პაატა შეშელიძე
თანამედროვე პოლიტიკურ არენაზე ცოტაა ისეთი ლიდერი, რომელიც ისეთი ოსტატობით ცდილობს საკუთარი თავის „მორალურ კომპასად“ წარმოჩენას, როგორც ესპანეთის სოციალისტი პრემიერ-მინისტრი პედრო სანჩესი. საერთაშორისო ტრიბუნებიდან ის ხშირად გვევლინება მშვიდობის, პატიოსნებისა და სოციალური სამართლიანობის თავდაუზოგავ დამცველად, რომელიც თითქოს ებრძვის „ბოროტ მემარჯვენე ძალებს“.
თუმცა, ამ საგულდაგულოდ აგებული ფასადის მიღმა სრულიად სხვა სურათი იშლება. სანჩესის „მშვიდობისმოყვარეობა“ ხშირად ვლინდება ესპანეთის ტრადიციულ და სტრატეგიულ მოკავშირეებთან ღია დაპირისპირებაში. მან საკუთარი იდეოლოგიური დღის წესრიგი დააყენა სახელმწიფო ინტერესებზე მაღლა, როდესაც დაუპირისპირდა ისრაელსა და ამერიკის შეერთებულ შტატებს. პალესტინის ცალმხრივი აღიარებითა და ვაშინგტონის სამხედრო სტრატეგიების ბლოკირებით, მან ესპანეთი საერთაშორისო იზოლაციისა და ეკონომიკური ემბარგოს საფრთხის წინაშე დააყენა. ეს ხისტი რიტორიკა, რომელიც ხშირად „მორალური უპირატესობით“ ინიღბება, რეალურად ემსახურება ყურადღების გადატანას იმ შიდა კრიზისიდან, რომელიც მის ხელისუფლებას საფუძველს უთხრის.
დღეს ესპანეთი არა „სოციალური პროგრესის“, არამედ სისტემური კორუფციის ეპიცენტრად იქცა. სანჩესის მმართველობა, რომელიც თავიდან ცალკეულ პოლიტიკურ შეცდომებად აღიქმებოდა, ახლა გადაიზარდა კრიზისში, სადაც სახელმწიფო რესურსები, საგარეო პოლიტიკური კურსი და ეროვნული უსაფრთხოებაც კი პრემიერის ოჯახური და პარტიული ინტერესების მსახურებაშია. ის, რაც სანჩესს „პატიოსან ლიდერად“ წარმოაჩენდა, საბოლოოდ აღმოჩნდა მხოლოდ „კვამლის ფარდა“, რომლის მიღმაც მისი უახლოესი გარემოცვა და ოჯახის წევრები ქვეყნის ბიუჯეტს საკუთარი კეთილდღეობისთვის იყენებენ.
აი, ის 10 ძირითადი სკანდალი, რომელიც ამხელს სანჩესის რეალურ სახეს და აზანზარებს ესპანეთს:
1. ბეგონია გომესის საქმე (პრემიერის მეუღლე)
როგორც აღვნიშნეთ, ეს საქმე ყველაზე მტკივნეულია სანჩესისთვის.
უნივერსიტეტის სკანდალი: გამოძიება ამტკიცებს, რომ გომესმა, რომელსაც უმაღლესი განათლების ხარისხიც კი არ ჰქონდა, მადრიდის კომპლუტენსეს უნივერსიტეტში სპეციალური სამაგისტრო პროგრამა (Master’s in Transformational Social Competition) "ჩააწყო" და მისი დირექტორი გახდა.
სახელმწიფო ფული: ბრალდება ეხება იმას, რომ მან გამოიყენა პროგრამის პროგრამული უზრუნველყოფა (software), რომელიც უნივერსიტეტის ფულით შეიქმნა, და საკუთარ სახელზე დაარეგისტრირა.
ბიზნეს კავშირები: მას ედავებიან კერძო ბიზნესმენებისთვის (მაგალითად, კარლოს ბარაბესისთვის) სახელმწიფო კონტრაქტების მოპოვებაში დახმარებას.
2. "კოლდოს საქმე" (Caso Koldo)
ეს სკანდალი სანჩესის პარტიისთვის (PSOE) ნამდვილი კოშმარია, რადგან ის უშუალოდ პანდემიის დროს ხალხის უბედურებაზე ფულის კეთებას ეხება.
მთავარი ფიგურა: კოლდო გარსია, რომელიც იყო ხოსე ლუის აბალოსის (სანჩესის მარჯვენა ხელის და ყოფილი ტრანსპორტის მინისტრის) პირადი თანაშემწე.
