კურტის იარვინი, როგორც ჰანს-ჰერმან ჰოპეს მოსწავლე და მოწინააღმდეგე

პაატა შეშელიძე

კურტის იარვინი (Curtis Yarvin), ფართოდ ცნობილი თავისი ნეორეაქციონერული შეხედულებებით, არა მხოლოდ იცნობს ჰანს-ჰერმან ჰოპეს (Hans-Hermann Hoppe) შემოქმედებას, არამედ მნიშვნელოვან გავლენას განიცდის მისგან. მათი ინტელექტუალური კავშირი თვალსაჩინოა, თუმცა მათი საბოლოო ხედვები და მიდგომები განსხვავდება.

იარვინზე ჰოპეს გავლენა

იარვინმა ღიად აღიარა, რომ ჰოპეს 2001 წლის წიგნმა, დემოკრატია: ღმერთი, რომელმაც ჩაფლავდა (Democracy: The God That Failed), გადამწყვეტი გავლენა მოახდინა მის მიერ დემოკრატიის უარყოფაზე (Hoppe, 2001). ის ხშირად მიუთითებს ჰოპეს არგუმენტზე, რომ მონარქიები ისტორიულად უფრო მცირე და ნაკლებად ინტერვენციონისტულ მთავრობებს ქმნიდნენ, ვიდრე დემოკრატიები, რაც ემთხვევა იარვინის ანტიდემოკრატიულ პოზიციას (Hoppe, 2001).

საერთო ინტელექტუალური ფესვები

იარვინიც და ჰოპეც ეყრდნობიან ავსტრიულ ეკონომიკურ სკოლასა და ლიბერტარიანულ ტრადიციებს, განსაკუთრებით მარი როთბარდის (Murray Rothbard) გავლენით (Rothbard, 1973). ჰოპე მჭიდროდ თანამშრომლობდა როთბარდთან, ხოლო იარვინი მის შეხედულებებს აღმერთებს (Hoppe, 2001; Yarvin, 2008). ჰოპეს კრიტიკა დემოკრატიის, როგორც „არაეფექტური და არაშორსმჭვრეტელი სისტემის“, რომელიც არღვევს საკუთრების უფლებებსა და პიროვნულ პასუხისმგებლობას, ეხმიანება იარვინის ზიზღს „ტოტალური სახელმწიფოს“ მიმართ, რომელიც, მისი აზრით, გარდაუვალად ყალიბდება დემოკრატიული სტრუქტურებით (Hoppe, 2001; Yarvin, 2008).

თუმცა, მათი ინტელექტუალური ფორმირების გარემო განსხვავებულია. ჰოპე განვითარდა კლასიკურ ლიბერტარიანულ წრეებში (Hoppe, 2001), ხოლო იარვინი ჩამოყალიბდა ტექნოლოგიური ელიტების გავლენით, სადაც მან ნეორეაქციონერული მოძრაობა („Neoreaction“) წამოიწყო (Yarvin, 2008).

კონცეპტუალური გადაკვეთა და განსხვავებები

იარვინის „კათედრალი“ („Cathedral“) — აკადემიკოსების, მედიისა და ბიუროკრატების ელიტური ქსელი — ეხმიანება ჰოპეს კრიტიკას დემოკრატიულ საზოგადოებებში ცენტრალიზებული ძალაუფლებისა და კულტურული მონოპოლიების შესახებ (Yarvin, 2008; Hoppe, 2001). ჰოპე უპირატესობას ანიჭებს დეცენტრალიზებულ, კერძო „შეთანხმებით გაერთიანებულ თემებს“ – ერთობებს („covenant communities“), რაც ნაწილობრივ ჰგავს იარვინის „ნეოკამერალიზმის“ („neocameralism“) (Hoppe, 2001; Yarvin, 2013).

თუმცა, მათი მიდგომები განსხვავდება:

• ჰოპე ანარქო-კაპიტალისტია, რომელიც უსახელმწიფო საზოგადოებას ემხრობა (Hoppe, 2001).

