფილი პრემიერ-მინისტრი ფიქრობს, რომ ქვეყანაში შესაძლებელია ადამიანის წინააღმდეგ პოლიტიკურად მოტივირებული სისხლისსამართლებრივი საქმის წარმოება და ამაზე მისი პასუხია — გუნდს გავუფრთხილდი და ციხეში წავედი — მაშინ რას ნიშნავს მისთვის სახელმწიფო?

სად არის აქ სასამართლო?

სად არის კანონი?

სად არის პროკურატურა?

და საერთოდ, რატომ უნდა წყვეტდეს სისხლისსამართლებრივი საქმის ბედს ვიღაცისთვის „მიცემული სიტყვა“, ოცწლიანი პირადი ურთიერთობა ან პოლიტიკური გუნდის ინტერესები?

ღარიბაშვილი თითქოს თავისი პოლიტიკური დევნის დამტკიცებას ცდილობს, სინამდვილეში კი აღწერს სახელმწიფოს, სადაც ფორმალური ინსტიტუტების უკან არაფორმალური შეთანხმებები მოქმედებს.

და ეს ყველაფერი როდის აღმოაჩინა?

აქ კიდევ უფრო უხერხული კითხვა ჩნდება.

ირაკლი ღარიბაშვილი ქუჩიდან დაპატიმრებული შემთხვევითი მოქალაქე არ ყოფილა.

იგი იყო საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრი.

იყო პრემიერ-მინისტრი — ორჯერ.

იყო თავდაცვის მინისტრი.

იყო „ქართული ოცნების“ თავმჯდომარე.

წლების განმავლობაში იგი თავად წარმოადგენდა იმ ხელისუფლების უმაღლეს პოლიტიკურ ეშელონს, რომლის შესახებაც დღეს ამბობს, რომ სახელმწიფო ინსტიტუტებს პოლიტიკური ანგარიშსწორებისთვის იყენებს.

ამიტომ მისი წერილის მთავარი კითხვა ასეთია:

როდის გახდა ეს სისტემა ცუდი?

როდესაც თვითონ მართავდა — მაშინ ყველაფერი წესრიგში იყო?

როდესაც სხვების წინააღმდეგ მუშაობდა — მაშინ სახელმწიფო ინსტიტუტები დამოუკიდებელი იყო?

და მხოლოდ მაშინ გადაიქცა ყველაფერი „ბინძურ მახედ“, „ფარსად“, „ბოროტებად“ და პოლიტიკურ დევნად, როდესაც სისტემის მეორე ბოლოში თვითონ აღმოჩნდა?

ღარიბაშვილის ბრალდებები ხელისუფლების მიმართ მისი განცხადებებია და მათი სიმართლე მხოლოდ წერილიდან ვერ დგინდება. ხელისუფლების წარმომადგენლები მის ვერსიას უარყოფენ; მაგალითად, ირაკლი კობახიძე ხაზს უსვამს ღარიბაშვილის მიერ აღიარებულ კორუფციულ დანაშაულს, ხოლო „ქართული ოცნების“ სხვა წარმომადგენლებს მისი ბრალდებები „აბსურდად“ აქვთ შეფასებული.

მაგრამ სწორედ ამიტომ არის წერილი საინტერესო: მისი ვერსიის ჭეშმარიტების დაშვების შემთხვევაშიც კი ავტორი საკუთარ თავს ძალიან მძიმე კითხვების წინაშე აყენებს.

სააკაშვილის მეთოდები?

ღარიბაშვილი ყოფილ თანაგუნდელებს ეუბნება, რომ ისინი უკვე „სააკაშვილის გზით“ მიდიან და „ნაციონალური მოძრაობის“ მმართველობის მეთოდებს აბრუნებენ.

მაგრამ აქაც იგივე კითხვა ჩნდება:

როდის დაბრუნდა ეს მეთოდები?

2026 წელს?

ღარიბაშვილის დაპატიმრებისას?

თუ სახელმწიფო ინსტიტუტების პოლიტიკური გამოყენება უფრო ადრე არსებობდა?

თუ ადრე არ არსებობდა, ღარიბაშვილმა უნდა ახსნას, კონკრეტულად როდის და როგორ შეიქმნა ეს სისტემა.