სქემა: კოლდო და მისი ჯგუფი პანდემიის დროს სამედიცინო პირბადეების სახელმწიფო შესყიდვებიდან მილიონობით ევროს "ატეხდნენ". საუბარია 50 მილიონზე მეტ ევროზე, საიდანაც დიდძალი ქრთამები რიგდებოდა.
შედეგი: აბალოსი პარტიიდან გარიცხეს, თუმცა გამოძიება ახლა უკვე უშუალოდ მის პასუხისმგებლობასაც სწავლობს.
3. ხოსე ლუის აბალოსის (ყოფილი მინისტრი) ჩართულობა
სულ ცოტა ხნის წინ, ანტიკორუფციულმა პროკურატურამ მოითხოვა აბალოსის ოფიციალურად დაკითხვა.
არსებობს ეჭვი, რომ ის არა მხოლოდ "კოლდოს საქმეში" იყო გარეული, არამედ მონაწილეობდა ავიაკომპანია Air Europa-ს სახელმწიფო გადარჩენის (bailout) პროცესში, რაშიც, სავარაუდოდ, ბეგონია გომესიც ფიგურირებდა.
4. დავიდ სანჩესის საქმე (პრემიერის ძმა)
პედრო სანჩესის ძმა, დავიდი, ასევე მოექცა საგამოძიებო ორგანოების ყურადღების ცენტრში.
ბრალდება: მას ედავებიან საჯარო სახსრების მითვისებასა და საგადასახადო თაღლითობას.
არსი: ის მუშაობს ბადახოსის პროვინციის ადმინისტრაციაში მუსიკალური მიმართულებით, თუმცა გაჩნდა ეჭვები, რომ ის ხელფასს იღებდა ისე, რომ სამსახურში საერთოდ არ ცხოვრობდა (გადასახადებისგან თავის არიდების მიზნით პორტუგალიაში ცხოვრობდა) და რეალურ საქმიანობას არ ეწეოდა.
5. „დელცისის საქმე“ (Delcygate) და ვენესუელური კავშირი
ეს სკანდალი სანჩესის მთავრობის საგარეო პოლიტიკისა და კორუფციული ეჭვების გადაკვეთის წერტილია.
ბრალდება: ევროკავშირის სანქციების დარღვევა, მართლმსაჯულებისთვის ხელის შეშლა და უკანონო ტვირთების (ოქრო ან ნაღდი ფული) შესაძლო შემოტანა.
არსი: 2020 წლის იანვარში, ტრანსპორტის მაშინდელი მინისტრი ხოსე ლუის აბალოსი მადრიდის აეროპორტში ფარულად შეხვდა ვენესუელის ვიცე-პრეზიდენტს, დელცი როდრიგესს, რომელსაც ევროკავშირში შესვლა აკრძალული ჰქონდა. მიუხედავად იმისა, რომ მთავრობა თავდაპირველად უარყოფდა ფაქტს, მოგვიანებით გაირკვა, რომ თვითმფრინავიდან გადმოიტანეს 40-მდე გაურკვეველი დანიშნულების ჩემოდანი, რომლებიც საბაჟო შემოწმების გარეშე გაიტანეს. გამოძიება სწავლობს კავშირს ამ ვიზიტსა და სანჩესის გარემოცვის ბიზნეს ინტერესებს შორის ვენესუელაში.
6. "ტიტო ბერნის" საქმე (Caso Mediador)
ეს სკანდალი სანჩესის პარტიისთვის განსაკუთრებით დამამცირებელი აღმოჩნდა, რადგან ის აერთიანებს პოლიტიკურ კორუფციას, ნარკოტიკებსა და პროსტიტუციას.
ბრალდება: ქრთამის აღება, გამოძალვა, თაღლითობა და სახელმწიფო გავლენების გაყიდვა.
არსი: საქმის მთავარი ფიგურაა ხუან ბერნარდო ფუენტეს კურბელო (მეტსახელად "ტიტო ბერნი"), სანჩესის პარტიის ყოფილი დეპუტატი. გამოძიების თანახმად, ის და მისი თანამზრახველები ბიზნესმენებს ჰპირდებოდნენ ევროპული სუბსიდიების მოპოვებას და საგადასახადო ჯარიმებისგან თავის არიდებას ქრთამის სანაცვლოდ. სკანდალური ისაა, რომ გარიგებები ხშირად იგეგმებოდა მადრიდის ძვირადღირებულ რესტორნებში, რასაც მოჰყვებოდა წვეულებები ნარკოტიკებისა და პროსტიტუციის თანხლებით, მაშინ როდესაც ქვეყანაში პანდემიის გამო მკაცრი "ლოკდაუნი" და კომენდანტის საათი მოქმედებდა.