• იარვინი ნეორეაქციონერია, რომელიც ცენტრალიზებულ, CEO-ს მსგავს მმართველს ან მონარქს უჭერს მხარს (Yarvin, 2013).

• ჰოპესთვის საკუთრების უფლებები და ბუნებრივი წესრიგი პრიორიტეტია (Hoppe, 2001), ხოლო იარვინისთვის ტექნოკრატიული ელიტარიზმი და მმართველობის სტრუქტურები (Yarvin, 2013).

• იარვინის ტექნოლოგიური პერსპექტივა, რომელიც „ნეოკამერალიზმს“ სტარტაპ-კულტურას უკავშირებს, უცხოა ჰოპესთვის (Yarvin, 2013).

პირადი ნაცნობობა და ინტელექტუალური შეჯახება

არ არსებობს საჯარო მტკიცებულება იარვინსა და ჰოპეს შორის პირადი ურთიერთობის (მაგ. შეხვედრების ან მიმოწერის) შესახებ. ჰოპე 2008 წელს გადადგა პენსიაზე ნევადის უნივერსიტეტიდან (University of Nevada, Las Vegas) და ახლა თურქეთში ცხოვრობს, ფოკუსირებულია „საკუთრებისა და თავისუფლების საზოგადოებაზე“ („Property and Freedom Society“) (Hoppe, 2001). იარვინი მოღვაწეობს სილიკონის ველზე (Silicon Valley) და ინტერნეტ სივრცეებში (Yarvin, 2013).

თუმცა, მათ საერთო ინტელექტუალური წრეები აკავშირებს – განსაკუთრებით პიტერ თილის სახით, რომელიც როგორც ჰოპეს მხარდამჭერი, ისე იარვინის ფინანსური მხარდამჭერიც არის. (MacDougald, 2016). ჰოპეს PFS-ის საერთაშორისო კონფერენციები, რომლებიც ცნობილია მემარჯვენე რადიკალური მოაზროვნეების მასპინძლობით, შესაძლოა ყოფილიყო მათი ურთიერთობის შესაძლო წერტილი, თუმცა იარვინის დასწრება არ არის დოკუმენტირებული.

ასევე, არსებობს შესაძლო დაპირისპირება – იარვინი ხშირად კრიტიკულად ეკიდება კლასიკურ ლიბერტარიანულ იდეებს და შესაძლოა, ჰოპეს ანარქისტული მიდრეკილება მას ზედმეტად იდილიურ იდეალიზმად მიაჩნდეს.

იდეოლოგიური მემკვიდრეობა და გავლენა თანამედროვე პოლიტიკაზე

ჰოპესა და იარვინის იდეები გავლენას ახდენს თანამედროვე პოლიტიკაზე:

• ჰოპეს შეხედულებები აქტუალურია ლიბერტარიანულ და კონსერვატიულ წრეებში (Hoppe, 2001).

• იარვინის იდეები პოპულარულია სილიკონის ველის ტექნოლოგიურ ელიტებში (MacDougald, 2016).

მათი შეხედულებები ეკონომიკურ თემებსა და საერთაშორისო ურთიერთობებზე

თავისუფალი ვაჭრობა

ჰოპე: მხარს უჭერს თავისუფალ ვაჭრობას, რადგან თვლის, რომ სახელმწიფოს მიერ დაწესებული შეზღუდვები (ტარიფები, კვოტები) არღვევს კერძო საკუთრების უფლებებსა და ბაზრის თავისუფლებას. მისთვის ეკონომიკური თავისუფლება პიროვნული თავისუფლების განუყოფელი ნაწილია, და ნებისმიერი ჩარევა ბაზარში არალეგიტიმურია.

იარვინი: სკეპტიკურად უყურებს გლობალურ თავისუფალ ვაჭრობას, რადგან ხედავს მას „კათედრალის“ ინსტრუმენტად, რომელიც მულტინაციონალური კორპორაციების ინტერესებს ემსახურება და არა ადგილობრივი თემების გაძლიერებას. უფრო მეტად მხარს დაუჭერს ვაჭრობას, რომელიც ძლიერი, სუვერენული მმართველის კონტროლის ქვეშაა, ვიდრე გაუმართლებელ გლობალიზმს.