ხოლო თუ არსებობდა, მაშინ უნდა ახსნას თავისი პასუხისმგებლობა იმ სისტემაში, რომლის ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი ხელმძღვანელი თვითონ იყო.

ორივე პასუხი მისთვის პრობლემურია.

ყველაზე მნიშვნელოვანი აღიარება

ღარიბაშვილის წერილის ყველაზე საინტერესო ნაწილი შესაძლოა ის იყოს, რასაც ავტორი საერთოდ არ აპირებდა ეთქვა.

მისი მონათხრობიდან იხატება პოლიტიკური მმართველობის ასეთი მოდელი:

პოლიტიკური გადაწყვეტილება → არაფორმალური შუამავალი → სისხლისსამართლებრივი საქმე → ბრალის აღიარებაზე მოლაპარაკება → სასჯელზე შეთანხმება → პოლიტიკური ქცევის მოთხოვნა.

ეს არის სწორედ ის სურათი, რომელსაც თვითონ გვიხატავს.

უფრო მეტიც, აგვისტოში ღარიბაშვილს ახალი, ქრთამის აღების ბრალდება წაუყენეს მას შემდეგ, რაც მან საჯაროდ განაცხადა, რომ ახალი კორუფციული ბრალის აღიარებას სთხოვდნენ; ბრალდების არსებობა ფაქტია, ხოლო მისი პოლიტიკური მოტივის შესახებ ღარიბაშვილის ვერსია სადავოა.

ამიტომ მისი წერილი შეიძლება ხელისუფლებისთვის ბევრად უფრო საზიანო აღმოჩნდეს, ვიდრე ჩვეულებრივი ოპოზიციური განცხადება.

ოპოზიციონერი გარედან ამბობს: სისტემა ასე მუშაობს.

ღარიბაშვილი კი ფაქტობრივად ამბობს:

მე იქ ვიყავი. ვიცი, როგორ ელაპარაკებიან ერთმანეთს. ვიცი შუამავლების არსებობის შესახებ. ვიცი, როგორ იდება შეთანხმებები. მეც შევთანხმდი. უბრალოდ შემდეგ მე „გადამაგდეს“.

ტრაგიკომიკური დასასრული

სწორედ აქ ხდება ეს ისტორია თითქმის ტრაგიკომიკური.

კაცი, რომელიც წლების განმავლობაში სახელმწიფოს უმაღლეს თანამდებობებზე იდგა, ახლა გვიხსნის, რომ სახელმწიფო თურმე არაფორმალური შეთანხმებებით იმართება.

კაცი, რომელიც თავად იყო პრემიერ-მინისტრი, გვაფრთხილებს სახელმწიფო ინსტიტუტების დისკრედიტაციის შესახებ.

კაცი, რომელიც ამბობს, რომ პოლიტიკური ანგარიშსწორების მსხვერპლია, იმავდროულად გვიყვება, როგორ დათანხმდა პოლიტიკური გარიგების პირობებს.

და მისი მთავარი წყენა საბოლოოდ ხშირად არა ის ჩანს, რომ ასეთი სისტემა არსებობს, არამედ ის, რომ ამ სისტემაში დადებული პირობა მას არ შეუსრულეს.

ამიტომ ყველაზე საინტერესო კითხვა ნამდვილად არ არის — ირაკლი ღარიბაშვილი ჭკვიანია თუ სულელი.

კითხვა ბევრად უფრო მძიმეა:

შესაძლებელია თუ არა ადამიანი წლების განმავლობაში იდგეს სისტემის სათავეში, მის არაფორმალურ წესებს ბუნებრივ მოვლენად აღიქვამდეს და მხოლოდ მაშინ აღმოაჩინოს მათი უსამართლობა, როდესაც ეს წესები მის წინააღმდეგ ამოქმედდება?

თუ ღარიბაშვილის მონათხრობი მცდარია, მას საკუთარი ბრალდებების დასაბუთება მოუწევს.

მაგრამ თუ მისი მონათხრობი მართალია, მაშინ მან ციხიდან წერილი კი არ გამოაგზავნა — მან იმ პოლიტიკური სისტემის ჩვენება მოგვცა შიგნიდან, რომლის ერთ-ერთი მთავარი მოქმედი პირიც თვითონ იყო.

შესაძლოა, ერთადერთი შანსი რომ გადარჩეს, არის ამხილოს, ამხილოს, ამხილოს!