7. "Mediador-ის საქმე" და სუბსიდიების თაღლითობა (Caso Mediador - გაგრძელება)
მიუხედავად იმისა, რომ "ტიტო ბერნი" ამ საქმის სახეა, სკანდალი უფრო ფართოა და ეხება ევროპული ფონდების განაწილებას.
ბრალდება: ევროპული სუბსიდიების მითვისება, თაღლითობა და სახელმწიფო რესურსების გამოყენება პირადი გართობისთვის.
არსი: გამოძიებამ დაადგინა, რომ სანჩესის პარტიის წევრები ჩართულნი იყვნენ სქემაში, რომელიც კანარის კუნძულების ფერმერებსა და ბიზნესმენებს ევროკავშირის სუბსიდიების "გაიოლებას" ჰპირდებოდა. სანაცვლოდ, ბიზნესმენები იხდიდნენ 5,000-ევროიან "საწყის გადასახადს", რომელიც შემდეგ პოლიტიკოსების ფეშენებელურ ვახშმებში, კოკაინსა და სხვა უკანონო აქტივობებში იხარჯებოდა. ეს სკანდალი პირდაპირ ეხება ევროპული ფონდების არასწორ მართვას, რაც ბრიუსელშიც გახდა განხილვის საგანი.
8. „რუსული კავშირი“ და ვოლინის საქმე (Voloh Case)
ეს სკანდალი ეხება სანჩესის პარტნიორი კატალონიელი სეპარატისტების ფარულ კავშირებს კრემლთან, რაზეც პრემიერმა პოლიტიკური გადარჩენის სანაცვლოდ თვალი დახუჭა.
ბრალდება: სახელმწიფო ღალატი, კრემლის სპეცსამსახურებთან თანამშრომლობა და ევროკავშირის დესტაბილიზაციის მცდელობა.
არსი: ესპანეთის სასამართლო იძიებს კატალონიის ყოფილი ლიდერის, კარლეს პუჩდემონისა (რომელსაც სანჩესმა ამნისტია უბოძა ძალაუფლების შესანარჩუნებლად) და რუსეთის დაზვერვის წარმომადგენლების შეხვედრებს. გამოძიების მიხედვით, რუსეთი სეპარატისტებს სთავაზობდა ფინანსურ დახმარებას და 10,000 ჯარისკაცსაც კი კატალონიის დამოუკიდებლობის გამოსაცხადებლად, რათა ევროკავშირში ქაოსი დაეთესა. სანჩესი იძულებული გახდა, მიეღო „ამნისტიის კანონი“, რომელიც ამ რუსულ აგენტურულ ქსელში ჩართულ პირებს სასჯელისგან ათავისუფლებს, რაც ბევრმა ევროპარლამენტარმა ესპანეთის ეროვნული ინტერესების პირდაპირ ღალატად და პუტინის სასარგებლო ნაბიჯად შეაფასა.
9. "პეგასუსის" სკანდალი (Pegasus)
ეს საქმე სანჩესის მთავრობის ყველაზე ბნელი და ამოუხსნელი ეპიზოდია, რომელიც ქვეყნის უსაფრთხოებასა და საგარეო შანტაჟს ეხება.
ბრალდება: სახელმწიფო საიდუმლოების დაუცველობა, ინფორმაციის გაჟონვა და ეროვნული ინტერესების შესაძლო დათმობა პირადი კომპრომატების გამო.
არსი: 2022 წელს დადასტურდა, რომ პედრო სანჩესის, თავდაცვისა და შინაგან საქმეთა მინისტრების ტელეფონები ისრაელური ჯაშუშური პროგრამა „Pegasus“-ით გატეხეს, საიდანაც დიდი მოცულობის პირადი ინფორმაცია მოიპარეს. ამ ფაქტიდან მალევე, სანჩესმა ყოველგვარი კონსულტაციების გარეშე, რადიკალურად შეცვალა ესპანეთის 50-წლიანი პოზიცია დასავლეთ საჰარის საკითხზე მაროკოს სასარგებლოდ. ოპოზიცია და ანალიტიკოსები ეჭვობენ, რომ მაროკოს სპეცსამსახურებმა ხელში ჩაიგდეს სანჩესის პირადი კომპრომატები (მათ შორის მისი მეუღლის ბიზნეს-კავშირებზე), რის გამოც პრემიერი შანტაჟის მსხვერპლი გახდა და ქვეყნის სტრატეგიული ინტერესები დათმო.