ტარიფები

ჰოპე: უარყოფს ტარიფებს, რადგან ისინი ზრდის ფასებს, აზიანებს მომხმარებლებს და ეწინააღმდეგება ავსტრიული სკოლის თავისუფალი ბაზრის პრინციპებს. მისთვის ნებისმიერი სახელმწიფო ჩარევა ბაზარში მიუღებელია.

იარვინი: არ არის ტარიფების წინააღმდეგ, თუ ისინი ემსახურება „სახელმწიფოს“ (რომელსაც კორპორაციად ხედავს) ინტერესებს. თუ ტარიფები ხელს უწყობს შიდა სტაბილურობას ან დამოუკიდებლობას, ის მათ მხარს დაუჭერს, რაც განასხვავებს მას ჰოპეს ბაზრის თავისუფლების ფუნდამენტალიზმისგან.

ვიზები და მიგრაცია

ჰოპე: თეორიულად მხარს უჭერს საზღვრების გახსნას, რადგან სახელმწიფოს არ აქვს უფლება შეზღუდოს მოძრაობა, მაგრამ ამტკიცებს, რომ თანამედროვე სახელმწიფო სისტემებში მიგრაცია იწვევს კულტურულ და ეკონომიკურ დესტაბილიზაციას, თუ არ არის რეგულირებული კერძო თემების მიერ. ის გვთავაზობს, რომ კერძო „შეთანხმებით გაერთიანებულ თემებს“ თავად განსაზღვრონ, ვის მიიღებენ.

იარვინი: კრიტიკულად უყურებს მიგრაციას და ღია საზღვრებს, ხედავს მას როგორც სუვერენიტეტისთვის საფრთხეს და „კათედრალის“ იარაღს დასავლური საზოგადოებების დესტაბილიზაციისთვის. მისი ნეოკამერალისტური მოდელი გულისხმობს მკაცრად კონტროლირებად მიგრაციას „CEO-მმართველის“ მიერ, რომელიც გადაწყვეტს, ვინ შეესაბამება სახელმწიფოს ინტერესებს.

სხვა ეკონომიკური თემები (მაგ., ვალუტა, საბანკო სისტემა)

ჰოპე: უარყოფს ცენტრალურ ბანკებს, ფიატის ვალუტას და სახელმწიფო დანახარჯების დაფარვას ფულის ემისიით. მხარს უჭერს ოქროს სტანდარტს ან თავისუფალ საბანკო სისტემას, სადაც ბაზარი თავად არეგულირებს ფულის მიწოდებას, რადგან ეს თანხვედრაშია საკუთრების უფლებებთან.

იარვინი: ნაკლებად ფოკუსირდება ბაზრის დეტალებზე, მაგრამ მისი „სტარტაპ-სახელმწიფოს“ იდეა გულისხმობს ეფექტურ, მოგებაზე ორიენტირებულ ეკონომიკას. ის, სავარაუდოდ, მხარს დაუჭერს ოქროთი ან სხვა აქტივებით უზრუნველყოფილ ვალუტას, თუ ეს გააძლიერებს მმართველის კონტროლს, მაგრამ არა დეცენტრალიზებული თავისუფალი საბანკო სისტემის მხარდასაჭერად.

საერთაშორისო ურთიერთობები

ჰოპე: უარყოფს სახელმწიფოთა მიერ მართულ საერთაშორისო ურთიერთობებს, როგორც ძალაუფლების გაფართოებისა და ომების გამაღიზიანებელ მექანიზმს. მისი ანარქო-კაპიტალისტური ხედვა გულისხმობს, რომ საერთაშორისო ურთიერთქმედება უნდა იყოს დეცენტრალიზებული, კერძო ინდივიდებისა და თემების თავისუფალი თანამშრომლობით, ხელშეკრულებებითა და ვაჭრობით, სახელმწიფო ჩარევის გარეშე. ის კრიტიკულად უყურებს საერთაშორისო ორგანიზაციებს (მაგ., გაერო) და სამხედრო ალიანსებს, რადგან თვლის, რომ ისინი არღვევენ საკუთრების უფლებებს და ზრდიან კონფლიქტის რისკს.

