პაატა შეშელიძე
2026 წლის 1 ივლისიდან სახელმწიფო აგროთანადაფინანსების მოდელი ფუნდამენტურად იცვლება. მთავარი სიახლე ე.წ. „ბანკის ფილტრის“ გაუქმებაა. თუ აქამდე შეღავათიან კრედიტს კომერციული ბანკები გასცემდნენ და სახელმწიფო ავტომატურად ერთვებოდა პროცენტის სუბსიდირებაში, ახლა პროექტები ჯერ სამინისტრომ უნდა მოიწონოს „სექტორული პრიორიტეტების“ მიხედვით.
რეალურად, საკითხავი ის კი არ არის, თუ ვინ უნდა „გაფილტროს“ სუბსიდია, არამედ ის, საერთოდ რატომ უნდა არსებობდეს ასეთი ტიპის სახელმწიფო ინტერვენცია.
ბიუროკრატიული დიქტატი საბაზრო ლოგიკის ნაცვლად
სოფლის მეურნეობის სამინისტროს გადაწყვეტილება, თავად გახდეს ბიზნესგეგმების მთავარი შემფასებელი, ნაბიჯია ცენტრალიზებული მართვისკენ. აქ ობიექტურ საბაზრო რისკებს სუბიექტური ბიუროკრატიული „ხედვები“ ანაცვლებს. ეს მოდელი წარმოადგენს იაფი და იორღა გზას პარტიული სალაროს შესავსებად, რადგან როდესაც დაფინანსება ჩინოვნიკის კალმის წვერზეა დამოკიდებული, ბიზნესი იძულებული ხდება, პოლიტიკური კონიუნქტურის ნაწილი გახდეს.
კაპიტალის იძულებითი გადანაწილება
სახელმწიფოს არ გააჩნია რესურსი, რომელიც მანამდე ვინმეს არ წაართვა. ნებისმიერი აგრო-სუბსიდია არის სხვა, უფრო სიცოცხლისუნარიანი დარგებიდან ამოღებული კაპიტალი. როდესაც სამინისტრო ადგენს „პრიორიტეტებს“, ის ამბობს, რომ ჩინოვნიკმა უკეთ იცის ფულის ფასი, ვიდრე მომხმარებელმა. ეს ამახინჯებს ეკონომიკის ბუნებრივ სტრუქტურას და აფერხებს იმ სექტორებს, რომლებიც სუბსიდიების გარეშეც პროდუქტიულები არიან.
„მორალური საფრთხე“ და პასუხისმგებლობის გაქრობა
როდესაც ბიზნესი საჯარო ფულით ოპერირებს, იკარგება რისკის ადეკვატური აღქმა. მეწარმე ნაკლებად ფრთხილია, რადგან მისი შეცდომის ფასს გადასახადების გადამხდელი ფარავს. ეს შობს „დოტაციაზე“ მყოფ საწარმოებს, რომლებიც მხოლოდ მანამ არსებობენ, სანამ სახელმწიფო დახმარება გრძელდება. ბაზარი ივსება არაეფექტური მოთამაშეებით, რაც ჯანსაღ კონკურენციას კლავს.
კორუფციული ჭაობი და „რენტის ძიება“
სახელმწიფო პროგრამა, სადაც ჩინოვნიკი წყვეტს ადრესატს, კორუფციის პირდაპირი წყაროა:
რენტის ძიება: მეწარმეები ენერგიას ხარჯავენ არა პროდუქტის გაუმჯობესებაზე, არამედ სამინისტროსთან „საჭირო“ კავშირების დამყარებასა და ლობირებაზე.
პოლიტიკური ფილტრი: არსებობს მაღალი რისკი, რომ პროექტების მოწონება მოხდეს არა ეკონომიკური მიზანშეწონილობით, არამედ პარტიული ლოიალობის მიხედვით. საჯარო ფული ხდება ინსტრუმენტი ბიზნეს-ჯგუფების „მოსასყიდად“.
ბანკების, როგორც ბიუროკრატიის გაგრძელების როლი
ახალი მოდელით ბანკი საერთოდ კარგავს გადაწყვეტილების მიმღების როლს და ხდება უბრალო ტექნიკური შემსრულებელი. ეს საბანკო სექტორს კიდევ უფრო მეტად აშორებს თავისუფალი ბაზრის პრინციპებს და მათ სახელმწიფო აპარატის დანამატად აქცევს.
ფასების ხელოვნური ზრდა და „უხილავი დანაკარგი“
იაფი სახელმწიფო ფული ბაზარზე იწვევს რესურსების (მიწის, ტექნიკის, შრომის) ფასების ხელოვნურ ზრდას. ამავდროულად, იკარგება ალტერნატიული დანახარჯი — ის ინოვაციური იდეები, რომლებიც ბიუროკრატიულ ჩარჩოებში ვერ ჩაეტია და რომლებსაც ეს კაპიტალი ბუნებრივ პირობებში მოხმარდებოდა.
შეჯამება
ეკონომიკური განვითარება არა ფულის დარიგებით, არამედ თავისუფალი კონკურენციით მიიღწევა. ნებისმიერი მცდელობა, რომ ბაზრის ობიექტური ფილტრი ჩანაცვლდეს ბიუროკრატიული „ხედვებით“, საბოლოოდ კორუფციას და რესურსების გაფლანგვას იწვევს. საუკეთესო ეკონომიკური პოლიტიკა არა სექტორების „პრიორიტეტიზაცია“, არამედ ბიზნესისთვის ბარიერების მოხსნა და გადასახადების შემცირებაა. ბიუროკრატიული „ფილტრი“ მხოლოდ იმას ნიშნავს, რომ ეკონომიკურ ევოლუციას პოლიტიკური ნება ანაცვლებს, რაც ყოველთვის რეგრესით სრულდება.