10. "PSOE-ს საარჩევნო ხმების ყიდვა" (Caso Melilla)
ეს სკანდალი უშუალოდ დემოკრატიული პროცესის ხელყოფასა და არჩევნების გაყალბების მცდელობას ეხება.
ბრალდება: ამომრჩევლის მოსყიდვა, საარჩევნო დოკუმენტაციის ფალსიფიკაცია და ორგანიზებული კრიმინალი.
არსი: 2023 წლის ადგილობრივი არჩევნების წინ, მელილიასა და ესპანეთის სხვა ქალაქებში გამოვლინდა სქემა, სადაც სანჩესის პარტიასთან (PSOE) დაკავშირებული პირები მოქალაქეებს ფულს სთავაზობდნენ ფოსტით ხმის მიცემის სანაცვლოდ (თითო ხმა 50-დან 200 ევრომდე ფასობდა). დაკავებული იქნა რამდენიმე მაღალჩინოსანი. ოპოზიცია მიიჩნევს, რომ ეს არ იყო ლოკალური შემთხვევა და სანჩესის გუნდი სისტემურად იყენებდა სახელმწიფო ადმინისტრაციულ რესურსს ხმების მანიპულირებისთვის, რათა ძალაუფლება ნებისმიერ ფასად შეენარჩუნებინათ.
სისტემური შტურმი დემოკრატიულ ინსტიტუტებზე
კორუფციული სკანდალების პარალელურად, პედრო სანჩესის მმართველობა ხასიათდება სახელმწიფო ინსტიტუტების თანმიმდევრული დასუსტებით, რაც მის "ვენესუელიზაციის" გზას კიდევ უფრო მკაფიოს ხდის:
– ინსტიტუციური შტურმი და სასამართლოზე ზეწოლა: სანჩესის რეჟიმის ერთ-ერთი ყველაზე საშიში ნიშანი დამოუკიდებელი ინსტიტუტების დამორჩილების მცდელობაა. მან ქვეყნის გენერალურ პროკურორად თავისი ყოფილი მინისტრი დანიშნა, ხოლო საკონსტიტუციო სასამართლოში საკუთარი ერთგული კადრები განათავსა. ეს პირდაპირ პასუხობს მის რიტორიკას "Lawfare"-ის შესახებ: როდესაც სასამართლო მის კორუფციას იძიებს, ის მას "მემარჯვენეების პოლიტიკურ იარაღს" უწოდებს, ხოლო როდესაც თავად ნიშნავს მოსამართლეებს, ამას "დემოკრატიის განმტკიცებას" არქმევს. ეს არის მართლმსაჯულების პირდაპირი ოკუპაცია პირადი ხელშეუხებლობის მოსაპოვებლად.
– მედიის გაჩუმების მცდელობა – „დემოკრატიული რეგენერაცია“: მეუღლის, ბეგონია გომესის გარშემო აგორებული სკანდალის შემდეგ, სანჩესმა წამოაყენა ე.წ. "დემოკრატიული რეგენერაციის გეგმა". ფასადურად ეს გეგმა დეზინფორმაციასთან ბრძოლას ისახავს მიზნად, თუმცა რეალურად ის კრიტიკული მედიის გაჩუმებას ემსახურება. პრემიერი ყველა იმ დამოუკიდებელ ჟურნალისტს, რომელიც მის კორუფციულ საქმეებს აშუქებს, "ტალახის მანქანებს" უწოდებს. ეს არის სიმართლის მონოპოლიზების კლასიკური ავტორიტარული ხერხი, სადაც ნებისმიერი კრიტიკა "სახელმწიფოს წინააღმდეგ თავდასხმადაა" მონათლული.
– პოლიტიკური ვაჭრობა: ამნისტია ძალაუფლების სანაცვლოდ: სანჩესის მორალური დეგრადაციის მწვერვალი "ამნისტიის კანონი" გახდა. მან დაარღვია თავისი მთავარი წინასაარჩევნო პირობა და შეიწყალა კატალონიელი სეპარატისტები, რომლებიც კონსტიტუციური წესრიგის დამხობასა და კრემლთან თანამშრომლობაში იყვნენ მხილებულნი. ეს ნაბიჯი არ გადადგმულა "ეროვნული შერიგებისთვის", როგორც ამას პრემიერი აცხადებს; ეს იყო შიშველი პოლიტიკური ვაჭრობა — სანჩესმა სეპარატისტებს დაუსჯელობა აჩუქა იმ რამდენიმე ხმის სანაცვლოდ, რომელიც მას პრემიერის სავარძლის შესანარჩუნებლად სჭირდებოდა. ამით მან კანონის უზენაესობა პირად პოლიტიკურ გადარჩენას შესწირა.