იარვინი: საერთაშორისო ურთიერთობებს ხედავს სუვერენული „კორპორაციული სახელმწიფოების“ თამაშად, სადაც ძლიერი, ცენტრალიზებული მმართველები აწარმოებენ მოლაპარაკებებს ან კონფრონტაციას საკუთარი ინტერესებისთვის. ის სკეპტიკურად უყურებს თანამედროვე გლობალურ სისტემას, რომელსაც „კათედრალი“ მართავს, და თვლის, რომ ეროვნული სუვერენიტეტი უნდა იყოს უზენაესი. მისი ნეოკამერალისტური მოდელი გულისხმობს, რომ სახელმწიფოები იმოქმედონ როგორც დამოუკიდებელმა ერთეულებმა, რომლებიც პრაგმატულად თანამშრომლობენ ან ეჯიბრებიან ერთმანეთს, ხოლო საერთაშორისო ორგანიზაციები ზედმეტად ბიუროკრატიულად და არაეფექტურად მიაჩნია.

რომელი შეხედულებაა უფრო ახლოს 1984-ის სიუჟეტთან?

ჯორჯ ორუელის (George Orwell) 1984 აღწერს ტოტალიტარულ საზოგადოებას ცენტრალიზებული ძალაუფლებითა და კონტროლით (Orwell, 1949).

• ჰოპე: მისი დეცენტრალიზებული, უსახელმწიფო ხედვა 1984-ის ანტითეზაა (Hoppe, 2001).

• იარვინი: ცენტრალიზებული მმართველობის მხარდაჭერა უფრო ახლოსაა 1984-ის ავტორიტარიზმთან, თუმცა მისი მიზანი — ეფექტურობა — განსხვავდება ორუელის ქარგისგან (Yarvin, 2013).

დასკვნა

კურტის იარვინი, რა თქმა უნდა, „იცნობს“ ჰანს-ჰერმან ჰოპეს იმ გაგებით, რომ კარგად იცის მისი იდეები და მას გავლენის მთავარ წყაროდ მიიჩნევს ლიბერტარიანული დემოკრატიის უარყოფის პროცესში. თუმცა, პირადი ნაცნობობის ან უშუალო დისკუსიების მტკიცებულება არ არსებობს.

მათი ინტელექტუალური ნათესაობა უდავოა, თუმცა იარვინი ჰოპეს იდეებს ავითარებს და ადაპტირებას უკეთებს თავის ტექნოკრატიულ და ავტორიტარულ ხედვაში. თუ კი ჰოპე დემოკრატიას უარყოფს საკუთრების პრინციპებზე დაფუძნებული საზოგადოების სასარგებლოდ, იარვინი მას უარყოფს ცენტრალიზებული, ტექნოლოგიური მმართველობის სასარგებლოდ. (Hoppe, 2001; Yarvin, 2013).

ეკონომიკურ საკითხებში ჰოპე რჩება თავისუფალი ბაზრის მხარდამჭერად, ხოლო იარვინი ეკონომიკასა და საერთაშორისო ურთიერთობებს ხედავს როგორც ძლიერი მმართველის ხელში ჩაგდებულ ინსტრუმენტებს. საბოლოოდ, იარვინი ჰოპეს ერთდროულად მოსწავლეცაა და კრიტიკოსიც, რომლის ხედვებიც უფრო ავტორიტარული და ტექნოლოგიურად ორიენტირებული მიმართულებით განვითარდა.

________________________________________

References

Hoppe, H.-H. (2001). Democracy: The God That Failed. Transaction Publishers.

MacDougald, P. (2016, October 20). The Dark Enlightenment: The creepy internet movement you’d better take seriously. New York Magazine.

Orwell, G. (1949). 1984. Secker & Warburg.

Rothbard, M. N. (1973). For a New Liberty: The Libertarian Manifesto. Macmillan.

Yarvin, C. (2008). A gentle introduction to Unqualified Reservations. Unqualified Reservations.

Yarvin, C. (2013). How to reboot the US government. Unqualified Reservations.