რა გავლენა აქვს ამას ესპანეთზე?
– მთავრობა ამტკიცებს, რომ ეს არის "Lawfare" –ანუ მართლმსაჯულების გამოყენება პოლიტიკური ბრძოლისთვის მემარჯვენე ძალების მიერ.
– ოპოზიცია (PP და Vox) ამბობენ, რომ სანჩესის რეჟიმი კორუფციაშია ჩაფლული და ქვეყანას "ვენესუელის გზით" მიაქანებს.
– საზოგადოება ქვეყანაში უკიდურესად პოლარიზებულია. ქუჩებში ხშირია საპროტესტო აქციები სანჩესის გადადგომის მოთხოვნით.
ამჟამინდელი ვითარებით, პედრო სანჩესი ყველანაირად ცდილობს ძალაუფლების შენარჩუნებას, თუმცა მისი "პოლიტიკური ფარი" – მეუღლე და უახლოესი მინისტრები – უკვე სერიოზულად არის დაზიანებული.
შეჯამება
შეჯამება: სისტემური დეგრადაცია და „ნიღბების“ ეპოქის დასასრული
პედრო სანჩესის მმართველობის ანალიზი ნათლად აჩვენებს, რომ ჩვენ საქმე გვაქვს არა უბრალოდ „უიღბლო“ პოლიტიკოსთან, არამედ ლიდერთან, რომელმაც ძალაუფლების შენარჩუნება ქვეყნის ფუნდამენტურ ღირებულებებზე მაღლა დააყენა. ის, რაც ოდესღაც „სოციალური სამართლიანობის“ იდეალებით ინიღბებოდა, დღეს 10-ზე მეტ მასშტაბურ კორუფციულ სკანდალში, ინსტიტუციურ შტურმსა და საეჭვო საერთაშორისო გარიგებებშია ტრანსფორმირებული.
სანჩესის რეალური სახე მის მიერ შექმნილ „ორმაგ რეალობაშია“:
– საერთაშორისო ასპარეზზე ის ცდილობს მოირგოს მორალური არბიტრის როლი, უპირისპირდება ისრაელსა და აშშ-ს, რითაც საფრთხის ქვეშ აყენებს ესპანეთის სტრატეგიულ უსაფრთხოებას. თუმცა, ეს „მშვიდობისმოყვარეობა“ მხოლოდ ინსტრუმენტია შიდა სკანდალებიდან ყურადღების გადასატანად.
– ქვეყნის შიგნით კი მან ჩამოაყალიბა მოდელი, სადაც კანონი შერჩევითია: ამნისტია სეპარატისტებისთვის ძალაუფლების სანაცვლოდ, სახელმწიფო რესურსების გამოყენება ოჯახური ბიზნეს-ინტერესებისთვის და სასამართლო სისტემის დამორჩილების მცდელობა პირადი ხელშეუხებლობისთვის.
დღევანდელი ესპანეთი დგას ისტორიულ ზღვარზე. სანჩესის გარემოცვისა და ოჯახის წევრების წინააღმდეგ მიმდინარე გამოძიებები აღარ არის მხოლოდ იურიდიული პროცესი — ეს არის ბრძოლა ესპანეთის დემოკრატიული გადარჩენისთვის. პრემიერის მცდელობა, ნებისმიერი კრიტიკა „Lawfare“-ად (მართლმსაჯულების ბოროტად გამოყენებად) მონათლოს, მხოლოდ ამყარებს ეჭვს, რომ მისი რეჟიმი სულ უფრო მეტად ემსგავსება იმ ავტორიტარულ მოდელებს, რომლებსაც ის თავადვე ვითომ ებრძვის.
საბოლოო ჯამში, პედრო სანჩესის პოლიტიკური ფარი — მისი მეუღლე, ძმა და ერთგული მინისტრები — უკვე ისეა დაზიანებული, რომ „პატიოსანი ლიდერის“ ფასადი საბოლოოდ ჩამოიშალა. კითხვა აღარ ისმება იმაზე, არის თუ არა კორუფცია სანჩესის გარემოცვაში; კითხვა ისაა, რამდენ ხანს გაუძლებს ესპანეთის სახელმწიფო ინსტიტუტები იმ წნეხს, რომელსაც პრემიერი საკუთარი გადარჩენის მიზნით მათზე ახორციელებს. ნიღბები ჩამოხსნილია და საზოგადოება ხედავს ლიდერს, რომელმაც საკუთარი პოლიტიკური მომავალი ქვეყნის ინტერესებზე ძვირად შეაფასა.
